1 sierpnia 1944 r. – Do Stalowej Woli wkracza sowiecka Armia Czerwona

Gdy 1 sierpnia 1944 r. o godz. 17:00 w Warszawie wybuchało Powstanie Warszawskie , do Stalowej Woli wkroczyły pierwsze wojska sowieckiej Armii Czerwonej. W rejonie ulic Mickiewicza i Staszica doszło do pierwszych starć Sowietów z Niemcami.

Tak wspomina┼é ostatnie dni niemieckiej okupacji ks. J├│zef Skoczy┼äski ps. „Juliusz” – kapelan stalowowolskiej Armii Krajowej:

┬ę Fundacja KEDYW

ks. J├│zef Skoczy┼äski ps. „Juliusz” – kapelan stalowowolskiej Armii Krajowej.

1 sierpnia o godz. 5 po po┼éudniu us┼éyszeli┼Ťmy g─Öste strza┼éy karabinowe, zdziwienie by┼éo wielkie, gdy okaza┼éo si─Ö, ┼╝e to Sowieci nadchodz─ů od po┼éudnia, a nie od wschodu. Po 1-1/2 godzinnym strzelaniu wszed┼é wi─Ökszy patrol do Stalowej Woli i P┼éawa (dzi┼Ť dzielnicy Stalowej Woli przyp. red.), nie zbli┼╝aj─ůc si─Ö jednak ku bunkrom, nad San, gdzie uciekali zaskoczeni Niemcy. Okaza┼éo si─Ö, ┼╝e wi─Ökszy jeszcze patrol zaj─ů┼é te┼╝ i Rozwad├│w, tak┼╝e od po┼éudniowego zachodu (dok┼éadnie od nowego cmentarza) – (mowa o dzisiejszym Cmentarzu Parafialnym przyp. red.). Na og├│┼é ludzie przyj─Öli ┼╝yczliwie Sowiet├│w jako wyzwolicieli spod buta pruskiego. Posz┼éa w ruch w├│dka, a nawet kwiaty.

Kto orientowa┼é si─Ö w sytuacji, nie widzia┼é jeszcze powod├│w do rado┼Ťci, bo przecie┼╝ Nisko a┼╝ po Rudnik zaj─Öte by┼éo przez Niemc├│w i w ten spos├│b stwarza┼é si─Ö ma┼éy kocio┼é, co grozi┼éo ludno┼Ťci silniejszym nat─Ö┼╝eniem walk na naszym terenie. Niemcy zacz─Öli my┼Ťle─ç o obronie, kt├│ra mog┼éa wiele kosztowa─ç, zw┼éaszcza ┼╝e zamierzali spali─ç dla ods┼éoni─Öcia sobie terenu Swo┼éy (dzi┼Ť dzielnicy Stalowej Woli przyp. red.), przysi├│┼éek P┼éawa po┼éo┼╝ony ko┼éo Elektrowni. Nie sta┼éo si─Ö to tylko na skutek szybkiego rozwoju sytuacji. Musieli si─Ö ┼Ťpieszy─ç, aby prawdziwie okr─ů┼╝enie nie nast─ůpi┼éo. Od 7 godziny wieczorem zaczynaj─ů ga─ç armaty od strony Niska, zapowiadaj─ůc zbli┼╝anie si─Ö Niemc├│w. Z pocz─ůtku pojedyncze, przechodz─ů one w g─Östy obstrza┼é oko┼éo 10 godz. wiecz├│r. Sowieci zastawiwszy za szos─ů od strony P┼éawa ma┼ée patrole, usadowili si─Ö po drugiej stronie szosy od Stalowej Woli (rejon dzisiejszego Kina Ballada – przyp. red.), czekaj─ůc na przepraw─Ö Niemc├│w w┼éa┼Ťnie od Elektrowni, poprzedzani czo┼égami. Miotacze nie dopu┼Ťci┼éy ich jednak ponad pocz─ůtek P┼éawa. Cofn─Öli si─Ö wi─Öc ku „Dyrektorskiej” (rejon dzisiejszych ulic Narutowicza, Mickiewicza, Prymasa Wyszy┼äskiego – przyp. red.), a nie znalaz┼észy innej drogi oko┼éo p├│┼énocy zaczynaj─ů si─Ö przebija─ç. Trwa┼éo to do 7 rano. Je┼Ťli przez samo P┼éawo uda┼éo si─Ö im przej┼Ť─ç bez strat prawie, dotkliwie razy otrzymali pod Rozwadowem. Na g├│rce (rejon ulic Jana Paw┼éa II i Chopina – przyp. red.) znaleziono potem kilkudziesi─Öciu zabitych i rannych, wiele materia┼éu strzaskanego, a nawet armaty i bro┼ä. O godz. 8 rano 2 sierpnia nie tylko Stalowa Wola, ale i Rozwad├│w z Charzewicami znalaz┼éy si─Ö w r─Ökach sowieckich.

