por. Aleksander Świercz

2 lutego 1912 – 10 lipca 1980

Żołnierz Wojska Polskiego II RP
Żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie (9 Pułk Artylerii Ciężkiej 5KDP PSZ)

Porucznik Aleksander Świercz urodził się 2 lutego 1912 roku w Jarocinie pod zaborem austro-węgierskim (obecnie woj. podkarpackie). Był synem Marcina i Zofii z d. Kasica. Miał trzy siostry i dwóch braci.

W 1931 roku zdał maturę w Gimnazjum Humanistycznym w Nisku (woj. podkarpackie). Będąc uczniem w Gimnazjum Aleksander poznał Kazimierza Mireckiego, przyszłego komendanta Okręgu Rzeszowskiego Narodowej Organizacji Wojskowej, z którym przyjaźnił się do końca życia.

Służba w WP II RP

Po ukończeniu Gimnazjum Aleksander odbył służbę w Wojsku Polskim w Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii w Włodzimierzu Wołyńskim (Kresy Wschodnie). W 1936 roku awansował na stopień podporucznika i przeszedł szkolenie oraz ćwiczenia oficerskie.

Okres II RP

W 1937 roku Aleksander ożenił się z Mieczysławą Korman. Ślub wzięli w kościele pw. Matki Bożej Królowej Polski w Domostawie na Podkarpaciu, po czym wyjechali do Lwowa, gdzie wówczas mieszkała Mieczysława. W 1938 roku we Lwowie urodziła się im córka Krystyna (po mężu Podsiadło, zm. 2025 r.).

Początkiem 1939 roku rodzina Świerczów powróciła na Podkarpacie. Wówczas zamieszkali w Przyszowie koło nowo budowanego miasta Stalowej Woli, gdzie powstawały „Zakłady Południowe” – nowoczesne zakłady zbrojeniowe budowane w ramach Centralnego Okręgu Przemysłowego i gdzie Aleksander rozpoczynał nową pracę.

Wybuch II wojny światowej

Po niemieckiej agresji na Polskę we wrześniu 1939 roku, Aleksander nie został zmobilizowany do wojska, ze względu na pracę urzędnika w Zakładach Południowych, którą wojsko uznało za niezbędną dla produkcji zbrojeniowej. Mimo to, chcąc bronić Ojczyzny, Aleksander wraz z kolegą 10 września wyruszyli na rowerach do swojej macierzystej jednostki we Włodzimierzu Wołyńskim. Niestety nie dotarli do celu. 18 września 1939 roku Aleksander został aresztowany przez Sowietów i wysłany do więzienia do Stryjówki koło Zbaraża (Kresy Wschodnie). Tam podczas selekcji do dalszego transportu uniknął wywozu do Katynia. Wówczas uratowała Aleksandra młoda Ukrainka, która podczas selekcji zauważyła u niego ładne, nie zniszczone dłonie uznając Go za urzędnika. Finalnie nie udało mu się udowodnić przed Sowietami sprawdzającymi jeńców, że jest robotnikiem. Oni też uznali Go za urzędnika i odseparowali od oficerów. Ta selekcja jak pokazał czas uratowała Aleksandrowi życie przed pewnym straceniem w Katyniu.

Sowieckie łagry

Po selekcji w Stryjówce Sowieci wywieźli Aleksandra do Rudnika koło Krzywego Rogu (obecnie Ukraina), gdzie skierowany został do pracy w kopalni węgla. To nie był jednak koniec jego gehenny. W niedługim czasie Sowieci wywieźli go w głąb Rosji do Uchty (ASRR), gdzie musiał pracować przy wyrębie lasu i budowie linii kolejowej Kołtas-Workuta. Tam będąc na skraju wykończenia fizycznego upozorował wypadek, po którym trafił na kilka dni do obozowej izby chorych. Gehenna sowieckich łagrów potrwała jeszcze do września 1941 roku.

Polskie Siły Zbrojne w ZSRR

Wówczas po podpisaniu w lipcu 1941 roku tzw. Układu Sikorski-Majski, Aleksander Świercz wraz z tysiącami polskich jeńców zostali zwolnieni z łagrów. Na podstawie tej umowy uwolnieni jeńcy skierowani zostali do tworzenia Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR pod dowództwem gen. Władysława Andersa, które po przeszkoleniu miały dołączyć do walki przeciwko niemieckiej III Rzeszy. Po uwolnieniu Aleksander wysłany został do obozu przejściowego w Talicy (ZSRR), gdzie we wrześniu 1941 roku przydzielony został jako oficer łączności do 6 Lwowskiego Pułku Artylerii Lekkiej PSZ.

