28 października 1944 r. aresztowany został ostatni dowódca Kedywu AK obwodu Nisko-Stalowa Wola ppor. Tadeusz Socha ps. „Karol”

ppor. Tadeusz Socha ps. „Brzoza”, „Karol”

ur. 16 października 1916 r. – zm. 10 stycznia 1945 r.

Podchorąży Wojska Polskiego II RP
Komendant placówki „158” AK w Rudniku Nad Sanem
Szef wywiadu AK obwodu Nisko – Stalowa Wola
Dowódca Kedywu AK obwodu Nisko – Stalowa Wola


Podporucznik Tadeusz Socha urodził się 16 października 1916 ro. w Rudniku nad Sanem. Był synem Marcina, burmistrza Rudnika i Marii z Szarków. Miał dwóch braci. Ukończył Gimnazjum im. Marcinkowskiego w Poznaniu i Wyższą Szkołę Budownictwa w Poznaniu. W 1938 r. ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy przy 57 pułku piechoty Wojska Polskiego w Poznaniu.

Działalność konspiracyjna

We wrześniu 1939 r. nie został zmobilizowany do aktywnej służby w Wojsku Polskim, więc by stawić opór niemieckiemu najeźdźcy, w październiku 1939 r. zorganizował nasłuch radiowy w Rudniku. Przepisywał zasłyszane wiadomości i przy pomocy kolegów rozpowszechniał je. Miesiąc później zorganizował pierwsze wyprawy za San, celem odkopania broni pozostawionej przez wycofujące się oddziały Wojska Polskiego.

W styczniu 1940 roku został zaprzysiężony do Związku Walki Zbrojnej (ZWZ) i objął stanowisko oficera szkoleniowego na kursie Szkoły Podchorążych. Następnie został mianowany dowódcą „Związku Odwetu” ZWZ w Rudniku. W 1942 r. po przemianowaniu ZWZ na Armię Krajową został dowódcą rudnickiej placówki AK o kryptonimie „Regina”, „158”. Dodatkowo w tym czasie pełnił też funkcję szefa wywiadu w obwodzie Nisko-Stalowa Wola, w którego skład wchodziła rudnicka placówka. 11 listopada 1943 r. został awansowany na stopień podporucznika.

W maju 1944 r. po wykryciu i likwidacji przez niemieckie Gestapo rozwadowskiego Kedywu na tzw. „Górce” (dzisiejszej siedzibie powstającego Muzeum Kedywu) w obawie przed dalszymi aresztowaniami decyzją ówczesnego Komendanta obwodu kpt. Bolesława Rudzińskiego ps.”Irka”  została przeniesiona Komenda AK obwodu ze Stalowej Woli do Rudnika. Wkrótce też została przeniesiona baza Kedywu do Rudnika, a dowódcą jej został mianowany Tadeusz Socha.

Tadeusz Socha jako żołnierz Armii Krajowej zorganizował i dowodził około 40 akcjami zbrojnymi na terenie obwodu Nisko – Stalowa Wola. Do najważniejszych akcji należało rozbrojenie posterunku Policji Granatowej w Bielinach, po czym żołnierze jego przejechali przez Rudnik, Przędzel, Nisko i Stalową Wolę i dokonali likwidacji 3 konfidentów Gestapo w mundurach policjantów. Dowodził też m.in. odbiorem i transportem broni zrzutowej z rejonu Kijanki-Chmielnik do Rudnika.

Akcja „Burza”

W lipcu 1944 roku, w momencie rozpoczęcia akcji „Burza” opracował plan zdobycia Rudnika. Grupy żołnierzy AK rozmieścił od strony spodziewanego ataku Armii Czerwonej. 26 lipca żołnierze ci rozpoczęli fałszywą strzelaninę, stwarzając wrażenie ataku Rosjan. Akcja ta spowodowała panikę wśród Niemców i zaczęli ewakuować się z miasta. Po udanej akcji wystraszenia większości Niemców, podporucznik Tadeusz Socha ze swoim plutonem zniszczył pojedyncze gniazda oporu Niemców i opanował miasto. Wkrótce pojawili się Sowieci i weszli do Rudnika bez żadnej walki.

