20 sierpnia 2000 r. odszed┼é Stanis┼éaw Puchalski ps. „Kozak” – partyzant oddz. NOW-AK „Ojca Jana”

(fot. Dionizy Garbacz)

Stanis┼éaw Puchalski ps. „Kozak”

ur. 21 wrze┼Ťnia 1920 r. – zm. 20 sierpnia 2000 r.
┼╗o┼énierz Partyzanckiego Oddzia┼éu NOW-AK „Ojca Jana” Franciszka Przysi─Ö┼╝niaka

Stanis┼éaw Puchalski urodzi┼é si─Ö 21 wrze┼Ťnia 1920 r. w USA na przedmie┼Ťciach Nowego Jorku w mie┼Ťcie Garfield w stanie New Jersey. By┼é synem Franciszka Puchalskiego i Anny z domu Olko. Mia┼é starszego brata Juliana i m┼éodsz─ů siostr─Ö Bronis┼éaw─Ö. Rodzina Puchalskich┬ámieszka┼éa w USA. Stanis┼éaw, jako kilkuletni ch┼éopiec┬áprzyjecha┼é z matk─ů i rodze┼ästwem do Polski. Zamieszkali w Nisku. W Nisku uko┼äczy┼é szko┼é─Ö powszechn─ů. W 1938 r. uko┼äczy┼é ni┼╝a┼äskie Pa┼ästwowe Gimnazjum Og├│lnokszta┼éc─ůce. W roku szkolnym┬á1938/1939 ucz─Öszcza┼é do liceum w Stalowej Woli gdy nauk─Ö przerwa┼éa wojna, p├│┼║niej jednak podczas okupacji udaje mu si─Ö zda─ç matur─Ö.

Służba w wojsku

W sierpniu 1939 r. Stanis┼éaw Puchalski zg┼éosi┼é si─Ö do Rejonowej┬áKomendy Uzupe┼énie┼ä w Nisku, sk─ůd zosta┼é skierowany do pe┼énienia s┼éu┼╝by┬áw ni┼╝a┼äskich koszarach Szko┼éy Podoficerskiej Piechoty dla Ma┼éoletnich. Po kr├│tkim przeszkoleniu otrzymuje mundur, angielski karabin, amunicje i zaczyna pe┼éni─ç s┼éu┼╝b─Ö wartownicz─ů przy magazynach szko┼éy.

1 wrze┼Ťnia 1939 r. przez radio dowiaduje si─Ö o zdradzieckiej napa┼Ťci hitlerowskich Niemiec na Polsk─Ö. 3 wrze┼Ťnia Niemieckie samoloty zrzucaj─ů na Nisko i Stalow─ů Wol─Ö pierwsze bomby, w bombardowaniu zostaje ci─Ö┼╝ko ranna jego siostra Bronis┼éawa, kt├│ra wkr├│tce umiera z doznanych obra┼╝e┼ä. 7 wrze┼Ťnia po zarz─ůdzeniu ewakuacji Niska zostaje przydzielony do ochrony akt RKU i wraz ze swoim oddzia┼éem opuszczaj─ů Nisko. Po kilkudniowym marszu dochodz─ů do Kowla na Kresach Wschodnich, tam zostaj─ů formowane nowe oddzia┼éy Wojska Polskiego, ale ze wzgl─Ödu na jego m┼éody wiek dostaje odmow─Ö wcielenia do nowego oddzia┼éu. Dow├│dcy WP w Kowlu podaj─ů argument, ┼╝e maja do┼Ť─ç ┼╝o┼énierzy i nie potrzebuj─ů ma┼éoletnich. W┼Ťr├│d ┼╝o┼énierzy w Kowlu jak wspomina┼é Stanis┼éaw „fama g┼éosi┼éa” ┼╝e wojska polskie fantastycznie radz─ů sobie na zachodnim froncie pod Berlinem i ┼╝e wojna wkr├│tce si─Ö zako┼äczy. Zwolniony z wojska i przekonany, ┼╝e wkr├│tce Niemcy si─Ö poddadz─ů, namawia koleg─Ö by wykorzysta─ç „istniej─ůcy ba┼éagan”, w kt├│rym mo┼╝na je┼║dzi─ç bez biletu kolej─ů i proponuje by zwiedzi─ç w ten spos├│b Polsk─Ö. Niestety wie┼Ťci o sukcesach Polskich wojsk okazuj─ů si─Ö fa┼észywe. Po nied┼éugim czasie przedostaje si─Ö z powrotem do Niska, kt├│ry w tym czasie jest ju┼╝ okupowany przez Niemieckie wojska.

Stanis┼éaw Puchalski po powrocie do Niska podejmuje prac─Ö w urz─Ödzie gminnym i dzia┼éa r├│wnie┼╝ w ni┼╝a┼äskiej Stra┼╝y po┼╝arnej. W urz─Ödzie maj─ůc dost─Öp do dokument├│w pomaga lokalnym ┼╗ydom wystawiaj─ůc im fa┼észywe dokumenty zmieniaj─ůce ich to┼╝samo┼Ť─ç. Dzi─Öki jego zabiegom razem z matk─ů udaje im si─Ö uratowa─ç kilkoro ┼╗yd├│w, za co razem z matk─ů w 2000 r. zostaj─ů uhonorowani tytu┼éem ÔÇ×Sprawiedliwy w┼Ťr├│d Narod├│w ┼ÜwiataÔÇŁ.

