16 czerwca 1911 r. urodzi艂 si臋 Stanis艂aw Be艂偶y艅ski – dow贸dca Kedywu AK obwodu Nisko – Stalowa Wola

漏Fundacja KEDYW

Stanis艂aw Be艂偶y艅ski ps. „Kret”

16 czerwca 1911 r. – 18 maja 1944 r.

Podchor膮偶y rezerwy Wojska Polskiego
Oficer Dywersji Obwodu Nisko – Stalowa Wola
Dow贸dca Kedywu Obwodu Nisko – Stalowa Wola


Stanis艂aw Be艂偶y艅ski urodzi艂 si臋 16 czerwca 1911 roku w Warszawie. By艂 absolwentem filozofii na Uniwersytecie Warszawskim. W latach 1937 – 1939 by艂 asystentem prof. Floriana Znanieckiego w warszawskim Instytucie Bada艅 Spo艂ecznych, z kt贸rym mia艂 wyjecha膰 do Stan贸w Zjednoczonych. Niestety atak Niemc贸w na Polsk臋 spowodowa艂, 偶e zamiast prac naukowych w USA zosta艂 zmobilizowany do wojska.

Pocz膮tek okupacji

Uczestniczy艂 w wojnie obronnej w 1939 r. jako podchor膮偶y 70 Pu艂ku Piechoty i bra艂 udzia艂 w obronie Warszawy. Po kapitulacji wojsk polskich, uda艂o mu si臋 unikn膮膰 niewoli i powr贸ci艂 do rodziny do Poznania, sk膮d zosta艂 wysiedlony w grudniu 1939 r. Wysiedlony z Poznania z 偶on膮 i z dwoma ma艂ymi c贸reczkami przybyli do Niska ko艂o Stalowej Woli, gdzie znale藕li lokum u zarz膮dcy maj膮tku Gerharda聽Francke – Jana Gazdy.

Aresztowanie

18 maja 1940 r. zosta艂 aresztowany przez Niemc贸w w Nisku i przewieziony do wi臋zienia w Tarnowie. 14 czerwca 1940 r. na dwa dni przed 29 urodzinami, zosta艂 wywieziony pierwszym transportem wi臋藕ni贸w do niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Auschwitz do O艣wi臋cimia. Po przywiezieniu do KL Auschwitz zosta艂 oznaczony numerem obozowym 581 i sfotografowany.

漏 Fundacja KEDYW

Pierwszy transport wi臋藕ni贸w z Tarnowa do KL Auschwitz 14 czerwca 1940 r w kt贸rym by艂 Stanis艂aw Be艂偶y艅ski.

Wydostanie z Auschwitz

By艂 jednym z nielicznych, kt贸rym uda艂o si臋 wydosta膰 z niemieckiego obozu w O艣wi臋cimiu. Zosta艂 zwolniony z obozu 24 listopada 1941 r. dzi臋ki staraniom matki, powo艂uj膮cej si臋 na zas艂ugi swego m臋偶a lekarza – dyrektora szpitala, kt贸remu zawdzi臋cza艂o 偶ycie i zdrowie wielu niemieckich 偶o艂nierzy, w okresie I wojny 艣wiatowej. Po uwolnieniu z obozu powr贸ci艂 w grudniu 1941 roku wychudzony i聽wyg艂odzony do rodziny do Niska. Po powrocie zapytany przez s膮siada aby opowiedzia艂 jak wygl膮da Niemiecki ob贸z w O艣wi臋cimiu niech臋tnie odpowiedzia艂:

漏Fundacja KEDYW

Zdj臋cie Stanis艂awa Be艂偶y艅skiego z niemieckiego obozu KL Auschwitz w O艣wi臋cimiu (fot. Fundacja KEDYW).

Cokolwiek powiem 鈥 nie uwierzycie, wi臋c prosz臋 nie pyta膰. Jedno jest tylko pewne, 偶e Niemcy ju偶 mnie 偶ywego nie dostan膮.

聽 聽 聽 聽 聽 聽 聽 聽 聽 聽 聽 聽 聽 聽 聽 聽 聽 聽 聽 聽 聽 聽 聽 聽 聽 聽 聽 聽 聽 – Stanis艂aw Be艂偶y艅ski

漏Fundacja KEDYW

Telegram do rodziny w Warszawie informuj膮cy o powrocie Stanislawa Be艂偶y艅skiego z Auschwitz

Konspiracja

6 grudnia 1942 r. podj膮艂 prac臋 w okupowanych Zak艂adach Po艂udniowych (COP) w Stalowej Woli, jednocze艣nie anga偶uj膮c si臋 w walk臋 konspiracyjn膮 i tajne nauczanie, przyjmuj膮c pseudonim „Kret”.

