11 stycznia 1924 r. urodzi┼é si─Ö Jan Markut ps. „Wichura” – ┼╝o┼énierz AK i partyzant oddz. „Ojca Jana”

┬ęFundacja KEDYW

(fot. Jan Markut)

Jan Markut ps. „Wichura”

ur. 11.01.1924 r. – zm. 06.02.2006 r.
┼╝o┼énierz AK plutonu „Az-4” w Jastkowicach
┼╝o┼énierz partyzanckiego oddzia┼éu „Ojca Jana”


Jan Markut urodzi┼é si─Ö 11 stycznia 1924 r. w gaj├│wce w Rudzie Jastkowskiej ko┼éo Stalowej Woli. By┼é synem Piotra i Katarzyny z d. Chwiej. Mia┼é dw├│ch m┼éodszych braci Stefana i Tadeusza. By┼é uczniem szko┼éy powszechnej w Jastkowicach, kt├│r─ů uko┼äczy┼é w 1939 r. Jeszcze podczas nauki w klasie 6 i 7 nale┼╝a┼é do „Strzelca” gdzie uczono przysposobienia wojskowego. Tam jak wspomina┼é „nauczyli mnie jak kocha─ç Ojczyzn─Ö”.

Niemiecka okupacja

W czasie okupacji pracowa┼é w brygadzie zaopatrzeniowej na kolei oraz w parowozowni na stacji w Rozwadowie – dzisiejszej dzielnicy Stalowej Woli. Podczas pracy na kolei obserwowa┼é liczne transporty niemieckie jad─ůce na wsch├│d z uzbrojeniem i wojskiem niemieckim oraz te jad─ůce ze wschodu, kt├│re transportowa┼éy je┼äc├│w rosyjskich, ┼╗yd├│w i ludno┼Ť─ç rosyjsk─ů wywo┼╝on─ů do Niemiec na przymusowe roboty. Podczas nieuwagi Niemc├│w, wrzuca┼é z innymi pracownikami do wagon├│w z g┼éodnymi i cz─Östo zmarzni─Ötymi wi─Ö┼║niami chleb, w kt├│ry zaopatrywa┼é ich rozwadowski piekarz Tadeusz Skruch.

Praca konspiracyjna

W 1943 r. przez swoj─ů wujenk─Ö, Mari─Ö Chwiej, nawi─ůza┼é kontakt z lud┼║mi z Armii Krajowej na terenie Jastkowic, u kt├│rej w├│wczas znajdowa┼é si─Ö punkt kontaktowy jastkowickiej AK. Jastkowice w├│wczas by┼éy plutonem o kryptonimie ÔÇ×Az-4ÔÇť i podlega┼éy rozwadowskiej plac├│wce „152” Armii Krajowej.

W lipcu 1943 r. Jan Markut zosta┼é zaprzysi─Ö┼╝ony w domu swojej wujenki przez kapelana wojskowego ks. Franciszka L─ůdowicza ps. „Kalina” w obecno┼Ťci inspektora Obwodu Nisko – Stalowa Wola kpt. Micha┼éa Wo┼║niaka ps. „Boruta”. W jastkowickiej AK Jan Markut pe┼éni┼é funkcj─Ö kuriera, zajmowa┼é si─Ö dostarczaniem meldunk├│w konspiracyjnych mi─Ödzy plac├│wkami AK w Rozwadowie, Pysznicy i Ulanowie.

W grudniu 1943 r. w ┼Üwi─Öta Bo┼╝ego Narodzenia Jan Markut zosta┼é wezwany do wujenki Marii Chwiej, gdzie przebywa┼é kpt. Micha┼é Wo┼║niak ps. „Boruta”, wtedy zakomunikowno jemu, ┼╝e w najbli┼╝szych dniach zostanie skierowany do le┼Ťnego oddzia┼éu partyzanckiego NOW-AK „Ojca Jana” o krypt. „OP-44”. Oddzia┼é ten dowodzony przez ÔÇ×Ojca JanaÔÇť Franciszka Przysi─Ö┼╝niaka by┼é najwi─Ökszym i jednym z najlepiej wyposa┼╝onych oddzia┼é├│w partyzanckich w okupowanej Polsce. Jan Markut jako partyzant oddzia┼éu „Ojca Jana” uczestniczy┼é w wielu akcjach bojowych oddzia┼éu, a┼╝ do jego rozwi─ůzania.

