19 pa藕dziernika 1943 r. Niemcy rozstrzelali 65 polskich wi臋藕ni贸w w Stalowej Woli-Rozwadowie

漏Fundacja KEDYW

Pomnik w miejscu egzekucji polskich wi臋藕ni贸w

75 lat temu, 19 pa藕dziernika 1943 r. Niemcy rozstrzelali 65 zak艂adnik贸w na tzw. „Do艂ach” przy dzisiejszej ul. Rozwadowskiej w Stalowej Woli. Egzekucja polskich patriot贸w by艂a odwetem za zlikwidowanie przez Armi臋 Krajow膮 posterunku policji i jego komendanta we Wrzawach ko艂o Sandomierza.

Egzekucja 65 zak艂adnik贸w z aresztu w Rozwadowie by艂a odwetem Niemc贸w za likwidacj臋 przez Armi臋 Krajow膮 posterunku policji i komendanta volksdeutscha Alberta Alschera (nazywa艂 si臋 Alfred Olszewski przed podpisaniem volkslisty). Alscher s艂yn膮艂 ze swojego brutalnego charakteru i bezwzgl臋dnego traktowania Polak贸w i 呕yd贸w. Niestety za akcj臋 na posterunek i zabicie Alschera, Niemcy zastosowali odpowiedzialno艣膰 zbiorow膮 i przeprowadzili bestialski odwet na bezbronnych Polakach.


Czytaj wi臋cej: O likwidacji volksdeutscha Alberta Alschera


Oczami 艣wiadka

Pan Kazimierz Jackowski, 艣wiadek niemieckiej zbrodni.

艢wiadkami niemieckiej zbrodni na polakach by艂o dw贸ch m艂odych rozwadowian, jednym z nich by艂 Kazimierz Jackowski, kt贸ry tak wspomina ten dzie艅:

„Pewnego ranka, by艂o to w pa藕dzierniku 1943 r., w domu w艣r贸d starszego rodze艅stwa i rodzic贸w zauwa偶y艂em jakie艣 niepokoj膮ce poruszenie. O nic nie pytaj膮c, pobieg艂em do Rynku. Tu nie zauwa偶y艂em, nawet przys艂owiowej 偶ywej duszy. Jedynie od strony s膮du da艂o si臋 s艂ysze膰 warkot ci臋偶kich samochod贸w. Nie zauwa偶ony przez nikogo wpad艂em do budynku „Soko艂a”, gdzie mieszka艂a na pi臋trze jedna rodzina kolejarska. Wygl膮daj膮c bardzo ostro偶nie przez okno klatki schodowej, by艂em 艣wiadkiem takiego obrazu: W uliczce pomi臋dzy szko艂膮 i s膮dem sta艂y samochody za艂adowane niemieckimi 偶o艂nierzami, uzbrojonymi w karabiny gotowe do strza艂u. Tych samochod贸w by艂o kilka. Co jaki艣 czas podstawiano taki samoch贸d uzbrojony pod frontowe drzwi s膮du. Tymi samymi wyprowadzono grup臋 wi臋藕ni贸w i 艂adowano ich na gotowy samoch贸d. Wyprowadzani wi臋藕niowie – zak艂adnicy – byli boso, bez koszul tylko w samych spodniach. R臋ce mieli wykr臋cone do ty艂u i powi膮zane szpagatem. Poniewa偶 pod艂oga samochodu by艂a wysoko, a wi臋藕niowie mieli r臋ce powi膮zane, wi臋c 偶o艂nierze wrzucali ich do samochodu. Za艂adunk贸w takich widzia艂em kilka. Jeszcze dodam, 偶e w trakcie za艂adunku jednej grupy, jeden z wi臋藕ni贸w mia艂 na g艂owie bia艂膮 chusteczk臋. Zdar艂 mu t臋 chust臋 jeden z 偶o艂nierzy niemieckich i zada艂 mu kilka uderze艅 kolb膮 karabinu. Mog臋 tylko przypuszcza膰, 偶e chusteczka ta mog艂a by膰 jakim艣 znakiem umownym z jego rodzin膮.

Ciekawy tego, co dzieje si臋 dalej z wywo偶onymi wi臋藕niami, pobieg艂em w kierunku g贸rki ko艂o cmentarza. Po drodze widzia艂em 偶e na tym szosowym Wzniesieniu sta艂 karabin maszynowy, a przy nim wojskowa za艂oga. Zza rogu dwupi臋trowego budynku nale偶膮cego do rodziny Krzemi艅skich, widzia艂em stoj膮cy obok stodo艂y p. Deca wojskowy pluton egzekucyjny. Naprzeciw w oddaleniu kilkudziesi臋ciu metr贸w pod cmentarnym zboczem stali ustawieni obok siebie wi臋藕niowie w liczbie o艣miu. Mieli zawi膮zane oczy czarnymi chustami. Przed salw膮 karabinow膮 jeden ze skaza艅c贸w wzni贸s艂 okrzyk „Niech 偶yje Polska!”, a drugi o ile dobrze s艂ysza艂em krzykn膮艂 „Jestem Paterek z Turbi!”. Oficer stoj膮cy obok plutonu egzekucyjnego poda艂 komend臋, po czym pad艂a salwa i cia艂a osun臋艂y si臋 na ziemi臋.

