W sierpieniu ’44 r. Niemcy zabili Komendanta G艂贸wnego AK Stefana Roweckiego ps. „Grot”

(fot. IPN / ipn.gov.pl)

74 lata temu, po wybuchu Powstania Warszawskiego聽na rozkaz Heinricha Himmlera zamordowany zosta艂 Komendant G艂贸wny Armii Krajowej i tw贸rca Kedywu gen. Stefan Rowecki „Grot”. Wed艂ug ustale艅 艣ledztwa Instytutu Pami臋ci Narodowej, jego egzekucji dokonano prawdopodobnie pomi臋dzy 2 a 7 sierpnia 1944 r. na terenie krematorium niemieckiego obozu Sachsenhausen.聽

Genera艂 Stefan Pawe艂 Rowecki urodzi艂 si臋 25 grudnia 1895 r. w Piotrkowie Trybunalskim. By艂 synem聽Stefana Augusta Leona i Zofii z Chrzanowskich. Od 1906 r. uczy艂 si臋 w gimnazjum polskim w Piotrkowie Trybunalskim.聽W 1911 r. w wieku 16 lat zosta艂 wsp贸艂organizatorem, a nast臋pnie dow贸dc膮 pierwszego, niepodleg艂o艣ciowego tajnego zast臋pu聽skautowego聽w Piotrkowie Trybunalskim. W 1912 r. rozpocz膮艂 studia techniczne w聽Warszawie, w聽Szkole Mechaniczno-Technicznej聽Hipolita Wawelberga聽i聽Stanis艂awa Rotwanda.聽W 1913 r. wst膮pi艂 do niepodleg艂o艣ciowych Polskich Dru偶yn Strzeleckich聽w Warszawie. W 1914 r. uko艅czy艂 kurs podoficerski w Rabce i powr贸ci艂 do Warszawy, gdzie wkr贸tce zosta艂 mianowany dow贸dc膮 IV plutonu kompanii warszawskich Polskich Dru偶yn Strzeleckich. Jeszcze tego samego roku uda艂 si臋 na tajny kurs oficerski do Nowego S膮cza, po kt贸rym pod koniec 1914 r. wst膮pi艂 do Legion贸w Polskich J贸zefa Pi艂sudskiego.

Okres I wojny 艣wiatowej

W czasie聽I wojny 艣wiatowej聽walczy艂 w聽I Brygadzie Legion贸w Polskich. W lipcu 1917 r. odm贸wi艂 przysi臋gi ceszarzowi Niemiec i po kryzysie przysi臋g艂ym聽znalaz艂 si臋 w obozie dla internowanych oficer贸w Legion贸w w聽Beniaminowie, gdzie przebywa艂 do sierpnia 1917 r. W lutym 1918 wst膮pi艂 do聽Polskich Si艂 Zbrojnych聽Kr贸lestwa Polskiego. 27 marca 1918 r. zosta艂 mianowany聽porucznikiem, nast臋pnie zosta艂 wyk艂adowc膮 przedmiotu 鈥瀠mocnienia polowe鈥 w聽Szkole Podchor膮偶ych Piechoty聽w聽Ostrowie Mazowieckiej. Na prze艂omie 1918 r. i 1919 r. uko艅czy艂 dodatkowy kurs聽fortyfikacyjny聽i聽minerski聽w podwarszawskim Modlinie.

Okres mi臋dzywojenny

W listopadzie 1918 r. po odzyskaniu przez Pa艅stwo Polskie聽niepodleg艂o艣ci, uczestniczy艂 w rozbrajaniu niemieckich okupant贸w. Od 16 czerwca do 30 listopada 1919 r. by艂 s艂uchaczem聽I Kursu Wojennej Szko艂y Sztabu Generalnego聽w Warszawie. W 1920 r. walczy艂 na聽wojnie z bolszewikami, m.in. jako szef Oddzia艂u II Sztabu聽Frontu Po艂udniowo-Wschodniego聽i Grupy Uderzeniowej genera艂a porucznika聽Edwarda Rydza-艢mig艂ego.

W latach 1921鈥1922 by艂 s艂uchaczem I Kursu Doszkolenia w聽Wy偶szej Szkole Wojennej聽w Warszawie. Po uko艅czeniu kursu i uzyskaniu tytu艂u oficera Sztabu Generalnego, zosta艂 przydzielony do Wojskowego Instytutu Naukowo-O艣wiatowego, gdzie w latach 1923-1926 pe艂ni艂 funkcj臋 szefa Wydzia艂u I Naukowego.聽W latach 1921鈥1926 by艂 r贸wnie偶 oficerem聽Biura 艢cis艂ej Rady Wojennej. 1 grudnia 1924 r. zosta艂 awansowany na聽podpu艂kownika聽ze聽starsze艅stwem聽z dniem 15 sierpnia 1924 r. i z 98. lokat膮 w korpusie oficer贸w piechoty.

