01.03.1897 r. urodzi┼é si─Ö kpt. Kazimierz Pilat ps. „Zaremba” – Komendant Obwodu Armii Krajowej Nisko – Stalowa Wola

┬ęFundacja KEDYW

(fot. Muzeum Regionalne w Stalowej Woli)

kpt. Kazimierz Pilat ps. „Zaremba”

ur. 01.03.1897 r. – zm. ?.03.1944 r.

Kapitan Wojska Polskiego II RP
Komendant Zwi─ůzku Walki Zbrojnej Stalowa Wola
Komendant Obwodu Armii Krajowej Nisko-Stalowa Wola krypt. „Niwa”


Kazimierz Pilat urodzi┼é si─Ö 1 marca 1897 r. w Tyczynie ko┼éo Rzeszowa (woj. podkarpackie). By┼é synem Franciszka i Wiktorii z d. Pa┼Ťko. Mia┼é cztery siostry i czterech braci. Jako m┼éody ch┼éopiec pomaga┼é ojcu w prowadzeniu zak┼éadu ┼Ťlusarsko-kowalskiego. Podczas pracy z ojcem zaowocowa┼éo w nim zami┼éowanie do techniki. Jeszcze jako m┼éody ch┼éopiec dzia┼éa┼é w niepodleg┼éo┼Ťciowej organizacji ÔÇ×ZarzewieÔÇŁ. W 1914 r. zda┼é matur─Ö w Rzeszowie.

┬ęFundacja KEDYW

Od lewej: ┼╝ona J├│zefa, syn Wojciech i Kazimierz Pilat (fot. Zbiory Karola Karbarza)

Służba w wojsku

W wieku 18 lat zosta┼é powo┼éany do s┼éu┼╝by wojskowej w armii austriackiej. W latach 1915-1916 uko┼äczy┼é kurs oficerski w Opawie (Czechy). Praktyk─Ö odbywa┼é w jednostkach liniowych gdzie czeka┼éa na niego wojna na froncie wschodnim. Potem by┼é front w┼éoski, walki w Alpach i na bagnistych terenach nad rzek─ů Piave. Tam te┼╝ zosta┼é ranny i zachorowa┼é na malari─Ö. Po powrocie do Polski tj. od listopada 1918 r. do 1922 r. by┼é ┼╝o┼énierzem tworz─ůcego si─Ö Wojska Polskiego II RP. Uczestniczy┼é w wojnie polsko-ukrai┼äskiej, jako obro┼äca Lwowa, a nast─Öpnie w wojnie z bolszewikami.

Okres mi─Ödzywojenny

Po demobilizacji rozpocz─ů┼é studia na Politechnice Lwowskiej. W latach 1922-1929 studiowa┼é na wydziale mechanicznym Politechniki Lwowskiej. Zosta┼é in┼╝ynierem mechanikiem. Pracowa┼é na kresach Wschodnich we lwowskiej Elektrowni, w dyrekcji Las├│w Pa┼ästwowych w ┼üucku, w zak┼éadach produkuj─ůcych dla wojska, w warsztatach portowych rzecznej Marynarki Wojennej w Pi┼äsku, Zak┼éadach Balonowych i Wytw├│rni Spadochron├│w w Legionowie (woj. ┼é├│dzkie), a tak┼╝e Zbrojowni nr 2 w Warszawie.

5 lutego 1930 r. o┼╝eni┼é si─Ö z J├│zef─ů Kopyto w ko┼Ťciele parafialnym w Zakopanem i wkr├│tce urodzi┼é si─Ö syn Wojciech. W┬ápa┼║dzierniku┬á1938 r. przeprowadzi┼é si─Ö z rodzin─ů do Stalowej Woli (woj. lwowskie, obecnie woj. podkarpackie) by podj─ů─ç prac─Ö w Zak┼éadach Po┼éudniowych – Centralnego Okr─Ögu Przemys┼éowego (COP) w Stalowej Woli. W ZP pocz─ůtkowo pracowa┼é w dziale konstrukcyjnym, a nast─Öpnie w dziale┬ágospodarki maszynowej.

┬ęFundacja KEDYW

(fot. zbiory Karola Karbarza)

Konspiracja

Kazimierz Pilat od wybuchu wojny dzia┼éa┼é w stalowowolskiej konspiracji, by┼é jednym z organizator├│w Zwi─ůzku Walki Zbrojnej (ZWZ) na terenie Stalowej Woli i pierwszym komendantem. Po powo┼éaniu Armii Krajowej i przemianowaniu ZWZ przej─ů┼é funkcj─Ö pierwszego komendanta Obwodu Armii Krajowej Nisko-Stalowa Wola krypt. „Niwa”.

Jako komendant obwodu zaplanowa┼é i zorganizowa┼é wiele akcji bojowych na terenie obwodu. W czasie swojej dzia┼éalno┼Ťci doprowadzi┼é do scalenia Batalion├│w Ch┼éopskich (BCh) na terenie obwodu oraz do cz─Ö┼Ťciowego scalenia Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW) z AK, z kt├│r─ů pozosta┼é w ┼Ťcis┼éej wsp├│┼épracy. By┼é bardzo lubiany w┼Ťr├│d pracownik├│w Zak┼éad├│w Po┼éudniowych i szanowany przez ┼╝o┼énierzy konspiracji. Przez ca┼ée ┼╝ycie cechowa┼éa go niezwyk┼éa solidno┼Ť─ç, poczucie odpowiedzialno┼Ťci, porz─ůdku i zdyscyplinowanie.

