16 czerwca 1911 r. urodzi┼é si─Ö Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski ps. ÔÇ×KretÔÇŁ – dow├│dca rozwadowskiego Kedywu

┬ęFundacja KEDYW

Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski ps. „Kret”

16 czerwca 1911 r. – 18 maja 1944 r.
Podchor─ů┼╝y rezerwy Wojska Polskiego
Oficer Dywersji Obwodu Nisko – Stalowa Wola
Dow├│dca Kedywu Obwodu Nisko – Stalowa Wola


Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski pseudonim „Kret” urodzi┼é si─Ö 16 czerwca 1911 roku w Warszawie. By┼é absolwentem filozofii na Uniwersytecie Warszawskim. W latach 1937 – 1939 by┼é asystentem prof. Floriana Znanieckiego w warszawskim Instytucie Bada┼ä Spo┼éecznych, z kt├│rym mia┼é wyjecha─ç do Stan├│w Zjednoczonych. Niestety atak Niemc├│w na Polsk─Ö spowodowa┼é, ┼╝e zamiast prac naukowych w USA zosta┼é zmobilizowany do wojska.

Pocz─ůtek okupacji

Uczestniczy┼é w wojnie obronnej w 1939 r. jako podchor─ů┼╝y 70 Pu┼éku Piechoty, bra┼é udzia┼é w obronie Warszawy. Uda┼éo mu si─Ö unikn─ů─ç niewoli i po kapitulacji powr├│ci┼é do rodziny do Poznania, sk─ůd jednak┼╝e pod koniec 1939 r. zosta┼é wysiedlony. Wysiedlony z Poznania z ┼╝on─ů i z dwoma ma┼éymi c├│reczkami przybyli do Niska ko┼éo Stalowej Woli, gdzie zamieszkali u zarz─ůdcy maj─ůtku Gerharda┬áFrancke – Jana Gazdy.

Aresztowanie

18 maja 1940 r. zosta┼é aresztowany przez Niemc├│w w Nisku┬á i przewieziony do wi─Özienia w Tarnowie. 14 czerwca 1940 r. na dwa dni przed 29 urodzinami, zosta┼é wywieziony pierwszym transportem wi─Ö┼║ni├│w do niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Auschwitz do O┼Ťwi─Öcimia. Po przywiezieniu do KL Auschwitz zosta┼é oznaczony numerem obozowym 581 o sfotografowany.

┬ę Fundacja KEDYW

Pierwszy transport wi─Ö┼║ni├│w do Niemieckiego obozu „KL Auschwitz” 14 czerwca 1940 r. w kt├│rym by┼é Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski.

┬ęFundacja KEDYW

Zdj─Öcie Stanis┼éawa Be┼é┼╝y┼äskiego z niemieckiego obozu KL Auschwitz w O┼Ťwi─Öcimiu (fot. Fundacja KEDYW).

Wydostanie z Auschwitz

Jest jednym z nielicznych, kt├│rym udaje┬ási─Ö wydosta─ç z niemieckiego obozu w O┼Ťwi─Öcimiu. Zostaje zwolniony z obozu 24 listopada 1941 roku dzi─Öki staraniom matki, powo┼éuj─ůcej si─Ö na zas┼éugi swego m─Ö┼╝a lekarza – dyrektora szpitala, kt├│remu zawdzi─Öcza┼éo ┼╝ycie i zdrowie wielu niemieckich ┼╝o┼énierzy w okresie I wojny ┼Ťwiatowej. Po uwolnieniu powr├│ci┼é w grudniu 1941 roku wychudzony i┬áwyg┼éodzony do rodziny do Niska. Po powrocie zapytany przez s─ůsiada aby opowiedzia┼é jak wygl─ůda Niemiecki ob├│z w O┼Ťwi─Öcimiu odpowiada:

Cokolwiek powiem ÔÇô nie uwierzycie, wi─Öc prosz─Ö nie pyta─ç. Jedno jest tylko pewne, ┼╝e Niemcy ju┼╝ mnie ┼╝ywego nie dostan─ů.

┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á – Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski

 

┬ęFundacja KEDYW

Telegram do rodziny w Warszawie informuj─ůcy o powrocie Stanislawa Be┼é┼╝y┼äskiego z Auschwitz (fot. Fundacja KEDYW).

