1 maja 1909 r. urodzi┼éa si─Ö Helena Bizo┼ä – informatorka stalowowolskiej AK

Helena Bizo┼ä urodzi┼éa si─Ö 1 maja 1909 roku w Poznaniu. By┼éa c├│rk─ů Jana (NN). Przed wojn─ů wysz┼éa za m─ů┼╝ za Oficera Wojska Polskiego, z kt├│rym po wysiedleniu z Poznania przyby┼éa do Stalowej Woli. Pracowa┼éa od marca 1941 roku w ÔÇ×Reichwerke Hermann G├Âring Stahlwerke Werk Stalowa WolaÔÇŁ (okupowanych Zak┼éadach Po┼éudniowych COP) jako t┼éumaczka, a nast─Öpnie w niemieckiej administracji osiedla Stalowa Wola tzw. „Siedlungsverwaltung”.

Praca konspiracyjna

Helena Bizo┼ä zna┼éa dobrze j─Özyk Niemiecki, co umo┼╝liwi┼éo jej prac─Ö w administracji osiedla. Tam nawi─ůza┼éa kontakty i znajomo┼Ťci z Niemcami, o kt├│rych informacje przekazywa┼éa stalowowolskiej konspiracji. Prawdopodobnie dzi─Öki jej ostrze┼╝eniu uda┼éo si─Ö zbiec i unikn─ů─ç aresztowania wielu ┼╝o┼énierzom AK w masowych ┼éapankach, kt├│re nast─ůpi┼éy w marcu 1944 roku. Dzi─Öki swoim kontaktom pomaga┼éa potrzebuj─ůcym Polakom za┼éatwia─ç kartki ┼╝ywno┼Ťciowe, na kt├│re mo┼╝na by┼éo kupowa─ç dodatkowy chleb, cukier czy ziemniaki.

Okupacyjna Karta ┼╗ywno┼Ťciowa. (fot. Fundacja KEDYW)

Rozpracowanie

Niemcy dowiedzieli si─Ö o kontaktach Heleny Bizon z AK i sprowokowali j─ů przekazuj─ůc wiadomo┼Ť─ç o nast─Öpnych aresztowaniach, kt├│re zamierzali przeprowadzi─ç na pocz─ůtku kwietnia 1944 roku. Niemcy szybko ustalili, ┼╝e Helena Bizo┼ä informacj─Ö o aresztowaniach przekaza┼éa do AK i zapd┼éa decyzja by j─ů zlikwidowa─ç.

Rudolf Zimmermann volksdeutsch ze stalowowolskiej Gestapo (fot. Stanisław Zabierowski)

Egzekucja

Egzekucj─Ö na Helenie Bizo┼ä Niemcy postanowili wykona─ç natychmiastowo, bez przeprowadzenia ┼Ťledztwa. Niemcy prawdopodobnie obawiali si─Ö swych zwierzchnik├│w, kt├│rych na pewno zainteresowa┼éyby stosunki funkcjonariuszy Gestapo z Polk─ů. Kole┼╝e┼äskich kontakt├│w Niemc├│w z Polakami nie brakowa┼éo, a takie kontakty z podlud┼║mi by┼éy zabronione. Niemcy obawiali si─Ö reprymendy od swoich zwierzchnik├│w, zdegradowania stanowiska, a w najlepszym wypadku przeniesienie na inn─ů plac├│wk─Ö, dlatego decyzja o zlikwidowaniu Heleny Bizo┼ä by┼éa natychmiastowa.

Egzekucj─Ö na Helenie Bizo┼ä wykona┼é sam „kat” Stalowej Woli – volksdeutsch Rudolf Zimmermann ze stalowowolskiej Gestapo, kt├│ry jak si─Ö okaza┼éo┬áutrzymywa┼é z ni─ů cz─Öste kole┼╝e┼äskie┬ákontakty.

W dzie┼ä egzekucji, Zimmerman um├│wi┼é si─Ö na spotkanie z Helen─ů w gospodzie „Sami Sobie”, kt├│ra znajdowa┼éa si─Ö ko┼éo tor├│w kolejowych obok stacji kolejowej (dzi┼Ť stacja PKP Stalowa Wola – G┼é├│wny). Po spotkaniu, na kt├│rym spo┼╝ywali alkohol, Zimmermann zaprowadzi┼é Helen─Ö Bizo┼ä do lasku z ty┼éu gospody i tam kaza┼é jej wykopa─ç d├│┼é. Gdy d├│┼é by┼é ju┼╝ gotowy Zimmermann zastrzeli┼é Helen─Ö Bizo┼ä i j─ů zakopa┼é.

Gospoda „Sami Sobie” za okupacji, z ty┼éu za gospod─ů zabita zosta┼éa Helena Bizo┼ä (fot. Dionizy Garbacz)

Pusty plac po gospodzie „Sami Sobie” – 2017 r.

Przypadkowy ┼Ťwiadek z AK

Detale jej egzekucji prawdopodobnie by┼éyby nieznane gdyby nie przypadkowa wizyta J├│zefa Wo┼╝niaka z rozwadowskiej Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW) w gospodzie w dniu jej egzekucji. W czasie okupacji J├│zef Wo┼╝niak by┼é kierownikiem ogrodnictwa w maj─ůtku Lubomirskich w Charzewicach, kt├│ry prowadzi┼é dla niemieckiego okupanta i zarz─ůdcy maj─ůtku Martina Fuldnera. Przebieg wydarze┼ä J├│zef Nowak opowiedzia┼é swojemu koledze dr Eugeniuszowi ┼üazowskiemu z rozwadowskiej AK, kt├│ry zanotowa┼é fragment spotkania w swojej ksi─ů┼╝ce „Prywatna Wojna”. Oto fragment tej relacji:

„…Zachodzi┼é (do nas) gestapowiec Zimmermann po kwiaty dla swoich „dziewczynek” – opowiada┼é Wo┼╝niak.┬áZ jedn─ů z tych sympatii, a by┼éa to pi─Ökna i m┼éoda kobieta, by┼é u mnie, w ogrodzie. Wielokrotnie widywa┼éem ich razem. Kt├│rego┼Ť dnia, latem jecha┼éem na rowerze do Stalowej Woli ┼Ťcie┼╝k─ů wzd┼éu┼╝ toru kolejowego. W lesie by┼éa tam ma┼éa restauracja. Zachcia┼éo mi si─Ö pi─ç i wst─ůpi┼éem na kufelek piwa.