Aresztowanie

Kazimierz Pilat aresztowany zosta┼é 9 marca 1944 r.┬áprzez Niemc├│w na terenie Zak┼éad├│w Po┼éudniowych w Stalowej Woli i osadzony┬áw areszcie stalowowolskiej Gestapo (siedziba mie┼Ťci┼éa si─Ö przy obecnej ul. Skoczy┼äskiego 26). Prawdopodobnie przyczyn─ů aresztowania by┼éo zdobycie przez Niemc├│w informacji o tym, ┼╝e na zlecenie Kazimierza Pilata zosta┼éa sfotografowana i przekazana aliantom do Londynu dokumentacja produkowanego w Zak┼éadach Po┼éudniowych niemieckiego dzia┼éa przeciwlotniczego „Flak 8.8”. Do dzi┼Ť jednak nie ma pewno┼Ťci kto wyda┼é Kazimierza Pilata.

Tortury i egzekucja

Podczas ┼Ťledztwa w siedzibie Gestapo by┼é brutalnie torturowany lecz nie wyda┼é nikogo. Wed┼éug informacji przekazanej przez niemieckiego lekarza dra Richarda Herbolda, tego samego dnia po Jego zamordowaniu┬ázakopany zosta┼é na terenie obecnego Parku Miejskiego w s─ůsiedztwie siedziby Gestapo. Niemcy nigdy nie zdradzili dok┼éadnego miejsca jego poch├│wku, co mia┼éo by─ç z ich strony aktem zemsty za jego patriotyczn─ů dzia┼éalno┼Ť─ç. Do dzi┼Ť prawdopodobnie spoczywa na terenie Parku w bezimiennym grobie.

Zdj─Öcie lotnicze zrobione przez ameryka┼äsk─ů armi─Ö w 1944 r. (fot. National Archives, USA)

Upami─Ötnienia

W 1989 r. za staraniem koleg├│w ze ┼Üwiatowego Zwi─ůzku ┼╗o┼énierzy Armii Krajowej, Kazimierz Pilat upami─Ötniony zosta┼é pomnikiem na terenie parku w pobli┼╝u Szko┼éy Muzycznej. Park gdzie prawdopodobnie s─ů Jego zw┼éoki nazywa si─Ö dzi┼Ť Parkiem Miejskim im. kpt. Kazimierza Pilata.

W 2019 r. Spo┼éeczna Szko┼éa Podstawowa nr 1 im. Armii Krajowej mieszcz─ůca si─Ö dzi┼Ť w obr─Öbie Parku Miejskiego upami─Ötni┼éa kpt. Kazimierz Pilata muralem, kt├│ry umieszczony jest na ┼Ťcianie wewn─ůtrz szko┼éy.

Badania IPN

Po wojnie podczas budowy blok├│w w okolicy dawnej siedziby Gestapo natrafiono kilkakrotnie na zw┼éoki os├│b, kt├│re prawdopodobnie by┼éy ofiarami niemieckiej Gestapo. ┼╗adna z tych ofiar nie zosta┼éa nigdy zidentyfikowana. W├│wczas przypuszczano, ┼╝e prawdopodobnie nie by┼éy to szcz─ůtki kpt. Kazimierza Pilata.

W 2018 r. po raz pierwszy po wojnie oddzia┼é Poszukiwa┼ä i Identyfikacji rzeszowskiego oddzia┼éu Instytutu Pami─Öci Narodowej przy wsp├│┼épracy Miasta Stalowej Woli podj─ů┼é pr├│b─Ö zbadania terenu w Parku Miejskim, kt├│ry w├│wczas zosta┼é przeznaczony pod budow─Ö infrastruktury tzw. „Parku Wodnego” i „Parku Linowego”. Niestety badania nie powiod┼éy si─Ö a z powod├│w bud┼╝etowych w 2018 r. bania zosta┼éy wstrzymane i do dzi┼Ť nie zosta┼éy wznowione.┬á79 lat po ┼Ťmierci kpt. Kazimierza Pilata sytuacja pokazuje, ┼╝e wci─ů┼╝ w wolnej Polsce nie my┼Ťli si─Ö o poszukiwaniu swoich wielkich bohater├│w z mrocznych czas├│w niemieckiej okupacji.

┬ęFundacja KEDYW

Pomnik Kazimierza Pilata na terenie dzisiejszego Parku Miejskiego im. Kazimierza Pilat (fot. MKDAK)

 

Cze┼Ť─ç Jego Pami─Öci!

 

MW / MKDAK

Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej (w organizacji), Zdzis┼éaw Domino „G┼éos Tyczna” 2009. Dionizy Garbacz „Brunatne Lata”.

┬ę COPYRIGHT 2016-2023. Wszelkie Prawa zastrze┼╝one. Kopiowanie tekst├│w, zdj─Ö─ç lub film├│w bez zgody zabronione!