Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych gen. Władysław Sikorski przekazał depeszę do władz w kraju z rozkazem zniesienia nazwy ZWZ (Związku Walki Zbrojnej). Od tego dnia Siły Zbrojne w okupowanej Polsce stanowiły ARMIĘ KRAJOWĄ. AK była fenomenem w skali świata, w swoim szczycie liczyła ponad 350.000 żołnierzy i stanowiła największą i najsprawniej zorganizowaną podziemną armię w okupowanej przez Niemców Europie.

Nowe struktury i zadania

Data rozkazu z 14 lutego 1942 r. uznawana jest za dzień powołania Armii Krajowej. Choć formalnie była to zmiana nazwy istniejących już struktur wojskowych, w praktyce rozpoczął się proces ich konsolidacji i rozbudowy. Tworzono jednolite dowództwo, rozwijano struktury terenowe oraz przygotowywano siły zbrojne w kraju do przyszłego ogólnonarodowego powstania w momencie załamania się niemieckiej okupacji.

Utworzenie AK było elementem procesu scalania struktur konspiracyjnych prowadzonego przez Polskie Państwo Podziemne. Celem było podporządkowanie jednej komendzie licznych organizacji powstałych po klęsce wrześniowej 1939 roku oraz stworzenie jednolitej, dobrze zorganizowanej armii podziemnej zdolnej do współdziałania z aliantami.

Jednym z kluczowych kierunków działań stał się sabotaż i dywersja przeciw niemieckiej machinie wojennej. W styczniu 1943 roku pion dywersyjny został skonsolidowany w ramach Kierownictwa Dywersji (Kedywu). Równolegle rozwijany był wywiad, propaganda oraz podziemne sądownictwo wojskowe.

AK w Stalowej Woli

Podobnie jak w całej okupowanej Polsce, także w Stalowej Woli od początku wojny działały struktury konspiracyjne, w tym ZWZ dowodzony przez kapitana Wojska Polskiego Kazimierza Pilata ps. „Zaremba” (zamordowany przez Gestapo w 1944 r.).

W lutym 1942 roku lokalne struktury ZWZ podporządkowały się rozkazowi Naczelnego Wodza i rozpoczęto formowanie Obwodu Nisko–Stalowa Wola Armii Krajowej. Nowe struktury terytorialne weszły w skład Inspektoratu Mielec w Podokręgu Rzeszów i otrzymały kryptonimy „Fc”, a następnie „Niwa”.

Rozwiązanie Armii Krajowej i początek represji

19 stycznia 1945 roku ostatni dowódca AK gen. Leopold Okulicki wydał rozkaz rozwiązania organizacji. Decyzja była reakcją na szybkie zajmowanie ziem polskich przez Armię Czerwoną, a swoją decyzją gen. Okulicki chciał uchronić żołnierzy przed represjami ze strony sowieckiej NKWD.

Jak pokazały kolejne miesiące i lata, represji nie udało się uniknąć. Tysiące żołnierzy Polskiego Państwa Podziemnego zostało aresztowanych, więzionych, wywożonych w głąb Związku Sowieckiego lub prześladowanych przez komunistyczny aparat bezpieczeństwa.

Po rozwiązaniu Armii Krajowej w 1945 roku struktury Obwodu Nisko-Stalowa Wola funkcjonowały jeszcze nieformalnie przez kilka tygodni. Ostatecznie rozwiązanie podokręgu rzeszowskiego przeprowadził w lutym 1945 roku komendant podokręgu Stanisław Pieńkowski ps. „Hubert”.

Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej

W styczniu 2025 r. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej jednogłośnie ustanowił 14 lutego Narodowym Dniem Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej. Święto upamiętnia największą podziemną armię Europy i jej wkład w walkę o niepodległość Polski.

Od wielu lat uroczystości rocznicowe w Stalowej Woli organizuje Fundacja KEDYW.

Cześć i Chwała Bohaterom!

MW / MKDAK

© 2016-2026 MKDAK. Wszelkie Prawa zastrzeżone. Kopiowanie tekstów, zdjęć lub filmów bez zgody zabronione!

aktualizacja 14.2.26