Podczas zamachu majowego w 1926 r. opowiedzia艂 si臋 po stronie legalnych w艂adz. We wrze艣niu 1926 r. obowi膮zki szefa wydzia艂u przekaza艂 majorowi聽Marianowi Porwitowi.聽W 1928 r. zosta艂 przydzielony do聽41 pu艂ku piechoty, po czym obj膮艂 stanowisko I oficera sztabu w Inspektoracie Armii genera艂a dywizji聽J贸zefa Rybaka, na kt贸rym pozosta艂 do 1930 r.

W latach 1930鈥1935 pe艂ni艂 funkcj臋 dow贸dcy聽55 Pozna艅skiego pu艂ku piechoty聽w聽Lesznie. W listopadzie 1935 r. powierzono mu dowodzenie聽Brygad膮 KOP 鈥濸odole鈥. W lipcu 1938 r. zosta艂聽dow贸dc膮 piechoty dywizyjnej聽2 Dywizji Piechoty Legion贸w聽w Kielcach.

II wojna 艣wiatowa

20 czerwca 1939 r. po propozycji ministra spraw wojskowych, gen. dyw.聽Tadeusz Kasprzyckiego聽zosta艂 dow贸dc膮聽Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej. Ostatnie dwa miesi膮ce pokoju po艣wi臋ci艂 na organizacj臋 powierzonej mu聽wielkiej jednostki聽motorowej, jednak zbyt p贸藕na decyzja naczelnych w艂adz wojskowych o utworzeniu brygady uniemo偶liwi艂a mu jej wyszkolenie i zgranie. 4 wrze艣nia podporz膮dkowany zosta艂 gen. dyw.聽Tadeuszowi Piskorowi, dow贸dcy improwizowanej聽Armii 鈥濴ublin鈥. W czasie聽kampanii wrze艣niowej聽dowodzi艂 brygad膮 w obronie 艣rodkowej聽Wis艂y, a p贸藕niej w pierwszej聽bitwie pod Tomaszowem Lubelskim.

Wczesna konspiracja

Po kapitulacji armii unikn膮艂 niewoli i powr贸ci艂 do Warszawy, gdzie 5 pa藕dziernika 1939 r. zosta艂 zast臋pc膮 komendanta gen. bryg.聽Micha艂a Tokarzewskiego-Karaszewicza w nowo-powo艂anej konspiracyjnej S艂u偶bie Zwyci臋stwu Polski (SZP). 3 maja 1940 r. zosta艂 mianowany聽genera艂em brygady. W tym samym roku po przemianowaniu SZP na Zwi膮zek Walki Zbrojnej (ZWZ) zosta艂 komendantem Obszaru Warszawskiego聽ZWZ, a nast臋pnie 30 czerwca 1940 r. zosta艂 mianowany komendantem g艂贸wnym ZWZ i dow贸dc膮 Si艂 Zbrojnych w Kraju. By艂 w贸wczas inicjatorem powo艂ania stanowiska聽Delegata Rz膮du na Kraj reprezentuj膮cego w艂adze w na uchod藕stwie, co zaproponowa艂 gen.聽W艂adys艂awowi Sikorskiemu.

W grudniu 1940 r. z polecenia gen.聽Roweckiego, w聽Biurze Informacji i Propagandy ZWZ聽utworzono specjaln膮 kom贸rk臋 鈥濶鈥, kt贸r膮 w pa藕dzierniku 1941 r. przekszta艂cono w Samodzielny podwydzia艂 N, zwany potocznie聽akcj膮 N. Akcja N zajmowa艂a si臋 dywersj膮, wojn膮 psychologiczn膮 i聽propagand膮, wymierzon膮 przeciwko okupantowi niemieckiemu. Gen. Rowecki cyklicznie informowa艂聽Rz膮d Rzeczypospolitej Polskiej na uchod藕stwie聽o rezultatach dzia艂alno艣ci akcji N. Pod koniec 1941 r. utworzy艂 pion dywersyjny ZWZ o kryptonimie 鈥濿achlarz鈥.

Armia Krajowa

14 lutego 1942 r. po powo艂aniu Armii Krajowej, struktury ZWZ zosta艂y w ca艂o艣ci wcielone do AK i stanowi艂y jej fundament. Na dow贸dc臋 AK powo艂any zosta艂 gen. Stefan Rowecki ps. „Grot”, kt贸ry obj膮艂 funkcj臋 Komendanta G艂贸wnego Armii Krajowej. Od grudnia 1942 r.聽dodatkowo pe艂ni艂 funkcj臋聽delegata Ministra Obrony Narodowej w Kraju.