Pistolet Rudolfa Zimmermanna, którym prawdopodobnie została zabita Helena Bizoń (fot. Yad Vashem Archives).

Siedzia┼é tam Zimmermann z t─ů swoj─ů sympati─ů. Spostrzeg┼é mnie i zaprosi┼é do stolika. Oboje byli w doskona┼éych ┬áhumorach. ┼╗artowali i pocz─Östowali mnie w├│dk─ů. Z my┼Ťl─ů, ┼╝e ju┼╝ do nich nie wr├│c─Ö, przeprosi┼éem ich, ┼╝e na chwilk─Ö musz─Ö odje┼Ť─ç. Zimmermann wyszed┼é za mn─ů i powiada: „Jak ta kobieta jeszcze sobie troch─Ö podpije, p├│jdziemy do lasu, ka┼╝─Ö jej wykopa─ç gr├│b i zastrzel─Ö j─ů.” Uciek┼éem stamt─ůd. Zimmermann jak powiedzia┼é tak zrobi┼é.” – relacjonowa┼é ┼üazowskiemu J├│zef Wo┼╝niak.

Wyrok AK na Zimmermanna

Jak dalej pisa┼é dr Eugeniusz ┼üazowski, po tej egzekucji S─ůd Polskiego Pa┼ästwa Podziemnego wyda┼é na Rudolfa Zimmermanna wyrok ┼Ťmierci za jego liczne zbrodnie na Polakach. Zlikwidowanie Zimmermanna za pomoc─ů trucizny mia┼é przeprowadzi─ç rozwadowski Kedyw pod dow├│dztwem Oficera Dywersji Stanis┼éawa Be┼é┼╝y┼äskiego ps. „Kret”. Be┼é┼╝y┼äski kilkakrotnie organizowa┼é akcje na Zimmermanna, niestety wszystkie si─Ö nieuda┼éy.

Rudolf Zimmermann prze┼╝y┼é wojn─Ö, dopiero w 1968 roku dosi─Ög┼éa go sprawiedliwo┼Ť─ç. Podczas procesu s─ůdowego w Berlinie oskar┼╝ony zosta┼é o branie czynnego udzia┼éu w 1239 morderstwach na polskich cywilach, w tym oskar┼╝ony by┼é o wykonanie samodzielnie 106 morderstw. Dodatkowo Zimmermanna oskar┼╝ono o prze┼Ťladowanie i deportacj─Ö ponad 7100 ┼╗yd├│w. 26 lipca 1968 roku niemiecki s─ůd skaza┼é go na do┼╝ywotnie wi─Özienie.

Ekshumacja

Wkr├│tce po egzekucji Heleny Bizo┼ä, Niemcy sprowadzili jej m─Ö┼╝a, kt├│ry w tym czasie wi─Öziony by┼é w niemieckim obozie jenieckim dla polskich oficer├│w (Oflagu), aby ten wykopa┼é i zabra┼é jej cia┼éo. Do jej ekshumacji Niemcy przydzieli dw├│ch ┼╗yd├│w do pomocy, kt├│rych rozstrzelano po wykonaniu zleconej czynno┼Ťci. Jaki mieli w tym cel Niemcy? Gdzie zabra┼é Helen─Ö Bizo┼ä ma┼╝? Do dzi┼Ť nie wiadomo, dlaczego tak post─ůpili Niemcy i jaki to mia┼éo cel do dzi┼Ť nie jest jasne. Prawdopodobnie by┼é to terror i propaganda, kt├│r─ů Niemcy stosowali by trzyma─ç Polak├│w w ci─ůg┼éym zastraszeniu.

Cze┼Ť─ç Jej Pami─Öci!

 

MW/Fundacja KEDYW

Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej (w organizacji), Dionizy Garbacz „Brunatne Lata”, Eugeniusz ┼üazowski „Prywatna Wojna wspomnienia lekarza – ┼╝o┼énierza 1939 – 1944”, University of Amsterdam „DDR-justiz und ns-Verbrechen – The East German Trials”.


Pierwsze w Polsce Muzeum Kedywu – elitarnego pionu dywersyjnego Armii Krajowej powstaje w czynie spo┼éecznym z inicjatywy Fundacji KEDYW. Nasza dzia┼éalno┼Ť─ç opiera si─Ö na wolontariacie i darowiznach ludzi dobrej woli. Bez twojego wsparcia nie osi─ůgniemy celu! WESPRZYJ NAS!┬á

Konto bankowe: SANBank Nadsański Bank Spółdzielczy
Nr konta: 05 9430 0006 0046 7597 2000 0001
KOD SWIFT: POLUPLPR
Lub bezpiecznie kart─ů p┼éatnicz─ů przez system p┼éatno┼Ťci PayPal

Dodaj komentarz

Tw├│j adres email nie zostanie opublikowany. Pola, kt├│rych wype┼énienie jest wymagane, s─ů oznaczone symbolem *