Konspiracja

6 grudnia 1943 r. podj─ů┼é prac─Ö w okupowanych Zak┼éadach Po┼éudniowych (COP) w Stalowej Woli, jednocze┼Ťnie anga┼╝uj─ůc si─Ö w walk─Ö konspiracyjn─ů i tajne nauczanie, przyjmuj─ůc pseudonim „Kret”. Wskutek wykrycia przez Niemc├│w cz┼éonk├│w konspiracyjnego Korpusu Zachodniego (KZ), w grudniu 1943 r. musia┼é przej┼Ť─ç ca┼ékowicie do podziemia w obawie przed ponownym aresztowaniem, gdy┼╝ sam uczestniczy┼é w akcji z KZ po kt├│rej wpad┼é ca┼éy oddzia┼é. W marcu 1943 r. zosta┼é mianowany przez Komendanta AK obwodu Nisko – Stalowa Wola Kazimierza Pilata ps. „Zaremba” dow├│dc─ů Kierownictwa Dywersji (Kedyw) obwodu i wkr├│tce tworzy┼é tajn─ů baz─Ö Kedywu na tzw. „G├│rce” (dzisiejsza siedziba Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej), kt├│r─ů dowodzi┼é w wielu spektakularnych akcjach zbrojnych w Stalowej Woli i jej okolicach, a┼╝ do jej wykrycie przez Gestapo w 1944 r.

┬ęFundacja KEDYW

Pokwitowanie wypłaty za pracę w okupowanych Zakładach Południowych w Stalowej Woli (fot. Fundacja KEDYW).

Jedna z takich akcji mia┼éa miejsce 8 grudnia 1943 r. w niemieckim szpitalu (dzisiejsza szko┼éa nr 1 w Stalowej Woli), w kt├│rej grupa ┼╝o┼énierzy Kedywu w sk┼éadzie: Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski ps. „Kret”, Mieczys┼éaw Potyra┼äski ps. „Poraj”, Jerzy Filip ps. „Biga” i Jan Orze┼é ps. „Kmicic” dokona┼éa odbicia z r─ůk niemieckich zast─Öpcy komendanta obwodu AK – Ryszarda ┼Üli┼╝y┼äskiego ps. „Skowron” i Teresy Wysockiej ÔÇô ┼é─ůczniczki AK (kuzynki S. Be┼é┼╝y┼äskiego). Na budynku Publicznej Szko┼éy Podstawowej nr 1 im. Wac┼éawa G├│rskiego w Stalowej Woli, gdzie w 1941 r. mia┼éa miejsce wspomniana akcja, w 55 rocznic─Ö tego wydarzenia ods┼éoni─Öto tablic─Ö pami─ůtkow─ů.

fot. Muzueum Wojska Polskiego

Niemiecki Parabellum P08 zdobyty przez Stanisława Bełżyńskiego (fot. Muzeum Wojska Polskiego).

W zbiorach muzeum Wojska Polskiego znajduje si─Ö pistolet P08 Parabellum zdobyty w 1942 r. przez Stanis┼éawa Be┼é┼╝y┼äskiego podczas akcji w kt├│rej zgin─Ö┼éo dw├│ch niemieckich ┼╝andarm├│w. Z broni tej „Kret” zastrzeli┼é podobno 30 Niemc├│w.

Tragiczna ┼Ťmier─ç┬áz r─ůk niemieckiego okupanta

Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski „Kret” zgin─ů┼é 18 maja 1944 roku zastrzelony na stacji kolejowej w Rozwadowie przez azerbejd┼╝a┼äskiego ┼╝o┼énierza s┼éu┼╝─ůcego Niemcom, w czasie pr├│by przebicia si─Ö z okr─ů┼╝onej plac├│wki rozwadowskiego Kedywu, mieszcz─ůcego si─Ö tu┼╝ naprzeciwko stacji. Pocz─ůtkowo zosta┼é pochowany na rozwadowskim cmentarzu. Po wojnie w 1947 r. jego zw┼éoki ekshumowano i po uroczystym pogrzebie przeniesiono do Mauzoleum na Cmentarz Komunalny w Stalowej Woli, gdzie spoczywaj─ů polegli stalowowolscy ┼╝o┼énierze Armii Krajowej.