Porytowe Wzg├│rze

W czerwcu 1944 r. Jan Markut ps. „Wichura” wraz z oddzia┼éem „Ojca Jana” walczy┼é w najwi─Ökszej bitwie partyzanckiej z Niemcami na terenie okupowanej Polski, kt├│ra mia┼éa miejsce┬áw Lasach Janowskich na tzw. Porytowym Wzg├│rzu. Dnia 14 czerwca 1944 r. zgrupowanie oddzia┼é├│w partyzanckich, kt├│re skupia┼éo przed bitw─ů ponad 3.000 ┼╝o┼énierzy Armii Krajowej (AK), Batalion├│w Ch┼éopskich (BCh), Armii Ludowej (AL) i oddzia┼é├│w sowieckiej partyzantki zosta┼éo okr─ů┼╝one przez 30-tysi─Öczny korpus Niemiecki podczas operacji o niemieckim kryptonimie „Sturmwind I”. Ostatecznym celem niemieckiej akcji by┼éo rozprawienie si─Ö z polskimi i sowieckimi partyzantami, kt├│rzy licznie gromadzili si─Ö w Lasach Janowskich i jego okolicach. Na kilka dni przed operacj─ů, Niemcy stworzyli 130 kilometrowy pier┼Ťcie┼ä wok├│┼é las├│w lipskich i janowskich sk┼éadaj─ůcy si─Ö z 30.000 ┼╝o┼énierzy. W nocy z 14 na 15 czerwca ┼╝o┼énierze oddzia┼éu ÔÇ×Ojca JanaÔÇŁ dowodzeni przez por. Boles┼éawa Usowa ÔÇ×KonaraÔÇŁ po ci─Ö┼╝kich walkach przebili niemiecki pier┼Ťcie┼ä, pozwalaj─ůc wyj┼Ť─ç z okr─ů┼╝enia prawie wszystkim partyzantom. W bitwie zgin─Ö┼éo oko┼éo 250 partyzant├│w i oko┼éo 500 Niemc├│w.

Nowa sowiecka okupacja i aresztowanie

Wkr├│tce po bitwe na Porytowym Wzg├│rzu tj. w sierpniu 1944 r. Oddzia┼é „Ojca Jana” zosta┼é rozwi─ůzany i Jan Markut powr├│ci┼é do rodzinnego domu. Podczas wizyty u kolegi dowiedzia┼é si─Ö od jego matki, ┼╝e go poszukuje sowieckie NKWD. Wkr├│tce zostaje aresztowany przez NKWD w domu swojego kolegi w Jastkowicach. Podczas nieuwagi sowieckiego ┼╝o┼énierza udaje si─Ö jemu zbiec. Kilka miesi─Öcy p├│┼║niej w Wigili─Ö Bo┼╝ego Narodzenia 1944 r. zostaje kolejny raz namierzony przez funkcjonariuszy NKWD i kolejny raz zostaje aresztowany. Tym razem nie udaje si─Ö jemu wydosta─ç z r─ůk Sowiet├│w i zostaje skazany wyrokiem Wojennego Trybuna┼éu Wojskowego Ukrai┼äskiego Frontu na siedem lat za przynale┼╝no┼Ť─ç do Armii Krajowej. Za kar─Ö za przynale┼╝no┼Ť─ç do AK zostaje wywieziony w g┼é─ůb Rosji do rob├│t w sowieckich ┼éagrach na Syberii.

„Syberiada”

Jan Markut w tragicznych warunkach na Syberi w sumie sp─Ödzi┼é 4 lata. Pierwsze kilka miesi─Öcy w obozie w Charkowie, a nast─Öpnie zosta┼é wywieziony na dalek─ů Syberi─Ö do Norylska, gdzie pracowa┼é w obozie pracy od czerwca 1945 r. do wrze┼Ťnia 1948 r. przy budowie Elektrowni Norylsk. Poni┼╝ej mapa przedstawiaj─ůca jego odbyt─ů drog─Ö po „nieludzkiej ziemi”.

┬ęFundacja KEDYW

„Syberiada” Jana Markuta – . (fot. Zbigniew Markut)

fot. Jan Markut

Za┼Ťwiadczenie Pa┼ästwowego Urz─Ödu Repatriacyjnego w Bia┼éej Podlaskiej z 1948 r. (fot. Jan Markut)

┬ęFundacja KEDYW

Jan Markut ps. „Wichura” w 1993 r. (fot. Jan Markut)

Powr├│t do Polski

Jan Markut jako jeden z nielicznych z regionu Stalowej Woli przeżył nieludzkie warunki sowieckich obozów i powrócił do Polski w październiku 1948 roku.

Po wojnie by┼é aktywnym dzia┼éaczem organizacji kombatanckich i powsta┼éego po 90 r. ┼Üwiatowego Zwi─ůzku ┼╗o┼énierzy Armii Krajowej Ko┼éa w Stalowej Woli, kt├│rego pozosta┼é cz┼éonkiem a┼╝ ko┼äca swych dni. W 2004 r. wyda┼é autorsk─ů ksi─ů┼╝k─Ö pt. „Wspomnienia” opowiadj─ůc─ů o jego dzia┼éalno┼Ťci w Armii Krajowej i zes┼éaniu na Syberi─Ö.

Jan Markut zmar┼é 6 lutego 2006 r. w wieku 82 lat. Uroczysto┼Ťci pogrzebowe odby┼éy si─Ö 11 lutego 2006 r. Spoczywa na cmentarzu parafialnym w Jastkowicach.

Cze┼Ť─ç Jego Pami─Öci!

 

MW/Fundacja KEDYW

Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej (w organizacji), Jan Markut „Wspomnienia”, Stanis┼éaw Puchalski „Partyzanci Ojca Jana”, Zbigniew Markut.

Dodaj komentarz

Tw├│j adres email nie zostanie opublikowany. Pola, kt├│rych wype┼énienie jest wymagane, s─ů oznaczone symbolem *