Nasza relacja filmowa z 74. rocznicy egzekucji żołnierzy stalowowolskiego Korpusu Zachodniego

12 grudnia 2017 r. w Stalowej Woli odby┼éy si─Ö uroczysto┼Ťci zwi─ůzane z 74. rocznic─ů konsekracji ko┼Ťcio┼éa ┼Ťw. Floriana i 74. rocznic─ů egzekucji 10 ┼╝o┼énierzy Korpusu Zachodniego Armii Krajowej.

74. rocznic─Ö egzekucji ┼╝o┼énierzy stalowowolskiego zorganizowa┼éa Fundacja KEDYW, ┼Üwiatowy Zwi─ůzek ┼╗o┼énierzy Armii Krajowej Kolo Obwodu Nisko-Stalowa Wola, 54 Stalowowolska Dru┼╝yna Harcerska ZHP im. Bronis┼éawa Kochana ze Stalowej Woli oraz powstaj─ůce Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej w Stalowej Woli-Rozwadowie. Poni┼╝ej nasz film z tej uroczysto┼Ťci.

Pocz─ůtki Korpusu Zachodniego

W 1941 r. w Stalowej Woli z inicjatywy podporucznika rezerwy Kazimierza Kazimierczaka oraz by┼éego Komendanta stalowowolskiej Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW) Alojzego Holeksy zacz─Ö┼éa dzia┼éalno┼Ť─ç grupa konspiracyjna o nazwie Korpus Zachodni. KZ powsta┼é pocz─ůtkowo jako samodzielna grupa, ale po powo┼éaniu Armii Krajowej przez Polskie Pa┼ästwo Podziemne, wkr├│tce zosta┼é scalony z AK i podlega┼é stalowowolskiemu Komendantowi Obwodu Nisko-Stalowa Wola AK. KZ-AK w Stalowej Woli zrzesza┼é oko┼éo 30 wysiedlonych ┼╝o┼énierzy przyby┼éych do Stalowej Woli z Poznania, ┼Ül─ůska i Zag┼é─Öbia.

Wpadka po akcji 

7 grudnia 1943 r. oddzia┼é KZ wraz z oddzia┼éem ┼╝o┼énierzy z rozwadowskiego Kedywu wsp├│lnie wyruszyli za Stalow─ů Wol─Ö w przyszowskie lasy w celu odkopania zakopanej we wrze┼Ťniu 1939 roku broni. Po udanej akcji wydobycia broni z terenu niemieckiego poligonu, ┼╝o┼énierze wyruszyli z powrotem do Stalowej Woli. Podczas powrotu pada┼é ┼Ťnieg, w chwili dotarcia do Stalowej Woli przesta┼éo pada─ç i po nocnej akcji zosta┼éy ┼Ťlady. Nast─Öpnego dnia z rana Niemcy dowiedzieli si─Ö o akcji i szybko przyst─ůpili do dzia┼éania, po ┼Ťladach na ┼Ťniegu trafili na trop, kt├│ry prowadzi┼é┬ádo baraku na Ozecie (dzielnicy Stalowej Woli) gdzie mieszka┼é ┼╝o┼énierz KZ Antoni Och─Ödzan, tam te┼╝ pod barakiem ukryto zdobyt─ů bro┼ä. W domu Och─Ödzana gestapo aresztowa┼éo domownika oraz jego go┼Ťcia – ┼╝o┼énierza KZ Franciszka Kat─Ö.

Po tej wpadce natychmiast zacz─Ö┼éy si─Ö aresztowania w Zak┼éadach Po┼éudniowych w Stalowej Woli, gdzie pracowali ┼╝o┼énierze KZ. W sumie Niemcy zdo┼éali aresztowa─ç oko┼éo 40 os├│b, w┼Ťr├│d aresztowanych znale┼║li si─Ö prawie wszyscy uczestnicy wyprawy z grupy KZ. Jeden z ┼╝o┼énierzy AK Henryk Liniewiecki ps. „Tom” podczas aresztowania w Zak┼éadach Po┼éudniowych zdecydowa┼é si─Ö za┼╝y─ç cyjanek potatsu gdy zorientowa┼é si─Ö, ┼╝e przysz┼éo po niego Gestapo. Liniewiecki po spo┼╝yciu trucizny za chwil─Ö zmar┼é, Niemcy zakopali jego cia┼éo na┬áterenie Zak┼éad├│w pod wie┼╝─ů ci┼Ťnie┼ä. Jedynie ┼╝o┼énierzom Kedywu uda┼éo si─Ö unikn─ů─ç aresztowania, by─ç mo┼╝e, ┼╝e nie znali ich dobrze ┼╝o┼énierze KZ, a ewidentnie „wsypa” zasz┼éa w szeregach KZ.