Od 1942 r. nadzorowa艂 przygotowanie planu powstania powszechnego (Akcji „Burza”), jakie聽Polskie Pa艅stwo Podziemne聽zamierza艂o podj膮膰 pod koniec wojny. W jego koncepcji z marca 1942 r. akcja „Burza” zak艂ada艂a przerzucenie na teren okupowanej Polski znacz膮cych si艂 alianckich, 2-3 dywizje oraz desant pancerny, kt贸ry mia艂 uderzy膰 na Berlin. W贸wczas gen Rowecki uwa偶a艂, 偶e si艂y Sowieckie nie b臋d膮 zdolne聽wykonania pot臋偶nej akcji ofensywnej na Europ臋 艢rodkow膮. Gen. Rowecki obawia艂 si臋 tak偶e , 偶e bezpo艣rednio po wyzwoleniu dojdzie do anarchizacji i radykalizacji spo艂ecznej mas oraz wyst膮pie艅 ludno艣ci niepolskiej zamieszkuj膮cej tereny II RP (zw艂aszcza Ukrai艅c贸w). W zwi膮zku z tym planowa艂 utworzenie w konspiracji sprawnej administracji dysponuj膮cej oddzia艂ami policyjno – wojskowymi przeznaczonymi do t艂umienia si艂膮 r贸偶nego rodzaju rozruch贸w i wyst膮pie艅 spo艂ecznych. Zak艂adano, 偶e w specjalnie utworzonych obozach przetrzymywani b臋d膮 mi臋dzy innymi wszyscy cywilni Niemcy, przyw贸dcy organizacji komunistycznych i nacjonali艣ci ukrai艅scy. Istotnym problemem mia艂o te偶 by膰 zapewnienie bezpiecze艅stwa pozosta艂ej ludno艣ci 偶ydowskiej do kt贸rej, zdaniem Roweckiego, dominowa艂o wrogie nastawienie w spo艂ecze艅stwie polskim.

Powo艂anie Kedywu

22 stycznia 1943 r. Komendant G艂贸wny Armii Krajowej gen. Stefan Rowecki ps. „Grot” powo艂a艂 do 偶ycia elitarne oddzia艂y Kierownictwa Dywersji pod skr贸con膮 nazw膮 „Kedyw”. Rozkaz nr 84 gen. Roweckiego nosz膮cy nazw臋 鈥濽porz膮dkowanie odcinka walki czynnej鈥, mia艂 na celu uporz膮dkowanie obecnych struktur sabota偶u i dywersji oraz stworzy膰 nowy pion AK odpowiedzialny za kierownictwo dywersji, propagand臋 i walk臋 bie偶膮c膮 z niemieckim okupantem.

Gen. Stefan Rowecki postanowi艂 po艂膮czy膰 dotychczasowe oddzia艂y sabota偶owo-dywersyjne 鈥瀂wi膮zku Odwetu鈥 pozosta艂ego po ZWZ i dywersyjnego 鈥濿achlarza”, ponadto chcia艂 dodatkowo wzmocni膰 nowe struktury osobami dotychczas nie bior膮cymi udzia艂u w walce czynnej. Rozkaz 84 nakazywa艂 zorganizowanie w Komendzie G艂贸wnej jak i w komendach Obszar贸w i Okr臋g贸w 鈥瀘ddzia艂贸w sztabowych鈥 Kierownictwa Dywersji o skr贸conej nazwie „KEDYW”. W rozkazie gen. Rowecki podkre艣la艂 sw贸j nacisk na wi臋ksz膮 dyspozycyjno艣膰 podleg艂ych tym jednostkom oddzia艂贸w oraz poleca艂 stworzenie dla nich odr臋bnej sieci szybkiej 艂膮czno艣ci z komendami Okr臋g贸w i Obszar贸w. Organizatorem i Komendantem G艂贸wnym Kedywu zosta艂 mianowany p艂k. Emil August Fieldorf ps. 鈥濶il”.

Wr贸g nr 1 III Rzeszy

W czasie聽okupacji niemieckiej聽sta艂 si臋 obiektem szczeg贸lnego zainteresowania niemieckich w艂adz bezpiecze艅stwa, g艂贸wnie z uwagi na znaczenie stanowisk, kt贸re zajmowa艂 w polskim ruchu oporu. Zosta艂 uznany za 鈥瀢roga numer jeden鈥澛營II Rzeszy聽w Generalnej Guberni i zosta艂 umieszczony na pierwszym miejscu聽niemieckiej listy poszukiwanych Polak贸w (niem.聽Bekanntgewordene Personen der polnischen Widerstandsbewegung), kt贸ra obejmowa艂a 165 nazwisk najaktywniejszych dow贸dc贸w polskiej konspiracji.聽Gestapo聽przywi膮zywa艂o szczeg贸ln膮 wag臋 do zdekonspirowania i pochwycenia Roweckiego. W tym celu Niemcy utworzyli specjaln膮 kom贸rk臋 zajmuj膮c膮 si臋 wy艂膮cznie polowaniem na przyw贸dc贸w podziemia. W centrali niemieckich w艂adz bezpiecze艅stwa (Gestapo) w Warszawie, w聽alei Szucha聽wisia艂 jego ogromny pod艣wietlany portret, z kt贸rym ka偶dy funkcjonariusz lub agent niemiecki dzia艂aj膮cy na terenie Warszawy musia艂 si臋 dok艂adnie zapozna膰.

