16 grudnia 2006 r. zmar艂 w USA dr Eugeniusz 艁azowski ps. „Leszcz”

漏Fundacja KEDYW

(fot. Dionizy Garbacz)

Dr Eugeniusz 艁azowski ps. „Leszcz”

ur. 23 grudnia 1913 r. – zm. 16 grudnia 2006 r.

Urodzi艂 si臋 23 grudnia聽1913 roku w Cz臋stochowie syn Kazimierza i Zofii z d. Wr贸blewska. Po odzyskaniu niepodleg艂o艣ci wyjecha艂 z rodzicami do Warszawy. Absolwent Gimnazjum im. Adama Mickiewicza w Warszawie w 1933 r. Po gimnazium聽wst膮pi艂 do Szko艂y Podchor膮偶ych Sanitarnych i jako jej ucze艅 studiowa艂 na Uniwersytecie Warszawskim na wydziale lekarskim. Wybuch II wojny 艣wiatowej zasta艂 go w trakcie zdawania egzamin贸w ko艅cowych. Zosta艂 zmobilizowany i wys艂any do szpitala w Brze艣ciu nad Bugiem, nast臋pnie ewakuowa艂 si臋 z transportem sanitarnym na po艂udnie kraju. We wrze艣niu 1939 r. bez przydzia艂u wojskowego przypadkowo trafi艂 do Batalionu KOP Buds艂aw, w kt贸rym pe艂ni艂 s艂u偶b臋 medyczn膮.聽Aresztowany przez Sowiet贸w, uciek艂 z transportu na Syberi臋 i przyby艂 do Stalowej Woli, gdzie mieszka艂a jego narzeczona Maria (Murka) To艂wi艅ska, c贸rka in偶. Ludwika To艂wi艅skiego dyrektora naczelnego budowy Zak艂ad贸w Po艂udniowych w Stalowej Woli.

W listopadzie 1939 roku wzi膮艂 艣lub w Rozwadowie Mari膮 (Murk膮) To艂wi艅sk膮 i wr贸ci艂 do Warszawy, aby tam ko艅czy膰 ostatnie egzaminy. W styczniu 1940 r. otrzyma艂 dyplom lekarza. Aresztowany przez Niemc贸w za konspiracj臋, po ucieczce z niemieckiego obozu jenieckiego聽latem 1940 r. znale藕li si臋 z 偶on膮 z powrotem w Stalowej Woli, gdzie zacz膮艂 prac臋 w PCK w Rozwadowie.

Praca konspiracyjna

Dzia艂a艂 w Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW), a p贸藕niej Armii Krajowej obwodu „Niwa” (Nisko-Stalowa Wola).聽W rozwadowskim Kedywie AK聽opatrywa艂 wielu rannych partyzant贸w i 偶o艂nierzy.聽Zdekonspirowanym akowcom pomaga艂 w znalezieniu bezpiecznej kryj贸wki.

Recepta艁azowski

Recepta dr. Eugeniusza 艁azowskiego znaleziona w rozwadowskim Kedywie AK (fot. Fundacja KEDYW).

Na pocz膮tku wojny jego znajomy, dr Stanis艂aw Matulewicz, odkry艂, 偶e krew os贸b zaka偶onych niegro藕n膮 bakteri膮 Proteus OX19 daje podczas test贸w wyniki identyczne jak przy zaka偶eniu tyfusem plamistym. Obaj lekarze zacz臋li szczepi膰 swoich pacjent贸w niegro藕n膮 bakteri膮 i wysy艂a膰 pr贸bki krwi do niemieckich laboratori贸w. W efekcie Niemcy og艂osili okolice Stalowej Woli terenem obj臋tym zaraz膮, a niemieccy obywatele w po艣piechu ewakuowali si臋 z zagro偶onego epidemi膮 obszaru. Dzi臋ki temu zabiegowi usta艂y wyw贸zki ludno艣ci na roboty i do oboz贸w koncentracyjnych. Aby unikn膮膰 dekonspiracji 艁azowski i Matulewicz ukryli fakt ca艂kowitej nieszkodliwo艣ci bakterii OX19 tak偶e przed pacjentami. 艁azowski dzi臋ki swojej sci艣le tajnej dzia艂alno艣ci umo偶liwi艂 te偶 przetrwanie wojny spo艂eczno艣ci 偶ydowskiej w Stalowej Woli, przez dodawanie do pr贸bek krwi 呕yd贸w odczynnik贸w, kt贸re czyni艂y wynik badania niejasnym, gdy偶 jednoznaczne wykrycie tyfusu u 呕yda oznacza艂o dla niego natychmiastow膮 egzekucj臋. 艁azowski cz臋sto przedostawa艂 si臋 tak偶e do stalowolskiego getta by leczy膰 przebywaj膮cych tam chorych 呕yd贸w.