Po salwie ten egzekucyjny oficer pobieg艂 z pistoletem w r臋ku do le偶膮cych cia艂 i strza艂em w g艂ow臋 dobija艂 je, rzucaj膮ce si臋 w konwulsjach, nast臋pnie pozrywa艂 z nich 艂a艅cuszki z medalikami. Za chwil臋 podjecha艂a furmanka konna, na kt贸r膮 za艂adowano pomordowanych Polak贸w i przewieziono do masowego do艂u, kt贸ry dzisiaj stanowi mogi艂臋 zbiorow膮. By艂a to ostatnia grupa rozstrzelanych, niewinnych polskich patriot贸w.

漏Fundacja KEDYW

Miejsce egzekucji tzw. „Do艂y”. Z lewej strony usytuowany jest pomnik w miejscu egzekucji. Wed艂ug p. Jackowskiego pluton egzekucyjny sta艂 przed stoj膮c膮 do dzi艣 stodo艂膮 po prawej stronie.

Czynno艣ci usuwania cia艂 wykonywali junacy. Byli to m艂odzi polscy ch艂opcy, kt贸rzy zostali przymusowo wcieleni do s艂u偶by junackiej. Kiedy na miejscu egzekucji zrobi艂o si臋 pusto, pluton egzekucyjny odmaszerowa艂, ja i jeszcze jeden ch艂opak, kt贸rego nie znalem, pobiegli艣my na miejsce strace艅. Obraz by艂 wstrz膮saj膮co pora偶aj膮cy. Zobaczyli艣my wielk膮 ka艂u偶臋 krwi, ton膮ce w niej 艂a艅cuszki i medaliki, moc od艂amk贸w z ludzkich czaszek oraz mas臋 m贸zgu ludzkiego, kt贸ry wype艂ni艂by du偶膮 miednic臋. W tym momencie zauwa偶yli艣my id膮cego oficera, kt贸ry szed艂 od zbiorowego do艂u w naszym kierunku. By艂 to ten sam oficer, kt贸ry dowodzi艂 plutonem egzekucyjnym, dobija艂 rzucaj膮ce si臋 cia艂a ludzkie i zrywa艂 z nich 艂a艅cuszki z medalikami. W strachu przed nim rozbiegli艣my si臋 w r贸偶ne strony. Ja pobieg艂em w kierunku bramy klasztornej i tam na strychu zabudowa艅 stajennych ukry艂em si臋. Co w tym czasie prze偶y艂em, trudno opisa膰.” – wspomina po latach Kazimierz Jackowski.

Miejsce poch贸wku

Miejsce, w kt贸rym rozkazano junakom chowa膰 zabitych jest dzi艣 mogi艂膮 zbiorow膮 pomordowanych w egzekucjach w Rozwadowie i Charzewicach 19 i 20 pa藕dziernika 1943 r. Miejsce to znajduje si臋 na Cmentarzu Parafialnym od strony ul. Rozwadowskiej.

Zacieranie 艣lad贸w zbrodni

Jak wspomina艂 Kazimierz Jackowski, Niemcy przed wycofaniem si臋 z teren贸w Stalowej Woli pr贸bowali zniszczy膰 i zatrze膰 艣lady swojej zbrodni. Teren poch贸wku zosta艂 ogrodzony, a nast臋pnie nawiercano ziemi臋 i wpuszczano substancje chemiczne by przyspieszy膰 proces rozk艂adania cia艂 zakopanych ofiar. Niestety pr贸by Niemc贸w posz艂y na marne, bo z pami臋ci ludzkiej nie da艂o si臋 wymaza膰 takiej strasznej zbrodni.

漏Fundacja KEDYW

Dzisiejszy pomnik w miejscu, w kt贸rym Niemcy zakopali swoje ofiary.

漏Fundacja KEDYW

Tablica na pomniku.

Obchody 76. rocznicy egzekucji w Stalowej Woli

 

MW / Fundacja KEDYW / MKDAK

Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej (w organizacji), 藕r贸d艂o relacji K. Jackowskiego: „Rozwad贸w nad Sanem i Charzewice w konspiracji antyniemieckiej i antysowieckiej” – M. Rehorowskiej.


Pierwsze w Polsce Muzeum Kedywu – elitarnego pionu dywersyjnego Armii Krajowej powstaje w czynie spo艂ecznym z inicjatywy Fundacji KEDYW. Nasza dzia艂alno艣膰 opiera si臋 na wolontariacie i darowiznach ludzi dobrej woli. Bez twojego wsparcia nie osi膮gniemy celu! WESPRZYJ NAS!聽

Konto bankowe: SANBank Nadsa艅ski Bank Sp贸艂dzielczy
Nr konta: 05 9430 0006 0046 7597 2000 0001
KOD SWIFT: POLUPLPR
Lub bezpiecznie kart膮 p艂atnicz膮 przez system p艂atno艣ci PayPal

Dodaj komentarz

Tw贸j adres email nie zostanie opublikowany. Pola, kt贸rych wype艂nienie jest wymagane, s膮 oznaczone symbolem *