Wczesn膮 wiosn膮 1943 r. odnalaz艂 gen. Roweckiego cz艂onek siatki sowieckiej NKWD聽w Warszawie聽Bogus艂aw Hrynkiewicz聽i zaproponowa艂 swoim zwierzchnikom jego likwidacj臋. Jednak jej kierownik聽Czes艂aw Skoniecki聽po konsultacjach z聽Moskw膮聽i kierownictwem komunistycznej Polskiej Partii Robotniczej (PPR)聽nie wyrazi艂 zgody.

Sam Rowecki nie by艂 zwolennikiem 艣cis艂ej konspiracji, mimo i偶 zgodzi艂 si臋 na ochron臋 osobist膮 wywiadu AK, ograniczy艂 j膮 do spotka艅 s艂u偶bowych 鈥 w terenie poruszaj膮c si臋 bez obstawy. W wi臋kszym stopniu zak艂ada艂, i偶 przed aresztowaniem i rozpoznaniem na terenie Warszawy uchroni go wtopienie si臋 w t艂um, dobra orientacja w mie艣cie, zmiana wygl膮du zewn臋trznego oraz doskonale podrobione dokumenty聽po艣wiadczaj膮ce, i偶 pracuje w instytucjach niemieckich.聽W czasie konspiracji u偶ywa艂 pseudonim贸w: 鈥濺ako艅鈥, 鈥濭rabica鈥, 鈥濱n偶ynier鈥, 鈥濲an鈥, 鈥濳alina鈥, 鈥濼ur鈥 i聽鈥濭rot鈥

Zdekonspirowany przez konfident贸w

W czerwcu 1943 r. zosta艂 zdekonspirowany przez Blank臋 Kaczorowsk膮, Ludwika Kalksteina i Eugeniusza 艢wierczewskiego – agent贸w Gestapo w wywadzie AK. 30 czerwca 1943 r. zosta艂 aresztowany gdy ok. godz. 9.30 znajdowa艂 si臋 na pierwszym pi臋trze w mieszkaniu przy ul. Spiskiej 14 m. 10 (wynajmowanym na fikcyjne nazwisko przez jego brata Stanis艂awa Roweckiego i wykorzystywanym w celach konspiracyjnych).聽Aresztowania dokona艂a ekipa聽Gestapo聽dowodzona przez聽SSUntersturmf眉hrera聽Ericha Mertena, kt贸ra przewioz艂a go do聽siedziby Gestapo聽przy聽alei Szucha聽25, sk膮d p贸藕niej zosta艂 zabrany i przetransportowany samolotem do聽Berlina. Tam stanowczo odrzuci艂 niemieck膮 propozycj臋 wsp贸艂pracy po czym zosta艂 w po艂owie lipca 1943 r. osadzony w聽obozie koncentracyjnym聽w KL Sachsenhausen, jako wi臋zie艅 honorowy.

1 sierpnia 1944,聽Heinrich Himmler, na wie艣膰 o wybuchu聽powstania warszawskiego聽nakaza艂 niezw艂oczne zg艂adzenie Stefana Roweckiego. Wed艂ug聽ustale艅 historyk贸w IPN, zosta艂 zamordowany w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen mi臋dzy 2 a 7 sierpnia 1944 r.聽

 

Cze艣膰 Jego Pami臋ci!

 

MW/Fundacja KEDYW
Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej (w organizacji), Instytut Pami臋ci Narodowej (IPN / ipn.gov.pl), Wikipedia.


Pierwsze w Polsce Muzeum Kedywu – elitarnego pionu dywersyjnego Armii Krajowej powstaje w czynie spo艂ecznym z inicjatywy Fundacji KEDYW. Nasza dzia艂alno艣膰 opiera si臋 na wolontariacie i darowiznach ludzi dobrej woli. Bez twojego wsparcia nie osi膮gniemy celu! WESPRZYJ NAS!聽

Konto bankowe: SANBank Nadsa艅ski Bank Sp贸艂dzielczy
Nr konta: 05 9430 0006 0046 7597 2000 0001
KOD SWIFT: POLUPLPR
Lub bezpiecznie kart膮 p艂atnicz膮 przez system p艂atno艣ci PayPal

Dodaj komentarz

Tw贸j adres email nie zostanie opublikowany. Pola, kt贸rych wype艂nienie jest wymagane, s膮 oznaczone symbolem *