1 maja 1909 r. urodzi艂a si臋 Helena Bizo艅 – informatorka stalowowolskiej AK

Helena Bizo艅 urodzi艂a si臋 1 maja 1909 roku w Poznaniu. By艂a c贸rk膮 Jana (NN). Przed wojn膮 wysz艂a za m膮偶 za Oficera Wojska Polskiego, z kt贸rym po wysiedleniu z Poznania przyby艂a do Stalowej Woli. Pracowa艂a od marca 1941 roku w 鈥濺eichwerke Hermann G枚ring Stahlwerke Werk Stalowa Wola鈥 (okupowanych Zak艂adach Po艂udniowych COP) jako t艂umaczka, a nast臋pnie w niemieckiej administracji osiedla Stalowa Wola tzw. „Siedlungsverwaltung”.

Praca konspiracyjna

Helena Bizo艅 zna艂a dobrze j臋zyk Niemiecki, co umo偶liwi艂o jej prac臋 w administracji osiedla. Tam nawi膮za艂a kontakty i znajomo艣ci z Niemcami, o kt贸rych informacje przekazywa艂a stalowowolskiej konspiracji. Prawdopodobnie dzi臋ki jej ostrze偶eniu uda艂o si臋 zbiec i unikn膮膰 aresztowania wielu 偶o艂nierzom AK w masowych 艂apankach, kt贸re nast膮pi艂y w marcu 1944 roku. Dzi臋ki swoim kontaktom pomaga艂a potrzebuj膮cym Polakom za艂atwia膰 kartki 偶ywno艣ciowe, na kt贸re mo偶na by艂o kupowa膰 dodatkowy chleb, cukier czy ziemniaki.

Okupacyjna Karta 呕ywno艣ciowa. (fot. Fundacja KEDYW)

Rozpracowanie

Niemcy dowiedzieli si臋 o kontaktach Heleny Bizon z AK i sprowokowali j膮 przekazuj膮c wiadomo艣膰 o nast臋pnych aresztowaniach, kt贸re zamierzali przeprowadzi膰 na pocz膮tku kwietnia 1944 roku. Niemcy szybko ustalili, 偶e Helena Bizo艅 informacj臋 o aresztowaniach przekaza艂a do AK i zapd艂a decyzja by j膮 zlikwidowa膰.

Rudolf Zimmermann volksdeutsch ze stalowowolskiej Gestapo (fot. Fundacja KEDYW)

Egzekucja

Egzekucj臋 na Helenie Bizo艅 Niemcy postanowili wykona膰 natychmiastowo, bez przeprowadzenia 艣ledztwa. Niemcy prawdopodobnie obawiali si臋 swych zwierzchnik贸w, kt贸rych na pewno zainteresowa艂yby stosunki funkcjonariuszy Gestapo z Polk膮. Kole偶e艅skich kontakt贸w Niemc贸w z Polakami nie brakowa艂o, a takie kontakty z podlud藕mi by艂y zabronione. Niemcy obawiali si臋 reprymendy od swoich zwierzchnik贸w, zdegradowania stanowiska, a w najlepszym wypadku przeniesienie na inn膮 plac贸wk臋, dlatego decyzja o zlikwidowaniu Heleny Bizo艅 by艂a natychmiastowa.

Egzekucj臋 na Helenie Bizo艅 wykona艂 sam „kat” Stalowej Woli – volksdeutsch Rudolf Zimmermann ze stalowowolskiej Gestapo, kt贸ry jak si臋 okaza艂o聽utrzymywa艂 z ni膮 cz臋ste kole偶e艅skie聽kontakty.

W dzie艅 egzekucji, Zimmerman um贸wi艂 si臋 na spotkanie z Helen膮 w gospodzie „Sami Sobie”, kt贸ra znajdowa艂a si臋 ko艂o tor贸w kolejowych obok stacji kolejowej (dzi艣 stacja PKP Stalowa Wola – G艂贸wny). Po spotkaniu, na kt贸rym spo偶ywali alkohol, Zimmermann zaprowadzi艂 Helen臋 Bizo艅 do lasku z ty艂u gospody i tam kaza艂 jej wykopa膰 d贸艂. Gdy d贸艂 by艂 ju偶 gotowy Zimmermann zastrzeli艂 Helen臋 Bizo艅 i j膮 zakopa艂.

Gospoda „Sami Sobie” za okupacji, z ty艂u za gospod膮 zabita zosta艂a Helena Bizo艅 (fot. Dionizy Garbacz)

Pusty plac po gospodzie „Sami Sobie” – 2017 r.

Przypadkowy 艣wiadek z AK

Detale jej egzekucji prawdopodobnie by艂yby nieznane gdyby nie przypadkowa wizyta J贸zefa Wo偶niaka z rozwadowskiej Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW) w gospodzie w dniu jej egzekucji. W czasie okupacji J贸zef Wo偶niak by艂 kierownikiem ogrodnictwa w maj膮tku Lubomirskich w Charzewicach, kt贸ry prowadzi艂 dla niemieckiego okupanta i zarz膮dcy maj膮tku Martina Fuldnera. Przebieg wydarze艅 J贸zef Nowak opowiedzia艂 swojemu koledze dr Eugeniuszowi 艁azowskiemu z rozwadowskiej AK, kt贸ry zanotowa艂 fragment spotkania w swojej ksi膮偶ce „Prywatna Wojna”. Oto fragment tej relacji:

„…Zachodzi艂 (do nas) gestapowiec Zimmermann po kwiaty dla swoich „dziewczynek” – opowiada艂 Wo偶niak.聽Z jedn膮 z tych sympatii, a by艂a to pi臋kna i m艂oda kobieta, by艂 u mnie, w ogrodzie. Wielokrotnie widywa艂em ich razem. Kt贸rego艣 dnia, latem jecha艂em na rowerze do Stalowej Woli 艣cie偶k膮 wzd艂u偶 toru kolejowego. W lesie by艂a tam ma艂a restauracja. Zachcia艂o mi si臋 pi膰 i wst膮pi艂em na kufelek piwa.