2 Korpus Polski PSZ na Zachodzie

W 1942 roku z powodu tragicznych warunków i braków żywnościowych w ZSRR, Rząd Polski na uchodźstwie postanowił ewakuować PSZ do Iranu. Tam w Iranie w lipcu 1943 roku po reorganizacji PSZ powołany został 2 Korpus Polski Polskich Sił Zbrojnych. Wówczas 6 Lwowski Pułk Artylerii Lekkiej, w którym służył Aleksander włączony został do 5 Kresowej Dywizji Piechoty (5KDP) i wysłany został do Palestyny. W Palestynie Aleksander Świercz otrzymał uzbrojenie i przeszedł dodatkowe szkolenie. Stamtąd w połowie stycznia 1944 roku 5KDP przesunięta została do Egiptu, gdzie wszystkie dywizje przygotowane zostały do pełnego etatu wojennego.

Droga na Monte Cassino

Po przybyciu do Egiptu nastąpiły przygotowania polskich dywizji do transportu na Półwysep Apeniński (Włochy), które następnie 21 lutego 1944 roku wylądowały na ziemi włoskiej w miejscowości Taranto. Stamtąd była już kilkumiesięczna walka, która zawiodła Aleksandra wprost na Monte Cassino, gdzie 18 maja 1944 roku wraz 5 KDP po ciężkich walkach z Niemcami 2 Korpus Polski PSZ zdołał zdobyć klasztor na górze Monte Cassino.

Powrót do Polski

Po wojnie z Niemcami Aleksander wraz z jego dywizją trafił do Szkocji. W 1946 roku chciał tam ściągnąć żonę i córkę. Niestety wyjazd w tamtym czasie z Polski mógł odbyć się jedynie drogą nielegalną, na co nie zgodziła się żona. Nie widząc wyjścia Aleksander w lipcu 1947 roku powrócił do Polski, do Niska gdzie wówczas mieszkała żona z córką.

Represje w PRL

Aleksander Świercz, jak wszyscy żołnierze PSZ, którzy zdecydowali się powrócić do Polski ludowej po wojnie z Niemcami, nie miał łatwego życia. Po powrocie zaczęły się szykany funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (UB) i trafił na chwilę do aresztu w Nisku. Mimo awansów w zakładzie produkcyjnym w Rudniku nad Sanem, nie mógł zostać dyrektorem. Warunkiem była przynależność do jedynej słusznej partii (PZPR), na co się nie zgodził, więc stanowiska dyrektorskiego nigdy nie otrzymał.

Później pracował w Powiatowym Związku Gminnych Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” i w Powszechnym Zakładzie Ubezpieczeń Wzajemnych. W 1952 roku przeprowadził się z rodziną do Stalowej Woli (woj. podkarpackie). Tutaj pracował w Powszechnej Kasie Oszczędności i pozostał już do śmierci. Jeszcze w czasie wojny opanował dobrze język Angielski, co pozwoliło Aleksandrowi zarobić dodatkowe pieniądze prowadząc lekcje Angielskiego.

Nie dożył wolnej Polski

Mimo ciężkich doznań wojennych Aleksander Świercz był pogodnym człowiekiem. Niestety wojna pozostawiła po sobie ślady w postaci problemów z kręgosłupem. Później były jeszcze trzy zawały i choroba nowotworowa, która odebrała mu życie. Aleksander zmarł 10 lipca 1980 roku w wieku 68 lat. Spoczywa na Cmentarzu Komunalnym w Stalowej Woli.

Cześć Jego Pamięci!

MW / MKDAK

Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej (w organizacji), Relacje Krystyny i Józefa Podsiadło, Stanisław Chudy „Wdarli się na szczyt, z którego inni spadli”.

© 2016-2026 MKDAK. Wszelkie Prawa zastrzeżone. Kopiowanie tekstów, zdjęć lub filmów bez zgody zabronione!

aktualizacja 2.2.26