W marcu 1943 r. zosta艂 mianowany oficerem dywersji przez Komendanta AK obwodu Nisko – Stalowa Wola Kazimierza Pilata ps. „Zaremba” i dow贸dc膮 pionu Kierownictwa Dywersji (Kedyw) obwodu. W maju 1943 r. wraz z „Zaremb膮” tworzy tajn膮 baz臋 Kedywu na tzw. „G贸rce” (dzisiejsza siedziba Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej).

Jako pracownik okupowanych ZP przemianowanych na „Reichswerke Hermann G枚ring” prowadzi dywersj臋 polegaj膮c膮 na niszczeniu produkowanych element贸w niemieckich dzia艂 artyleryjskich.

W grudniu 1943 r. wraz z oddzia艂em stalowowolskiego Korpusu Zachodniego AK, uczestniczy w akcji odkopywania broni. Na wskutek wykrycia przez Niemc贸w cz艂onk贸w konspiracyjnego KZ, po tej akcji musia艂 przej艣膰 ca艂kowicie do podziemia, w obawie przed aresztowaniem, gdy偶 Niemcy zdo艂ali aresztowa膰 prawie ca艂y oddzia艂 KZ-AK.

Jako dow贸dca Kedywu organizuje wiele spektakularnych akcji zbrojnych w Stalowej Woli i jej okolicach.

8 grudnia 1943 r. przeprowadzi艂 聽akcj臋 w niemieckim szpitalu (dzisiejsza szko艂a nr 1 w Stalowej Woli), w kt贸rej grupa 偶o艂nierzy Kedywu w sk艂adzie: Stanis艂aw Be艂偶y艅ski ps. „Kret”, Mieczys艂aw Potyra艅ski ps. „Poraj”, Jerzy Filip ps. „Biga” i Jan Orze艂 ps. „Kmicic” dokonali odbicia z niemieckich r膮k zast臋pcy komendanta obwodu AK – Ryszarda 艢li偶y艅skiego ps. „Skowron” i Teres臋 Wysock膮 鈥 艂膮czniczk臋 AK, a za razem kuzynk臋 S. Be艂偶y艅skiego.

Na budynku Publicznej Szko艂y Podstawowej nr 1 im. Wac艂awa G贸rskiego w Stalowej Woli, gdzie w 1941 r. mia艂a miejsce wspomniana akcja, w 55 rocznic臋 tego wydarzenia ods艂oni臋to tablic臋 pami膮tkow膮.

fot. Muzueum Wojska Polskiego

Niemiecki Parabellum p08 zdobyty przez Stanis艂awa Be艂偶y艅skiego

W zbiorach muzeum Wojska Polskiego znajduje si臋 pistolet P08 Parabellum zdobyty w 1942 r. przez Stanis艂awa Be艂偶y艅skiego podczas akcji w kt贸rej zgin臋艂o dw贸ch niemieckich 偶andarm贸w. Z broni tej „Kret” zastrzeli艂 podobno 30 Niemc贸w.

Tragiczna 艣mier膰聽z r膮k niemieckiego okupanta

Stanis艂aw Be艂偶y艅ski „Kret” zgin膮艂 18 maja 1944 r. Zosta艂 zastrzelony na stacji kolejowej w Rozwadowie, w czasie pr贸by przebicia si臋 z okr膮偶onej plac贸wki rozwadowskiego Kedywu, mieszcz膮cego si臋 tu偶 naprzeciwko stacji.

艢mier膰 swojego dow贸dcy i przyjaciela po wojnie opisa艂 zo艂nierz Kedywu Adam Lis w nast臋puj膮cy spos贸b:

艢mier膰 „Kreta” by艂a w jego stylu. Jego ostatnie momenty 偶ycia by艂y przed艂u偶eniem jego codziennego zachowania si臋. Gdy obecni na „G贸rce” uciekali na miasto przez ogrody, gdy panika posiad艂a innych i przep艂acili to 偶yciem, psychologiczne zaskoczenie wroga i odci膮偶enie pogoni, pokierowa艂o jego krokami. Przez wywalone okno kina skacze na ulic臋 dziel膮c膮 kino i stacj臋 Rozwadowsk膮. Otaczaj膮ca policja niemiecka, Gestapowcy, Bahnschutz’e, 偶andarmeria kryj膮 si臋 gdzie mo偶liwe, a on kilkoma seriami stenu, bez oporu przebiega ulic臋, furt臋 kolejow膮 i jest na torach pomi臋dzy przetaczanymi wagonami. Zanim Niemcy och艂on臋li „Kret” by艂 po drugiej stronie stacji. Pozosta艂y pola i odleg艂y las. By艂 ca艂kowicie bezpieczny od broni automatycznej ale pada jeden strza艂 i po艂o偶y艂 go na miejscu. Daleko od stacji w polu!