Pokazowa egzekucja w dzie┼ä po┼Ťwi─Öcenia ko┼Ťcio┼éa

Zaledwie kilka dni po aresztowaniach w Zak┼éadach Po┼éudniowych mia┼éo odby─ç si─Ö po┼Ťwi─Öcenie pierwszego stalowowolskiego ko┼Ťcio┼éa, kt├│rego niemiecki okupant zezwoli┼é przenie┼Ť─ç z pobliskiego poligonu do Stalowej Woli. Niemcy nie zamierzali nie skorzysta─ç ze swojej niemieckiej ┼╝yczliwo┼Ťci tego szczeg├│lnego dla polskiej ludno┼Ťci dnia. Do Stalowej Woli przyjechali niemieccy dygnitarze oraz ekipa filmowa, kt├│ra filmowa┼éa przebieg zdarze┼ä. Gdy ju┼╝ zaczyna┼éy si─Ö uroczysto┼Ťci w ko┼Ťciele ┼Ťw. Floriana, niemieckie wojsko zablokowa┼éo dojazd do Stalowej Woli, pod znajduj─ůc─ů si─Ö w pobli┼╝u ko┼Ťcio┼éa siedzib─Ö Gestapo podstawili ci─Ö┼╝ar├│wk─Ö i po chwili zacz─Öli ┼éadowa─ç na ni─ů wi─Özionych tam 10 ┼╝o┼énierzy KZ. Po za┼éadowaniu zak┼éadnik├│w Niemcy przewie┼║li ┬áich do lasku pod poblisk─ů Elektrowni─Ö. Gdy w ko┼Ťciele trwa┼éa uroczysta Msza ┼Üwi─Öta i po┼Ťwi─Öcenie ko┼Ťcio┼éa, Niemcy rozstrzelali wszystkich z dziesi─Öciu polskich patriot├│w nad przygotowanym do┼éem.

Okiem ┼Ťwiadka

Jak wspomina┼é lekarz rozwadowskiej AK dr Eugeniusz ┼üazowski, Niemcy nie bez powodu wybrali dzie┼ä po┼Ťwi─Öcenia ko┼Ťcio┼éa na egzekucj─Ö ┼╝o┼énierzy KZ. Egzekucja by┼éa celowym aktem propagandy i terroru, kt├│ra mia┼éa zastraszy─ç wszystkich Polak├│w, kt├│rzy by si─Ö chcieli sprzeciwi─ç czy te┼╝ dzia┼éa─ç przeciwko porz─ůdkowi budowania pot─Ögi niemieckiej III Rzeszy.

(fot. Dionizy Garbacz)

Po┼Ťwi─Öcenie ko┼Ťcio┼éa ┼Üw. Floriana w Stalowej Woli 12 grudnia 1943 r. (fot. Dionizy Garbacz)

Tak wspomina┼é dzie┼ä 12 grudnia 1943 r. dr Eugeniusz ┼üazowski ps. „Leszcz” z rozwadowskiej AK:

