P艂on膮cy Jarocin podczas pacyfikacji 12 czerwca 1943 r. (fot. Tomasz Sagan)
81 lat temu, niemieckie oddzia艂y spacyfikowa艂y po艂o偶on膮 w p贸艂nocnym Podkarpaciu wie艣 Jarocin. W pacyfikacji 12 czerwca 1943 r. zgin臋艂o 18 mieszka艅c贸w, w tym proboszcz jaroci艅skiej parafii ks. Marcin K臋dzierski, kt贸rego Niemcy spalili 偶ywcem wraz z ko艣cielnym i s艂u偶b膮 na plebanii.
Wed艂ug powojennej relacji Tomasza Sagana ps. 鈥濲esion鈥 – 偶o艂nierza Batalion贸w Ch艂opskich (BCh), za pacyfikacj膮 Jarocina rzekomo stali dwaj us艂uguj膮cy Niemcom Ukrai艅cy – okupacyjny w贸jt gminy Jarocin Aleksander Bie艅ko oraz prawos艂awny duchowny z pobliskiej wsi D膮br贸wka o nazwisku Hurko. Obydwaj Hurko i Bie艅ko gorliwie s艂u偶yli Niemcom i s艂yn臋li na ca艂膮 okolic臋 z ich antypolskiej gorliwo艣ci.
Niewygodni Polacy
![](https://kedyw.pl/wp-content/uploads/2024/06/Ks.-Marcin-Ke台dzierski-202x300.jpg)
Ks. Marcin Ke台dzierski (fot. MKDAK)
W czasie niemieckiej okupacji w jaroci艅skiej parafii pos艂ugiwa艂 proboszcz ks. Marcin K臋dzierski, do kt贸rego publiczn膮 nienawi艣膰 objawia艂 w贸jt Bie艅ko jak i sam pop Hurko. Opr贸cz tego w Jarocinie mieszka艂 nielubiany przez nich przedwojenny podoficer Wojska Polskiego Franciszek Bielak, kt贸rego Bie艅ko podejrzewa艂 o wsp贸艂prac臋 z tajn膮 organizacj膮. Jak twierdzi艂 Sagan, Ukrai艅cy chcieli pozby膰 si臋 proboszcza K臋dzierskiego i przy okazji innych niewygodnych dla nich ludzi, w tym Franciszka Bielaka. Wed艂ug Sagana Niemcom uda艂o si臋 ustali膰, dzi臋ki donosom Ukrai艅c贸w, 偶e mieszkaj膮cy w Jarocinie Franciszek Bielak rzeczywi艣cie utrzymuje kontakty z tajn膮 organizacj膮, dlatego 12 czerwca 1943 roku Niemcy i s艂u偶膮ce im ukrai艅skie oddzia艂y otoczy艂y wie艣 oraz dom Bielaka i rozegra艂a si臋 walka.
Tak opisa艂 wydarzenia z tego dnia Tomasz Sagan:
„…W nocy z 12 na 13 czerwca 1943 roku zgraja gestapowc贸w, 偶andarm贸w i wys艂uguj膮cych si臋 im szowinist贸w ukrai艅skich otoczy艂a wie艣 Jarocin, sp臋dzaj膮c jej mieszka艅c贸w do ko艣cio艂a. Kiedy okr膮偶yli dom Franciszka Bielaka 鈥濻oko艂a鈥 wyrzuci艂 on z okna kilka granat贸w, a nast臋pnie wyskoczy艂 z erkaemem i strzelaj膮c, po艂o偶y艂 trupem trzech gestapowc贸w na swoim podw贸rku. Przebieg艂 przez drog臋 na pastwisko, na kt贸rym pas艂 si臋 czyj艣 ko艅, chwyci艂 go, wsiad艂 na niego i pu艣ci艂 si臋 w pogo艅 za gestapowcami, kt贸rzy usi艂owali odci膮膰 mu drog臋 do lasu. Tak p臋dz膮c na koniu, ostrzeliwa艂 si臋 z erkaemu i rani艂 dw贸ch nast臋pnych gestapowc贸w. Dopad艂 szcz臋艣liwie do lasu i uratowa艂 si臋.
W tym samym czasie inna grupa gestapowc贸w, 偶andarm贸w i ich ukrai艅skich pomocnik贸w otoczy艂a plebani臋 i podpali艂a j膮. W ogniu pal膮cej si臋 plebanii zgin臋li: ksi膮dz Marcin K臋dzierski, jego s艂u偶ba oraz rodzina J贸zefa Paska, ko艣cielnego, zaprowadzona uprzednio przez 偶andarm贸w na plebani臋. W p艂omieniach podpalonej przez gestapo plebanii ponios艂o 艣mier膰 sze艣膰 os贸b doros艂ych i jedno ma艂e dziecko. opr贸cz tego dwana艣cie os贸b z Jarocina, w tym ojca Bielaka 鈥濻oko艂a鈥 i syna jego siostry gestapowcy zamordowali na cmentarzu przed ko艣cio艂em. 艁膮cznie w dniu tym straci艂o 偶ycie osiemnastu mieszka艅c贸w Jarocina.