– ks. J├│zef Skoczy┼äski ps. „Juliusz”

┬ęFundacja KEDYW

Ty┼éy blok├│w na ul. Wolno┼Ťci. W miejscach gdzie by┼éy uszkodzenia od kul odpad┼é tynk i wida─ç ┼Ťlady walki. (fot. Fundacja KEDYW)

 

Walki w Rozwadowie i okolicach

Do ostrzejszych walk dosz┼éo w rejonie Rozwadowa i Charzewic – dzisiejszych dzielnic Stalowej Woli. M├│wi o tym sprawozdanie rozwadowskiej plac├│wki AK „Wilcze ┼üyko” z pocz─ůtku sierpnia 1944 roku:

Wypadki tocz─ů si─Ö szybko, wojska niemieckie w wi─Ökszych grupach wycofuj─ů si─Ö, dochodz─ů do nas wie┼Ťci, ┼╝e wojska Armii Czerwonej s─ů ju┼╝ blisko, w Nisku. Dnia 01.08.44 r. o godz. 17:00 wkraczaj─ů patrole Armii Czerwonej do Rozwadowa i Charzewic. Po kr├│tkiej walce Niemcy wycofali si─Ö z terenu Charzewic. Wieczorem tego┼╝ dnia Niemcy kontratakuj─ů odzyskuj─ůc nieco terenu.

Mi─Ödzy 2-g─ů a 4-t─ů godzin─ů dnia nast─Öpnego dochodzi do walki na terenie P┼éawo – Rozwad├│w i Charzewice. Du┼╝a grupa niemieckich wojsk, otoczona w rejonie Niska, przebija si─Ö przez pier┼Ťcie┼ä sowieckich wojsk. W Walce trwaj─ůcej 8 godzin Niemcy na placu boju zostawili oko┼éo 300 zabitych. D-cy za┼éogi Charzewice, Zag┼éoba (Rudolf Golik – przyp. autor) i Lipi┼äski (Bronis┼éaw Laba – przyp. autor), wraz ze swoimi lud┼║mi udaj─ů si─Ö na pobojowisko celem zdobycia broni. Zdobyt─ů bro┼ä zakonserwowano i ukryto. Dnia 3 VIII 44 roku Brzezina (Kazimierz Moskal – przyp. autor) zarz─ůdza zebranie d-c├│w za┼é├│g (…) Brzezina wydaje rozkaz d-com za┼é├│g, by zachowali nadal konspiracj─Ö oddzia┼é├│w, a w stosunku do Armii Czerwonej poprawne bierne zachowanie si─Ö.

Wydarzenia kolejnych dni sierpnia 1944 roku zanotowa┼é r├│wnie┼╝ dr Eugeniusz ┼üazowski ps. „Leszcz” lekarz rozwadowskiej Armii Krajowej:

┬ęFundacja KEDYW

Dr Eugeniusz Łazowski podczas wizyty w Rozwadowie w 2000 r. (fot. Fundacja KEDYW)

W Stalowej Woli, na ulicach, pojawi┼éy si─Ö bia┼éo-czerwone flagi wywieszone przez polskich komunist├│w na rozkaz sowieckich politruk├│w. By┼é to tragiczny symbol fa┼észywej niepodleg┼éo┼Ťci. Pomimo tego wydawa┼éo mi si─Ö, ┼╝e nic mi bezpo┼Ťrednio nie grozi i – spali┼éem w piecu m├│j „amulet”, kapsu┼ék─Ö cyjanku.

Z las├│w wyszli partyzanci. Nieopatrznie spyta┼éem jednego z nich o oddzia┼é „Ojca Jana”.

– Ten faszystowski bandyta na niemieckiej s┼éu┼╝bie i jego ludzie jeszcze si─Ö ukrywaj─ů, ale my ich wy┼éapiemy… – i spojrza┼é na mnie badawczo. Odszed┼éem.

Wkr├│tce zosta┼é aresztowany i zamordowany w tarnobrzeskim wi─Özieniu ksi─ů┼╝─Ö Jerzy Lubomirski. Aresztowano tak┼╝e J├│zka Wo┼╝niaka (Dyrektor ogrodnictwa w maj─ůtku Lubomirskich. Obydwaj cz┼éonkowie rozwadowskiej konspiracji – przyp. red.). Wielu z naszych znajomych i ludzi podziemia ukry┼éo si─Ö. Postanowi┼éem znikn─ů─ç z okolicy. Przestali aresztowa─ç i wi─Özi─ç nas Niemcy, zacz─Öli polscy komuni┼Ťci. Sko┼äczy┼éa si─Ö okupacja niemiecka, rozpocz─Ö┼éa si─Ö sowiecka za po┼Ťrednictwem niby „rz─ůdu polskiego” pod nazw─ů „Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego” (PKWN), z┼éo┼╝onego z komunist├│w i stworzonego przez w┼éadze sowieckie.

W┼Ťr├│d gruz├│w Warszawy ocala┼é Zamek Ujazdowski, symbol polsko┼Ťci. Kaza┼é go zburzy─ç znany „zamordysta”, czo┼éowy cz┼éonek partii komunistycznej w Polsce Ludowej, Kazimierz Witaszewski, zwany „Gazrurk─ů”.

Rozkaz wykonano.

– dr Eugeniusz ┼üazowski ps. „Leszcz”

 

Gdy walki na terenie miasta usta┼éy i nadje┼╝d┼╝a┼éy kolejne sowieckie tabory niekt├│rzy przyjmowali Sowiet├│w jako wyzwolicieli, cz─Östowano ich w├│dk─ů, a┬ánawet wr─Öczano im kwiaty. Nikt wtedy nie zdawa┼é sobie sprawy, ┼╝e nadchodzi nowa r├│wnie krwawa okupacja, kt├│ra potrwa tym razem 45 lat.

MW/Fundacja KEDYW

 

Bibliografia: Dionizy garbacz „Brunatne Lata”, Eugeniusz ┼üazowski „Prywatna Wojna”

Dodaj komentarz

Tw├│j adres email nie zostanie opublikowany. Pola, kt├│rych wype┼énienie jest wymagane, s─ů oznaczone symbolem *