16 grudnia 2006 r. zmar┼é w USA dr Eugeniusz ┼üazowski ps. „Leszcz”

┬ęFundacja KEDYW

(fot. Dionizy Garbacz)

Dr Eugeniusz ┼üazowski ps. „Leszcz”

ur. 23 grudnia 1913 r. – zm. 16 grudnia 2006 r.

Urodzi┼é si─Ö 23 grudnia┬á1913 roku w Cz─Östochowie syn Kazimierza i Zofii z d. Wr├│blewska. Po odzyskaniu niepodleg┼éo┼Ťci wyjecha┼é z rodzicami do Warszawy. Absolwent Gimnazjum im. Adama Mickiewicza w Warszawie w 1933 r. Po gimnazium┬áwst─ůpi┼é do Szko┼éy Podchor─ů┼╝ych Sanitarnych i jako jej ucze┼ä studiowa┼é na Uniwersytecie Warszawskim na wydziale lekarskim. Wybuch II wojny ┼Ťwiatowej zasta┼é go w trakcie zdawania egzamin├│w ko┼äcowych. Zosta┼é zmobilizowany i wys┼éany do szpitala w Brze┼Ťciu nad Bugiem, nast─Öpnie ewakuowa┼é si─Ö z transportem sanitarnym na po┼éudnie kraju. We wrze┼Ťniu 1939 r. bez przydzia┼éu wojskowego przypadkowo trafi┼é do Batalionu KOP Buds┼éaw, w kt├│rym pe┼éni┼é s┼éu┼╝b─Ö medyczn─ů.┬áAresztowany przez Sowiet├│w, uciek┼é z transportu na Syberi─Ö i przyby┼é do Stalowej Woli, gdzie mieszka┼éa jego narzeczona Maria (Murka) To┼éwi┼äska, c├│rka in┼╝. Ludwika To┼éwi┼äskiego dyrektora naczelnego budowy Zak┼éad├│w Po┼éudniowych w Stalowej Woli.

W listopadzie 1939 roku wzi─ů┼é ┼Ťlub w Rozwadowie Mari─ů (Murk─ů) To┼éwi┼äsk─ů i wr├│ci┼é do Warszawy, aby tam ko┼äczy─ç ostatnie egzaminy. W styczniu 1940 r. otrzyma┼é dyplom lekarza. Aresztowany przez Niemc├│w za konspiracj─Ö, po ucieczce z niemieckiego obozu jenieckiego┬álatem 1940 r. znale┼║li si─Ö z ┼╝on─ů z powrotem w Stalowej Woli, gdzie zacz─ů┼é prac─Ö w PCK w Rozwadowie.

Praca konspiracyjna

Dzia┼éa┼é w Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW), a p├│┼║niej Armii Krajowej obwodu „Niwa” (Nisko-Stalowa Wola).┬áW rozwadowskim Kedywie AK┬áopatrywa┼é wielu rannych partyzant├│w i ┼╝o┼énierzy.┬áZdekonspirowanym akowcom pomaga┼é w znalezieniu bezpiecznej kryj├│wki.

ReceptaŁazowski

Recepta dr. Eugeniusza Łazowskiego znaleziona w rozwadowskim Kedywie AK (fot. Fundacja KEDYW).

Na pocz─ůtku wojny jego znajomy, dr Stanis┼éaw Matulewicz, odkry┼é, ┼╝e krew os├│b zaka┼╝onych niegro┼║n─ů bakteri─ů Proteus OX19 daje podczas test├│w wyniki identyczne jak przy zaka┼╝eniu tyfusem plamistym. Obaj lekarze zacz─Öli szczepi─ç swoich pacjent├│w niegro┼║n─ů bakteri─ů i wysy┼éa─ç pr├│bki krwi do niemieckich laboratori├│w. W efekcie Niemcy og┼éosili okolice Stalowej Woli terenem obj─Ötym zaraz─ů, a niemieccy obywatele w po┼Ťpiechu ewakuowali si─Ö z zagro┼╝onego epidemi─ů obszaru. Dzi─Öki temu zabiegowi usta┼éy wyw├│zki ludno┼Ťci na roboty i do oboz├│w koncentracyjnych. Aby unikn─ů─ç dekonspiracji ┼üazowski i Matulewicz ukryli fakt ca┼ékowitej nieszkodliwo┼Ťci bakterii OX19 tak┼╝e przed pacjentami. ┼üazowski dzi─Öki swojej sci┼Ťle tajnej dzia┼éalno┼Ťci umo┼╝liwi┼é te┼╝ przetrwanie wojny spo┼éeczno┼Ťci ┼╝ydowskiej w Stalowej Woli, przez dodawanie do pr├│bek krwi ┼╗yd├│w odczynnik├│w, kt├│re czyni┼éy wynik badania niejasnym, gdy┼╝ jednoznaczne wykrycie tyfusu u ┼╗yda oznacza┼éo dla niego natychmiastow─ů egzekucj─Ö. ┼üazowski cz─Östo przedostawa┼é si─Ö tak┼╝e do stalowolskiego getta by leczy─ç przebywaj─ůcych tam chorych ┼╗yd├│w.