Odg艂osy strza艂贸w i dymy z pacyfikowanego Jarocina dochodzi艂y do s膮siedniej wsi Majdan Golcza艅ski. Mieszkaj膮cy tam 偶o艂nierze BCh zorientowali si臋, 偶e w Jarocinie 偶andarmi zabijaj膮 i pal膮 ludzi, pospieszyli pod dow贸dztwem Stanis艂awa Kwa艣nika 鈥濳owala鈥 na odsiecz. Do walki jednak nie dosz艂o. Kiedy bechowcy podchodzili pod Jarocin, hitlerowscy zb贸je zabrali rannych i zabitych przez Bielaka i po艣piesznie uciekli samochodami z Jarocina.”
Jeden z uczestnik贸w tej walki Stanis艂aw Kwa艣nik ps. 鈥濳owal鈥, tak relacjonowa艂 pacyfikacj臋:
„W dniu 12 czerwca 1943 roku rano us艂ysza艂em strza艂y karabinowe z kierunku Jarocina oraz wybuchy granat贸w i k艂臋by dymu. Zrozumia艂em, 偶e Niemcy pacyfikuj膮 Jarocin. Na alarm zbiegli sie uzbrojeni 偶o艂nierze BCh, a tak偶e nie zorganizowani ale maj膮cy bro艅, ch艂opi. Po kr贸tkiej naradzie ruszyli艣my szybko na ratunek zagro偶onym. Nad Jarocinem kr膮偶y艂 samolot i zauwa偶y艂 nas. Na zwiad wys艂a艂em Adama Pieroga, kt贸ry, powr贸ciwszy, zameldowa艂, 偶e Niemcy okr膮偶yli Jarocin i sp臋dzaj膮 ludzi do ko艣cio艂a.
Franek Bielak 鈥濻ok贸艂鈥 w t臋 noc by艂 w domu. Gdy Niemcy okr膮偶yli jego dom, on u偶y艂 granat贸w i Niemcy si臋 rozproszyli. U艂atwi艂 przez to ucieczk臋 kilku prowadzonym przez Niemc贸w ch艂opom. Nast臋pnie z erkaemu zabi艂 trzech Niemc贸w i ujecha艂 na koniu do lasu. W tym czasie podeszli艣my pod Jarocin. Niemcy nie stawiali oporu, ale zabrali zabitych i rannych i po艣piesznie wyjechali w kierunku Janowa.
Gdy weszli艣my do wsi, ju偶 z ko艣cio艂a wychodzili ludzie sp臋dzeni do niego przez Niemc贸w. Przed ko艣cio艂em le偶a艂o czterna艣cie rozstrzelanych os贸b. Niemcy spalili plebani臋, w ogniu zgin膮艂 ks. Marcin K臋dzierski, s艂u偶ba pleba艅ska i ca艂a rodzina ko艣cielnego J贸zefa Paska – on, 偶ona i ma艂e dziecko. Ocala艂 tylko ma艂y ch艂opiec, kt贸ry w tym czasie by艂 u babki.”
Szybka reakcja bechowca Franciszka Bielaka i 偶o艂nierzy BCh z pobliskiego Majdanu Golcza艅skiego, prawdopodobnie spowodowa艂a wycofanie si臋 niemieckich oddzia艂贸w i nie zdo艂ali podpali膰 pe艂nego mieszka艅c贸w ko艣cio艂a, dzi臋ki czemu uratowa艂o si臋 wiele os贸b. Niestety osiemnastu bezbronnych Polak贸w i tak zosta艂o w bestialski spos贸b pozbawionych 偶ycia – tylko dlatego, 偶e byli Polakami.
Pacyfikacja urz膮dzona przez Niemc贸w 12 czerwca 1943 roku w Jarocinie nie by艂a pierwsz膮, ani ostatni膮 dla tej ma艂ej podkarpackiej wioski. Przez 5 lat niemieckiej okupacji wie艣 kilkakrotnie naje偶d偶ali i podpalali Niemcy, 艂膮cznie we wszystkich pacyfikacjach zgin臋艂o kilkadziesi膮t mieszka艅c贸w Jarocina.
Msza w intencji poleg艂ych
12 czerwca 2024 r. o godz. 17:00 w ko艣ciele Matki Bo偶ej Bolesnej w Jarocinie zostanie odprawiona Msza 艢wi臋ta w intencji ks. Marcina K臋dzierskiego i zamordowanych w pacyfikacji mieszka艅c贸w Jarocina.
Wa偶ne miejsce na partyzanckiej mapie
Z ko艣cio艂em M.B. Bolesnej jest zwi膮zana jeszcze inna partyzancka historia. Ot贸偶 w tym ko艣ciele 11 stycznia 1944 roku Franciszek Przysi臋偶niak ps. 鈥濷jciec Jan鈥, dow贸dca oddzia艂u partyzanckiego NOW-AK 鈥濷jca Jana鈥 potajemnie po艣lubi艂 swoj膮 narzeczon膮 Janin臋 Oleszkiewicz ps. 鈥濲aga鈥.
MW / MKDAK
Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej (w organizacji), Tomasz Sagan 鈥濳onspiracja w Natanie鈥.
漏 COPYRIGHT 2016-2024. Wszelkie Prawa zastrze偶one. Kopiowanie tekst贸w, zdj臋膰 lub film贸w bez zgody zabronione!