> O likwidacj rozwadowskiego Kedywu AK przez Gestapo tutaj…


┬ęFundacja KEDYW

Mauzoleum w Stalowej Woli, miejsce spoczynku Stanis┼éawa Be┼é┼╝y┼äskiego – 1946 r. (fot. Fundacja KEDYW)

Odznaczenia

Rozkazem Komendanta Okr─Ögu Krak├│w zosta┼é odznaczony Krzy┼╝em Walecznych. Po┼Ťmiertnie odznaczony przez komunistyczne Wojsko Polskie medalem Krzy┼╝ Grunwaldu.

┬ęFundacja KEDYW

Za┼Ťwiadczenie o przyznania po┼Ťmiertnie Stanis┼éawowi Be┼é┼╝y┼äskiemu Krzy┼╝a Grunwaldu 3 kl. (fot. Fundacja KEDYW).

Ucieczka rodziny do Warszawy

┼╗ona Krystyna Be┼é┼╝y┼äska, po ┼Ťmierci m─Ö┼╝a zagro┼╝ona aresztowaniem wyjecha┼éa z dwiema c├│rkami Magdalen─ů i Edyt─ů do Warszawy. Tam wkr├│tce nawi─ůza┼éa kontakt z AK i jako ┼é─ůcznika Kedywu Komendy G┼é├│wnej AK uczestniczy┼éa w Powstaniu Warszawskim. Zgin─Ö┼éa we wrze┼Ťniu 1944 r. przy pr├│bie sforsowania Wis┼éy na starym mie┼Ťcie podczas powstania.

┬ęFundacja KEDYW

Pomnik rodziny Be┼é┼╝y┼äskich na warszawskich Pow─ůzkach (fot. Fundacja KEDYW).

┬ęFundacja KEDYW

Pomnik rodziny Be┼é┼╝y┼äskich na warszawskich Pow─ůzkach┬á(fot. Fundacja KEDYW).

Miejsce u┼Ťwi─Öcone krwi─ů┬áBohatera

Ulica na kt├│rej znajduje si─Ö historyczna „G├│rka” (dzi┼Ť budynek Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej) i dawna siedziba rozwadowskiego Kedywu, dzi┼Ť nazwana jest ulic─ů Stanis┼éawa Be┼é┼╝y┼äskiego, wychodzi ona na wprost stacji w miejsce gdzie zgin─ů┼é „Kret”. Na kamienicy znajduje si─Ö tablica pami─ůtkowa umieszczona w 40-t─ů rocznic─Ö likwidacji Kedywu, upami─Ötniaj─ůca Kedyw i poleg┼éych ┼╝o┼énierzy Stanis┼éawa Be┼é┼╝y┼äskiego ps. „Kret” i Stanis┼éawa Szumielewicza ps. „Kryspin”. Co roku od 2016 r. na cze┼Ť─ç Stanis┼éawa Be┼é┼╝y┼äskiego i ┼╝o┼énierzy Kedywu obwodu Nisko – Stalowa Wola AK, Fundacja KEDYW organizuje pami─ůtkowe uroczysto┼Ťci.


> O likwidacji rozwadowskiego Kedywu AK przez Gestapo tutaj…


ulica Stanisława Bełżyńskiego - rozwadowska "Górka" siedziba Kedywu Armii Krajowej do 18 maja 1944 roku.

fot. stalowemiasto.pl

Warta honorowa pod tablic─ů pami─ůtkow─ů.

Warta honorowa pod tablic─ů pami─ůtkow─ů na tzw. „G├│rce” 18 maja 2016 r. (fot. stalowemiasto.pl)

Cze┼Ť─ç Jego Pami─Öci!

MW/Fundacja KEDYW

Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej, Edyta Be┼é┼╝y┼äska-Soli┼äska, Dionizy Garbacz „Brunatne Lata”.


 

Dodaj komentarz

Tw├│j adres email nie zostanie opublikowany. Pola, kt├│rych wype┼énienie jest wymagane, s─ů oznaczone symbolem *