Niemcy nabrali jednak z czasem podejrze艅 wobec polskich lekarzy, poniewa偶 艣miertelno艣膰 na obszarze obj臋tym rzekomo epidemi膮 nie wzros艂a. 艁azowski fa艂szowa艂 dane w raportach, zawy偶aj膮c ilo艣膰 zu偶ytych lek贸w zwalczaj膮cych tyfus. Pod koniec 1943 roku do Rozwadowa przyby艂a komisja kontrolna z艂o偶ona z niemieckiego lekarza i jego dw贸ch praktykant贸w, kt贸ra mia艂a rozstrzygn膮膰 o prawdziwo艣ci epidemii. Mieszka艅com uda艂o si臋 upi膰 lekarza, a jego praktykant贸w zaprowadzono do os贸b faktycznie choruj膮cych na t臋 chorob臋. Ostatecznie zako艅czy艂o to niemieckie kontrole.

W lipcu 1944 r. po ostrze偶eniu go, 偶e b臋dzie zlikwidowany przez Rudolfa Zimmermanna ze stalowowolskiej Gestapo, za pomoc rannym partyzantom, uciek艂 z Rozwadowa do Warszawy.聽W 1945聽podj膮艂 prac臋 w Klinice Akademii Medycznej oraz Instytucie Matki i Dziecka. W 1958 roku wyjecha艂 z rodzin膮 do USA jako stypendysta Fundacji Rockefellera. W USA zosta艂 profesorem pediatrii w Uniwersytecie Stanowym w Illinois. W latach 80. przeszed艂 na emerytur臋 i zamieszka艂 w stanie Oregon.聽Autor ponad stu prac naukowych w j臋zyku polskim i angielskim oraz wspomnie艅 „Prywatna wojna. Wspomnienia lekarza-偶o艂nierza 1933-1944”, na podstawie kt贸rej nakr臋cono w USA film dokumentalny pt. „A Private War”.

dr Eugeniusz Matulewicz i dr Stanislaw Matulewicz.

Dr Stanislaw Matulewicz i dr Eugeniusz 艁azowski spotkanie po latach w Rozwadowie w 2000 roku (fot. Fundacja KEDYW)

W 2000 r. dr 艁azowski odwiedzi艂 Rozwad贸w z ekip膮 filmow膮 i ameryka艅skim producentem Ryanem Banks. Podczas wizyty kr臋cili zdj臋cia do wspomnianego filmu „A Private War”. By艂a to pierwsza wizyta dr 艁azowskiego od czasu okupacji i jego jedyna. Zmar艂 16 grudnia 2006 roku w USA w Eugene, w stanie Oregon.

漏Fundacja KEDYW

Dr Eugeniusz 艁azowski podczas wizyty w Rozwadowie w 2000 r. (fot. Fundacja KEDYW)

 

Pomnik lekarzy Eugeniusza 艁azowskiego i Stanis艂awa Matulewicza w Stalowe Woli - Rozwadowie. (fot. stalowemiasto.pl)

Pomnik lekarzy Eugeniusza 艁azowskiego i Stanis艂awa Matulewicza na rynku w Stalowej Woli – Rozwadowie. (fot. stalowemiasto.pl)


Dodaj komentarz

Tw贸j adres email nie zostanie opublikowany. Pola, kt贸rych wype艂nienie jest wymagane, s膮 oznaczone symbolem *