Niemcy nabrali jednak z czasem podejrze┼ä wobec polskich lekarzy, poniewa┼╝ ┼Ťmiertelno┼Ť─ç na obszarze obj─Ötym rzekomo epidemi─ů nie wzros┼éa. ┼üazowski fa┼észowa┼é dane w raportach, zawy┼╝aj─ůc ilo┼Ť─ç zu┼╝ytych lek├│w zwalczaj─ůcych tyfus. Pod koniec 1943 roku do Rozwadowa przyby┼éa komisja kontrolna z┼éo┼╝ona z niemieckiego lekarza i jego dw├│ch praktykant├│w, kt├│ra mia┼éa rozstrzygn─ů─ç o prawdziwo┼Ťci epidemii. Mieszka┼äcom uda┼éo si─Ö upi─ç lekarza, a jego praktykant├│w zaprowadzono do os├│b faktycznie choruj─ůcych na t─Ö chorob─Ö. Ostatecznie zako┼äczy┼éo to niemieckie kontrole.

W lipcu 1944 r. po ostrze┼╝eniu go, ┼╝e b─Ödzie zlikwidowany przez Rudolfa Zimmermanna ze stalowowolskiej Gestapo, za pomoc rannym partyzantom, uciek┼é z Rozwadowa do Warszawy.┬áW 1945┬ápodj─ů┼é prac─Ö w Klinice Akademii Medycznej oraz Instytucie Matki i Dziecka. W 1958 roku wyjecha┼é z rodzin─ů do USA jako stypendysta Fundacji Rockefellera. W USA zosta┼é profesorem pediatrii w Uniwersytecie Stanowym w Illinois. W latach 80. przeszed┼é na emerytur─Ö i zamieszka┼é w stanie Oregon.┬áAutor ponad stu prac naukowych w j─Özyku polskim i angielskim oraz wspomnie┼ä „Prywatna wojna. Wspomnienia lekarza-┼╝o┼énierza 1933-1944”, na podstawie kt├│rej nakr─Öcono w USA film dokumentalny pt. „A Private War”.

dr Eugeniusz Matulewicz i dr Stanislaw Matulewicz.

Dr Stanislaw Matulewicz i dr Eugeniusz Łazowski spotkanie po latach w Rozwadowie w 2000 roku (fot. Fundacja KEDYW)

W 2000 r. dr ┼üazowski odwiedzi┼é Rozwad├│w z ekip─ů filmow─ů i ameryka┼äskim producentem Ryanem Banks. Podczas wizyty kr─Öcili zdj─Öcia do wspomnianego filmu „A Private War”. By┼éa to pierwsza wizyta dr ┼üazowskiego od czasu okupacji i jego jedyna. Zmar┼é 16 grudnia 2006 roku w USA w Eugene, w stanie Oregon.

┬ęFundacja KEDYW

Dr Eugeniusz Łazowski podczas wizyty w Rozwadowie w 2000 r. (fot. Fundacja KEDYW)

 

Pomnik lekarzy Eugeniusza Łazowskiego i Stanisława Matulewicza w Stalowe Woli - Rozwadowie. (fot. stalowemiasto.pl)

Pomnik lekarzy Eugeniusza ┼üazowskiego i Stanis┼éawa Matulewicza na rynku w Stalowej Woli – Rozwadowie. (fot. stalowemiasto.pl)


Dodaj komentarz

Tw├│j adres email nie zostanie opublikowany. Pola, kt├│rych wype┼énienie jest wymagane, s─ů oznaczone symbolem *