Konspiracja

Ju┼╝ na pocz─ůtku okupacji zwi─ůza┼é si─Ö z antyniemieckim podziemiem. Po powrocie do Niska wst─ůpi┼é do konspiracyjnej Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW). Z powodu┬ádekonspiracji podziemnej szko┼éy wojskowej NOW w Nisku, musia┼é ucieka─ç przed aresztowaniem┬áza San. Na Zasaniu jesieni─ů 1943 r., razem z kilkoma kolegami z Niska, wst─ůpili do oddzialu partyzanckiego „Ojca Jana” Franciszka Przysi─Ö┼╝niaka. W oddziale by┼é jednym┬áz najbardziej zaufanych ┼╝o┼énierzy Franciszka Przysi─Ö┼╝niaka.

Z oddzia┼éem „Ojca Jana” uczestniczy┼é┬áw wielu akcjach i walkach partyzanckich. W czerwcu 1944 r. walczy┼é w najwi─Ökszej bitwie partyzanckiej w okupowanej Polsce na tzw. Porytowych┬áWzg├│rzach. Po walkach na Porytowym Wzg├│rzu oddzia┼é zosta┼é rozwi─ůzany i wkr├│tce na terenach pojawi┼éy si─Ö wojska Armii Czerwonej i NKWD. Zagro┼╝ony aresztowaniem musia┼é si─Ö ukrywa─ç.

Aresztowanie i wywóz do Łagrów

Jesieni─ů 1944 r. w Jaros┼éawiu wpada w r─Öce sowieckiego NKWD i zostaje aresztowany. Wkr├│tce zostaje wywieziony bydl─Öcym wagonem na Sybir do obozu w Borowiczach, a nast─Öpnie do obozu w Joglach. Jako jednemu z nielicznych udaje mu si─Ö wydosta─ç z sowieckich ┼üagr├│w po p├│┼étorarocznym pobycie i w 1946 r. jak to nazywa „z nieludzkiej ziemi” powraca do nowej okupowanej przez sowiet├│w Polski.

Po wojnie

Po powrocie do Polski zastaje nowo powstaj─ůcy komunistyczny uk┼éad, kt├│ry wobec akowc├│w i konspirant├│w stosuje represje. Przez nast─Öpne lata zostaje szykanowany wraz z rodzin─ů przez nast─Öpc├│w sowieckiego NKWD tj. Urz─ůd Bezpiecze┼ästwa (UB). Dopiero pod koniec lat 50-tych. podczas tzw. „odwil┼╝y” zacz─ů┼é prowadzi─ç w miar─Ö swobodne┬á┼╝ycie, cho─ç i tak do lat 80-tych komuni┼Ťci dawali o sobie zna─ç.

W 1948 r. o┼╝eni┼é si─Ö Wiktori─ů z d. P┼éachci┼äsk─ů i za┼éo┼╝yli rodzin─Ö. W 1948 r. urodzi┼é si─Ö ich pierwszy syn Jacek, a nast─Öpnie c├│rka Maria (ur. 1950 r.) oraz kolejni synowie Tadeusz (ur. 1955 r.) i Antoni (ur. 1957 r.).

Przez ca┼ée lata zwi─ůzany by┼é z Niskiem, gdzie pracowa┼é jako pracownik umys┼éowy. W Nisku wybudowa┼é dom┬ái mieszka┼é przez prawie ca┼ée ┼╝ycie.

Spotkanie z kolegami z oddz. „Ojca Jana” nad wodospadem Niagara w USA w latach 80-tych. Od lewej W┼éadys┼éaw Zawitkowski ps. „Gil”ÔÇÜ Stanis┼éaw Puchalski ps. „Kozak” i brat W┼éadys┼éawa J├│zef Zawitkowski ps. „Wierny”. (fot. Tadeusz Puchalski)

Dzia┼éalno┼Ťc kombatancka

Stanis┼éaw Puchalski ps. „Kozak” (fot. Tadeusz Puchalski)

W czasach komunizmu by┼é aktywnym cz┼éonkiem Zwi─ůzku Bojownik├│w o Wolno┼Ť─ç i Demokracj─Ö (ZBoWiD), do kt├│rego musia┼é nale┼╝e─ç by otrzyma─ç ┼Ťwiadczenia kombatanckie. Po upadku komunizmu od samego pocz─ůtku by┼é cz┼éonkiem ┼Üwiatowego Zwi─ůzku ┼╗o┼énierzy Armii Krajowej ko┼éa w Stalowej Woli.

W latach 90-tych wyda┼é obszern─ů ksi─ů┼╝k─ů o oddziale „Ojca Jana” zatytu┼éowan─ů ÔÇ×Partyzanci Ojca JanaÔÇŁ, kt├│r─ů po kr├│tkim czasie wzbogaci┼é o nowy materia┼é i wyda┼é II rozszerzone wydanie.

W marcu 2000 r. za pomoc udzielon─ů ┼╗ydom w czasie wojny zosta┼é razem z matk─ů uhonorowany tytu┼éem ÔÇ×Sprawiedliwy w┼Ťr├│d Narod├│w ┼ÜwiataÔÇŁ.

Zmarł 20 sierpnia 2000 r. w wieku 79 lat. Spoczywa na niżańskim cmentarzu, tak jak sobie życzył.

Cze┼Ť─ç Jego Pami─Öci!

 

MW/Fundacja KEDYW

 

Bibliografia: Stanis┼éaw Puchalski „Partyzanci Ojca Jana”. Ku┼╝nia Pomys┼é├│w – LO im. Bohater├│w Porytowego Wzg├│rza w Janowie Lubelskim.

Dodaj komentarz

Tw├│j adres email nie zostanie opublikowany. Pola, kt├│rych wype┼énienie jest wymagane, s─ů oznaczone symbolem *