82. rocznica pierwszego transportu wi─Ö┼║ni├│w do KL Auschwitz

┬ęFundacja KEDYW

Zdjęcie obozowe Stanisława Bełżyńskiego z KL Auschwitz (fot. Muzeum Kedywu)

Od 2006 r. obchodzimy w Polsce 14 czerwca ÔÇ×Narodowy Dzie┼ä Pami─Öci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Oboz├│w Koncentracyjnych i Oboz├│w Zag┼éadyÔÇŁ. Ten dzie┼ä pami─Öci zosta┼é uchwalony w 66. rocznic─Ö wys┼éania przez Niemc├│w pierwszego masowego transportu wi─Ö┼║ni├│w do obozu koncentracyjnego KL Auschwitz do O┼Ťwi─Öcimia. Dzi┼Ť przypada 82. rocznica pierwszego transportu, kt├│rym wywieziony zosta┼é tak┼╝e p├│┼║niejszy dow├│dca Kedywu Armii Krajowej obwodu Nisko-Stalowa Wola oficer dywersji Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski ps. ÔÇ×KretÔÇŁ.

Setki tysi─Öcy Polak├│w zosta┼éo wywiezionych do niemieckich oboz├│w koncentracyjnych podczas II wojny ┼Ťwiatowej, ale tylko nielicznym uda┼éo si─Ö z tych oboz├│w wydosta─ç ┼╝ywym. Do tych nielicznych nale┼╝y ┼╝o┼énierz AK rotmistrz Witold Pilecki ale i tak┼╝e dow├│dca naszego Kedywu Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski ps. „Kret”.

┬ęFundacja KEDYW

Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski ps. „Kret” – Oficer Dywersji rozwadowskiego Kedywu Armii Krajowej.

Stanisław Bełżyński został aresztowany przez Niemców 18 maja 1940 roku w Nisku (woj. podkarpackie), po czym został przewieziony i osadzony w więzieniu w Tarnowie. Do niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Auschwitz Stanisław Bełżyński trafił we wspomnianym pierwszym transporcie 14 czerwca 1940 roku, gdzie został oznaczony numerem obozowym 581.

W KL Auschwitz Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski sp─Ödzi┼é prawie p├│┼étorej roku. W 1941 roku dzi─Öki zas┼éugom ojca i staraniom matki, kt├│ra powo┼éuj─ůc si─Ö na zas┼éugi swojego m─Ö┼╝a lekarza – dyrektora szpitala, ub┼éaga┼éa zwolnienie syna z obozu. Ojcu Stanis┼éawa Be┼é┼╝y┼äskiego zawdzi─Öcza┼éo ┼╝ycie i zdrowie wielu niemieckich ┼╝o┼énierzy, kt├│rych leczy┼é w okresie I wojny ┼Ťwiatowej. Dzi─Öki zas┼éugom ojca i po b┼éaganiach matki, Niemcy zgodzili si─Ö uwolni─ç syna Be┼é┼╝y┼äskich. Stanis┼éaw zosta┼é zwolniony 24 listopada 1941 roku i wkr├│tce powr├│ci┼é do rodziny do Niska.

Tak powr├│t Stanis┼éawa Be┼é┼╝y┼äskiego wspomina┼éa┬ás─ůsiadka Stefania Pawlik-Buderawska:

„Po aresztowaniu Be┼é┼╝y┼äskiego, jego ┼╝ona Krystyna z dwojgiem ma┼éych dzieci mieszka┼éa po s─ůsiedzku u p. Gazdowej. Tam mieszkali, ale wy┼╝ywienie i opieka nad dzie─çmi nale┼╝a┼éa do nas. Zostali wysiedleni, a raczej wyrzuceni z mieszkania w Poznaniu ( ┬á )…., ca┼éy ich dobytek mie┼Ťci┼é si─Ö w dw├│ch walizkach i to sk┼éada┼é si─Ö z ksi─ů┼╝ek. Byli bardzo sympatyczni, grzeczni, kulturalni, nigdy na sw├│j los nie narzekali, nigdy o nic nie prosili, a gdy dzielili┼Ťmy si─Ö z nimi wszystkim, czym mogli┼Ťmy – przyjmowali z wdzi─Öczno┼Ťci─ů.

Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski niespodziewanie zjawi┼é si─Ö w dzie┼ä ┼Ťw. Miko┼éaja w grudniu 1941 roku, kiedy paczuszki przygotowane przez moj─ů Mam─Ö dla wszystkich i dla p. Krystyny i jej dzieci, ju┼╝ zosta┼éy rozdzielone. Pami─Ötam, ┼╝e ka┼╝dy z nas oddawa┼é cz─Ö┼Ť─ç ┼éakoci dla p. Stanis┼éawa, okropnie wychudzonego, wyg┼éodnia┼éego.

Wr├│ci┼é z O┼Ťwi─Öcimia, ale nie chcia┼é ujawni─ç, jakim sposobem. Pami─Ötam r├│wnie┼╝, ┼╝e m├│j Ojciec zwr├│ci┼é si─Ö do Be┼é┼╝y┼äskiego, aby opowiedzia┼é, jak tam jest w obozie, w O┼Ťwi─Öcimiu. Zapytany odpowiedzia┼é: Cokolwiek powiem – nie uwierzycie, wi─Öc prosz─Ö nie pyta─ç. Jedno jest tylko pewne, ┼╝e Niemcy ju┼╝ mnie ┼╝ywego nie dostan─ů.

„Stach” – jak m├│wili na niego koledzy i rodzina, dotrzyma┼é s┼éowa. Nie da┼é si─Ö Niemcom ┼╝ywy, zgin─ů┼é os┼éaniaj─ůc swoich ┼╝o┼énierzy podczas wpadki Kedywu Armii Krajowej obwodu Nisko-Stalowa Wola 18 maja 1944 roku. Dok┼éadnie cztery lata, co do dnia po jego aresztowaniu w Nisku.

Podczas niemieckiej ob┼éawy na Kedyw (obecnie budynek powstaj─ůcego Muzeum Kedywu), Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski ps. „Kret” wydosta┼é si─Ö na zewn─ůtrz i podj─ů┼é pr├│b─Ö przebicia si─Ö przez dworzec kolejowy mieszcz─ůcy si─Ö naprzeciwko konspiracyjnej bazy Kedywu. „Kret” prawdopodobnie wybra┼é drog─Ö przez tory dworca by zwr├│ci─ç na siebie uwag─Ö gdy┼╝ za nim przez okna zdekonspirowanej bazy skakali jego podopieczni ┼╝o┼énierze. Tu┼╝ za torami dworca, kt├│ry uda┼éo si─Ö pokona─ç zauwa┼╝yli Go niemieccy ┼╝o┼énierze z poci─ůgu, kt├│ry sta┼é na stacji. Niemcy oddali w jego stron─Ö strza┼éy i Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski zgin─ů┼é na miejscu.


Życiorys Stanisława Bełżyńskiego >>> tutaj.


Poni┼╝ej kr├│tki film opowiadaj─ůcy histori─Ö wpadki Kedywu:

 

MW/MKDAK

┬ę COPYRIGHT 2016-2022 Muzeum Kedywu. Wszelkie Prawa zastrze┼╝one. Kopiowanie tekst├│w, zdj─Ö─ç lub film├│w bez zgody zabronione!