Aresztowanie i wyrok

28 października 1944 r. Tadeusz Socha został aresztowany przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa (UB) i osadzony został w areszcie UB w Rudniku. Po przesłuchaniu przez szefa UB i legendarnego kata Polaków Stanisława Supruniuka, został przekazany NKWD, które przetrzymywało Go wraz z iinym więźniami w ziemiance na rynku w Rudniku. Później został przewieziony do obozu w Byszówce koło Klimontowa, gdzie jak w Rudniku więźniów przetrzymywano w ziemiankach. Kilka miesięcy później został skazany przez Trybunał Wojenny Armii Czerwonej na 8 lat więzienia za „wrogi stosunek do ZSRR”. Kary więzienia nie doczekał, 10 stycznia 1945 r. został zastrzelony przez funkcjonariuszy NKWD i zakopany w nieznanym do dziś miejscu.

Odznaczenia

Za bohaterstwo i walkę w szeregach Armii Krajowej, 7 maja 1991 r. został pośmiertnie odznaczony Orderem Virtuti Militari V Klasy (nr DK-303-11) oraz Krzyżem Walecznych, Krzyżem Armii Krajowej i Medalem Wojska Polskiego.

18 grudnia 1992 r. na jego cześć w Stalowej Woli na osiedlu Piaski nazwana została jego imieniem ulica w pobliżu dawnej siedziby Kedywu obwodu Nisko-Stalowa Wola (siedziby dzisiejszego powstającego Muzeum Kedywu).

Tablica na ul. Tadeusza Sochy na stalowowolskich Piaskach. Ulicę nazwano na cześć Tadeusza Sochy w 1992 r. (fot. Fundacja KEDYW)

Bracia w AK

Jak było wspomniane na wstępie, Tadeusz Socha miał dwóch braci, którzy jak on służyli walczyli z niemieckim okupantem w AK. Pierwszy Zbigniew Socha ps. „Szczur” był żołnierzem AK w Rudniku, uczestniczył w akcji „Burza” i w akcji wyzwolenia Rudnika przez AK. Drugi brat Skarbimir Socha ps. „Jaskółka”, był również żołnierzem AK w Rudniku, też uczestniczył w akcji „Burza” i wyzwoleniu przez akowców Rudnika, po wejściu Sowietów podjął dalszą walkę z sowieckim okupantem i polskimi komunistami w oddziale Narodowego Zjednoczenia Wojskowego (NZW).

Cześć Jego Pamięci!

 

MW / Fundacja KEDYW / MKDAK

Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej (w organizacji), Gmina i Miasto w Rudniku nad Sanem, Andrzej Wojciechowski „Podokręg AK Rzeszów”, Skarbimir Socha „Czerwona Śmierć czyli narodziny PRL”.

© COPYRIGHT 2016-2019 Fundacja KEDYW. Wszelkie Prawa zastrzeżone. Kopiowanie tekstów, zdjęć lub filmów bez zgody Fundacji KEDYW zabronione!


Pierwsze w Polsce Muzeum Kedywu – elitarnego pionu dywersyjnego Armii Krajowej powstaje z inicjatywy Fundacji KEDYW. Nasza działalność opiera się na wolontariacie i darowiznach ludzi dobrej woli. Bez twojego wsparcia nie osiągniemy celu! WESPRZYJ NAS!

Zostań Patronem Muzeum Kedywu poprzez serwis Patronite:


Lub wesprzyj przelewem bankowym na konto:

Konto bankowe: SANBank Nadsański Bank Spółdzielczy
Nr konta: 05 9430 0006 0046 7597 2000 0001
KOD SWIFT: POLUPLPR


Lub bezpiecznie kartą płatniczą przez system płatności PayPal: