Historyczna „G├│rka”

Przedwojenne kino, okupacyjna baza Kedywu, wkr├│tce siedziba Muzeum

Historia pot─Ö┼╝nej kamienicy przy ulicy Stanis┼éawa Be┼é┼╝y┼äskiego 18 (dawnej ul. Strzeleckiej 24) si─Öga pocz─ůtku XX wieku, gdy zosta┼éa wybudowana oko┼éo 1915 roku. Dok┼éadna data budowy kamienicy nie jest znana, dokumenty z ni─ů zwi─ůzane podobno sp┼éon─Ö┼éy w rozwadowskim Ratuszu, kt├│ry podczas walk wojsk sowieckich z wycofuj─ůcymi si─Ö wojskami niemieckimi uleg┼é kompletnemu zniszczeniu.

┬ęFundacja KEDYW

Obecna nazwa kamienicy pochodzi od samych ┼╝o┼énierzy AK i partyzant├│w kt├│rzy j─ů tak nazywali, potwierdzaj─ů to liczne relacje wojenne i powojenne prze┼╝y┼éych wojn─Ö ┼╝o┼énierzy.

Okres mi─Ödzywojenny

Przed II wojn─ů kamienic─Ö┬ánazywano „Kinem Skoczka”, poniewa┼╝ funkcjonowa┼éa w niej sala kinowo-teatralna, kt├│r─ů operowa┼é Pan Stanis┼éaw Skocze┼ä. Oficjalnie kino nazywa┼éo si─Ö „Kino Polonia” lecz Rozwadowianie, jak wida─ç, preferowali w┼éasn─ů nazw─Ö. W┼éa┼Ťcicielem kina by┼é Pan Karol Hirsch, kt├│ry za niemieckiej okupacji zosta┼é z niemieckiego rozkazu operatorem kina na dzisiejszej ul. Narutowicza (kina „Stal” W┼éadys┼éawa Kubikowskiego). Po II wojnie ┼Ťwiatowej Karol Hirsch kontynuowa┼é „Kino Polonia” w nowym miejscu, kt├│re urz─ůdzi┼é w┬ábudynku obok by┼éego s─ůdu na ul. D─ůbrowskiego.

┬ęFundacja KEDYW

18 maja 1984 r. Ods┼éoni─Öcie pami─ůtkowej tablicy na „G├│rce” przez ┼╝olnierzy Kedywu Krystyn─Ö Skowron-Gaj i Leszka Kami┼äskiego. (fot. Walenty Sowa)

Okres II wojny ┼Ťwiatowej

Podczas niemieckiej okupacji sala kinowa s┼éu┼╝y┼éa jako magazyn i trzymano w niej kosze wiklinowe. Ta historyczna sala kinowo-teatralna by┼éa miejscem tragicznych wydarze┼ä 18 Maja 1944 r. kiedy to Gestapo odkry┼éo konspiracyjny lokal Kedywu Armii Krajowej mieszcz─ůcy si─Ö na poddaszu┬ákamienicy. Podczas pr├│by wydostania si─Ö z okr─ů┼╝onej siedziby, ┼╝o┼énierze Kedywu podj─Öli pr├│b─Ö ucieczki przez okna kina, wtedy ugrz─ůz┼é w jednym z nich ┼╝o┼énierz Stanis┼éaw Szumielewicz ps. „Kryspin”, kt├│ry zosta┼é ci─Ö┼╝ko ranny przez granat Niemca. Gestapo wezwa┼éo do Szumielewicza doktora w celu ratowania Go po to by wyci─ůgn─ů─ç z niego zeznania, lecz niestety nie da┼éo si─Ö go uratowa─ç. Stanis┼éaw Szumielewicz zosta┼é za┼éadowany do samochodu przez Gestapo i odjechali w stron─Ö miasta, prawdopodobnie zmar┼é w drodze do siedziby Gestapo w Stalowej Woli.

Drugi kt├│ry zgin─ů┼é tego tragicznego dnia z grupy pi─Öciu┬áuciekaj─ůcych ┼╝o┼énierzy by┼é dow├│dca Kedywu Oficer Dywersji Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski ps. „Kret”. Be┼é┼╝y┼äski zosta┼é zastrzelony przez niemieckich ┼╝o┼énierzy gdy ucieka┼é w stron─Ö lasu, tu┼╝ za torami dworca PKP znajduj─ůcego si─Ö naprzeciwko „G├│rki”.

Po Stanis┼éawie Be┼é┼╝y┼äskim jest nazwana ulica przy kt├│rej mie┼Ťci si─Ö ÔÇ×G├│rkaÔÇť (powstaj─ůce Muzeum). W p├│┼énocnej cz─Ö┼Ťci Rozwadowa jest r├│wnie┼╝ ulica nazwana po poleg┼éym w tej tragedii Stanis┼éawie Szumielewiczu i jego bracie Tadeuszu – ┼é─ůczniku Kedywu. Wydarzenia z 18 Maja 1944 r. upami─Ötnia┬ápami─ůtkowa tablica znajduj─ůca si─Ö na kamienicy, kt├│ra zosta┼éa zainstalowana w 1984 r. w 40-t─ů rocznic─Ö likwidacji Kedywu przez niemieckie Gestapo.

Cze┼Ť─ç Ich Pami─Öci!