Na ostatniej bocznicy kolejowej sta艂 poci膮g z Azarbejd藕anami w s艂u偶bie niemieckiej, wyposa偶eni w stare, d艂ugie karabiny z pierwszej wojny 艣wiatowej. Jeden strza艂 z takiego karabinu zabi艂 jednego z najlepszych Akowc贸w, kt贸ry nie lubi艂 zaskocze艅 i g艂upoty.

– Adam Lis


Czytaj wi臋cej: O likwidacj rozwadowskiego Kedywu AK przez Gestapo


Po 艣mierci Stanis艂aw Be艂偶y艅ski pocz膮tkowo zosta艂 pochowany na rozwadowskim cmentarzu. Po wojnie w 1947 r. jego zw艂oki ekshumowano i po uroczystym pogrzebie przeniesiono do Mauzoleum na Cmentarz Komunalny w Stalowej Woli, gdzie spoczywaj膮 polegli stalowowolscy 偶o艂nierze Armii Krajowej.

漏Fundacja KEDYW

Mauzoleum w Stalowej Woli, miejsce spoczynku Stanis艂awa Be艂偶y艅skiego – 1946 r.

Odznaczenia

Rozkazem Komendanta Okr臋gu Krak贸w zosta艂 odznaczony Krzy偶em Walecznych. Po艣miertnie odznaczony przez komunistyczne Wojsko Polskie medalem Krzy偶 Grunwaldu.

漏Fundacja KEDYW

Za艣wiadczenie o przyznania po艣miertnie Stanis艂awowi Be艂偶y艅skiemu Krzy偶a Grunwaldu 3 kl.

Ucieczka rodziny do Warszawy

呕ona Krystyna Be艂偶y艅ska, po 艣mierci m臋偶a zagro偶ona aresztowaniem wyjecha艂a z dwiema c贸rkami Magdalen膮 i Edyt膮 do Warszawy. Tam wkr贸tce nawi膮za艂a kontakt z AK i jako 艂膮cznika Kedywu Komendy G艂贸wnej AK uczestniczy艂a w Powstaniu Warszawskim. Zgin臋艂a we wrze艣niu 1944 r. przy pr贸bie sforsowania Wis艂y na starym mie艣cie podczas powstania.

漏Fundacja KEDYW

Pomnik rodziny Be艂偶y艅skich na warszawskich Pow膮zkach

漏Fundacja KEDYW

Pomnik rodziny Be艂偶y艅skich na warszawskich Pow膮zkach

Miejsce u艣wi臋cone krwi膮聽Bohatera

Ulica na kt贸rej znajduje si臋 historyczna „G贸rka” (dzi艣 budynek Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej) i dawna siedziba rozwadowskiego Kedywu, dzi艣 nazwana jest ulic膮 Stanis艂awa Be艂偶y艅skiego, wychodzi ona na wprost stacji w miejsce gdzie zgin膮艂 „Kret”. Na kamienicy znajduje si臋 tablica pami膮tkowa umieszczona w 40-t膮 rocznic臋 likwidacji Kedywu, upami臋tniaj膮ca Kedyw i poleg艂ych 偶o艂nierzy Stanis艂awa Be艂偶y艅skiego i Stanis艂awa Szumielewicza ps. „Kryspin”. Co roku od 2016 r. na cze艣膰 Stanis艂awa Be艂偶y艅skiego i 偶o艂nierzy Kedywu obwodu Nisko – Stalowa Wola AK, Fundacja KEDYW organizuje pami膮tkowe uroczysto艣ci.


Czytaj wi臋cej:聽Wpadka rozwadowskiego Kedywu AK


 

Cze艣膰 Jego Pami臋ci!

 

MW/Fundacja KEDYW

Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej, Edyta Be艂偶y艅ska-Soli艅ska, Dionizy Garbacz „Brunatne Lata”, Wspomnienia Adama Lisa.


Pierwsze w Polsce Muzeum Kedywu – elitarnego pionu dywersyjnego Armii Krajowej powstaje w czynie spo艂ecznym z inicjatywy Fundacji KEDYW. Nasza dzia艂alno艣膰 opiera si臋 na wolontariacie i darowiznach ludzi dobrej woli. Bez twojego wsparcia nie osi膮gniemy celu! WESPRZYJ NAS!聽

Konto bankowe: SANBank Nadsa艅ski Bank Sp贸艂dzielczy
Nr konta: 05 9430 0006 0046 7597 2000 0001
KOD SWIFT: POLUPLPR
Lub bezpiecznie kart膮 p艂atnicz膮 przez system p艂atno艣ci PayPal

Dodaj komentarz

Tw贸j adres email nie zostanie opublikowany. Pola, kt贸rych wype艂nienie jest wymagane, s膮 oznaczone symbolem *