W 1941 roku Niemcy zacz─Öli wysiedla─ç wsie na po┼éudnie od Stalowej Woli na poligon, czy te┼╝ lotnisko. Na tym terenie, we wsi Stany, by┼é stary ko┼Ťci├│┼é. W┼Ťr├│d Polak├│w powsta┼é projekt, aby ten ko┼Ťci├│┼é przenie┼Ť─ç do Stalowej Woli. O dziwo, Niemiec (Kurt) Scholze, ├│wczesny dyrektor zak┼éad├│w, zgodzi┼é si─Ö na to. Na pewno nie z sympatii do Polak├│w, lecz jego religijne antidotum na komunizm, kt├│rego si─Ö obawia┼é. Ochotnicz─ů prac─Ö i fundusze na to przedsi─Öwzi─Öcie ofiarowa┼éo polskie spo┼éecze┼ästwo Stalowej Woli. Scholze przydzieli┼é ci─Ö┼╝ar├│wki zak┼éad├│w na transport cz─Ö┼Ťci rozebranego ko┼Ťcio┼éa.

Ze wzruszeniem Polacy czekali na otwarcie i po┼Ťwi─Öcenie ko┼Ťcio┼éa w dniu 12 grudnia 1943 roku. Niemcy nie omieszkali tej uroczysto┼Ťci wykorzysta─ç dla swojej propagandy – przybyli dygnitarze Generalnej Guberni i ekipa filmowa.

Nie zapomnieli jednak o terrorze. W godzinie po┼Ťwi─Öcenia ko┼Ťcio┼éa, pierwszej Mszy ┼Üwi─Ötej i filmowania tej uroczysto┼Ťci – w lesie, w pobli┼╝u elektrowni Ozet, rozstrzelali 10 akowc├│w. Ten w┼éa┼Ťnie konw├│j ┼Ťmierci i ubezpieczaj─ůcy go oddzia┼é min─ů┼éem w drodze od „Ojca Jana” (dow├│dcy odz. partyzanckiego „Ojca Jana” – przyp. red. )…

W egzekucji 12 grudnia 1943 r. zgin─Öli nast─Öpuj─ůcy ┼╝o┼énierze Korpusu Zachodniego:

  1. Alojzy Holeksa ÔÇô Komendant KZ i by┼éy Komendant stalowowolskiej Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW).
  2. Kazimierz Kazimierczak
  3. Franciszek Kata
  4. Antoni Och─Ödzan
  5. Piotr Muszyński
  6. Czesław Olszewski
  7. Ludwik Piecha
  8. Wiesław Zagoździński
  9. Aleksander Chwastikow
  10. Marian Januszek
┬ęFundacja KEDYW

Miejsce wykonania pierwszej egzekucji na cz┼éonkach KZ pod Elektrowni─ů w Stalowej Woli. (fot. Fundacja KEDYW)

Egzekucja w Stalowej Woli by┼éa pierwsz─ů z trzech egzekucji z grupy aresztowanych ┼╝o┼énierzy KZ. Wkr├│tce odby┼éy si─Ö kolejne jako odwet za dzia┼éania podj─Öte przez polsk─ů konspiracj─Ö przeciwko Niemcom. Dwie kolejne wykonano w nast─Öpnych dniach poza Stalow─ů Wol─ů.

Ekshumacja

W 1945 r. w miejscu egzekucji, w lasku ko┼éo Elektrowni postawiono brzozowy krzy┼╝, kt├│ry zaznacza┼é miejsce egzekucji. Nied┼éugo po wojnie ekshumowano cia┼éa poleg┼éych ┼╝o┼énierzy i przeniesiono je do nowo wybudowanego Mauzoleum na stalowowolskim Cmentarzu Komunalnym. Nast─Öpnie w 1960 r. komunistyczny Zwi─ůzek Bojownik├│w o Wolno┼Ť─ç i Demokracj─Ö (ZBoWiD) na miejscu egzekucji postawi┼é pomnik, kt├│ry stoi do dzi┼Ť.

Ekshumacja żołnierzy Korpusu Zachodniego z lasku koło Elektrowni (fot. Dionizy Garbacz).

 

MW/MF/Fundacja KEDYW

Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej (w organizacji), Film Miko┼éaj Fo┼éta, Dionizy Garbacz „Brunatne Lata”, dr Eugeniusz ┼üazowski „Prywatna Wojna”.

Dodaj komentarz

Tw├│j adres email nie zostanie opublikowany. Pola, kt├│rych wype┼énienie jest wymagane, s─ů oznaczone symbolem *