Pistolet Rudolfa Zimmermanna, kt贸rym prawdopodobnie zosta艂a zabita Helena Bizo艅 (fot. Yad Vashem Archives).

Siedzia艂 tam Zimmermann z t膮 swoj膮 sympati膮. Spostrzeg艂 mnie i zaprosi艂 do stolika. Oboje byli w doskona艂ych 聽humorach. 呕artowali i pocz臋stowali mnie w贸dk膮. Z my艣l膮, 偶e ju偶 do nich nie wr贸c臋, przeprosi艂em ich, 偶e na chwilk臋 musz臋 odje艣膰. Zimmermann wyszed艂 za mn膮 i powiada: „Jak ta kobieta jeszcze sobie troch臋 podpije, p贸jdziemy do lasu, ka偶臋 jej wykopa膰 gr贸b i zastrzel臋 j膮.” Uciek艂em stamt膮d. Zimmermann jak powiedzia艂 tak zrobi艂.” – relacjonowa艂 艁azowskiemu J贸zef Wo偶niak.

Wyrok AK na Zimmermanna

Jak dalej pisa艂 dr Eugeniusz 艁azowski, po tej egzekucji S膮d Polskiego Pa艅stwa Podziemnego wyda艂 na Rudolfa Zimmermanna wyrok 艣mierci za jego liczne zbrodnie na Polakach. Zlikwidowanie Zimmermanna za pomoc膮 trucizny mia艂 przeprowadzi膰 rozwadowski Kedyw pod dow贸dztwem Oficera Dywersji Stanis艂awa Be艂偶y艅skiego ps. „Kret”. Be艂偶y艅ski kilkakrotnie organizowa艂 akcje na Zimmermanna, niestety wszystkie si臋 nieuda艂y.

Rudolf Zimmermann prze偶y艂 wojn臋, dopiero w 1968 roku dosi臋g艂a go sprawiedliwo艣膰. Podczas procesu s膮dowego w Berlinie oskar偶ony zosta艂 o branie czynnego udzia艂u w 1239 morderstwach na polskich cywilach, w tym oskar偶ony by艂 o wykonanie samodzielnie 106 morderstw. Dodatkowo Zimmermanna oskar偶ono o prze艣ladowanie i deportacj臋 ponad 7100 呕yd贸w. 26 lipca 1968 roku niemiecki s膮d skaza艂 go na do偶ywotnie wi臋zienie.

Ekshumacja

Wkr贸tce po egzekucji Heleny Bizo艅, Niemcy sprowadzili jej m臋偶a, kt贸ry w tym czasie wi臋ziony by艂 w niemieckim obozie jenieckim dla polskich oficer贸w (Oflagu), aby ten wykopa艂 i zabra艂 jej cia艂o. Do jej ekshumacji Niemcy przydzieli dw贸ch 呕yd贸w do pomocy, kt贸rych rozstrzelano po wykonaniu zleconej czynno艣ci. Jaki mieli w tym cel Niemcy? Gdzie zabra艂 Helen臋 Bizo艅 ma偶? Do dzi艣 nie wiadomo, dlaczego tak post膮pili Niemcy i jaki to mia艂o cel do dzi艣 nie jest jasne. Prawdopodobnie by艂 to terror i propaganda, kt贸r膮 Niemcy stosowali by trzyma膰 Polak贸w w ci膮g艂ym zastraszeniu.

Cze艣膰 Jej Pami臋ci!

 

MW/Fundacja KEDYW

Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej (w organizacji), Dionizy Garbacz „Brunatne Lata”, Eugeniusz 艁azowski „Prywatna Wojna wspomnienia lekarza – 偶o艂nierza 1939 – 1944”, University of Amsterdam „DDR-justiz und ns-Verbrechen – The East German Trials”.


Pierwsze w Polsce Muzeum Kedywu – elitarnego pionu dywersyjnego Armii Krajowej powstaje w czynie spo艂ecznym z inicjatywy Fundacji KEDYW. Nasza dzia艂alno艣膰 opiera si臋 na wolontariacie i darowiznach ludzi dobrej woli. Bez twojego wsparcia nie osi膮gniemy celu! WESPRZYJ NAS!聽

Konto bankowe: SANBank Nadsa艅ski Bank Sp贸艂dzielczy
Nr konta: 05 9430 0006 0046 7597 2000 0001
KOD SWIFT: POLUPLPR
Lub bezpiecznie kart膮 p艂atnicz膮 przez system p艂atno艣ci PayPal

Dodaj komentarz

Tw贸j adres email nie zostanie opublikowany. Pola, kt贸rych wype艂nienie jest wymagane, s膮 oznaczone symbolem *