9 marca 1944 r. gestapo aresztuje komendata Obwodu „Niwa” Kazimierza Pilata ps. „Zaremba”

┬ęFundacja KEDYW

(fot. Muzeum Regionalne w Stalowej Woli)

kmdt. Kazimierz Pilat ps. „Zaremba”

ur. 01.03.1897 r. – zm. 9.03.1944 r.

Urodzi┼é si─Ö 1 marca 1897 r. w Tyczynie w wielodzietnej rodzinie Franciszka i Wiktorii Pilat├│w. Mia┼é cztery siostry i czterech braci. Jako m┼éody ch┼éopiec pomaga┼é ojcu w prowadzeniu zak┼éadu ┼Ťlusarsko-kowalskiego. Podczas pracy z ojcem zaowocowa┼éo w nim zami┼éowanie do techniki. Jeszcze jako m┼éody ch┼éopiec dzia┼éa┼é przez kilka lat w niepodleg┼éo┼Ťciowej organizacji ÔÇ×ZarzewieÔÇŁ. 5 lutego 1930 r. o┼╝eni┼é si─Ö z J├│zef─ů Kopyto w ko┼Ťciele parafialnym w Zakopanem i wkr├│tce mieli syna Wojciecha.

┬ęFundacja KEDYW

Od lewej: ┼╝ona J├│zefa, syn Wojciech i Kazimierz Pilat (fot. Kolekcja Karola Karbarza)

Służba w wojsku

W wieku 18 lat zosta┼é powo┼éany do s┼éu┼╝by wojskowej w armii austriackiej. Uko┼äczy┼é kurs oficerski w Opawie, praktyk─Ö odbywa┼é w jednostkach liniowych gdzie czeka┼éa na niego wojna na froncie wschodnim. Potem by┼é front w┼éoski, walki w Alpach i na bagnistych terenach nad rzek─ů Piave. Tam te┼╝ zosta┼é ranny. Zachorowa┼é na malari─Ö. Od listopada 1918 do 1922 r. by┼é ┼╝o┼énierzem tworz─ůcego si─Ö Wojska Polskiego. Uczestniczy┼é w wojnie polsko-ukrai┼äskiej, jako obro┼äca Lwowa, a nast─Öpnie w wojnie z bolszewikami.

Okres mi─Ödzywojenny

Po demobilizacji rozpocz─ů┼é studia na Politechnice Lwowskiej. W latach 1922-1929 studiowa┼é na wydziale mechanicznym Politechniki Lwowskiej. Zosta┼é in┼╝ynierem mechanikiem. Pracowa┼é we lwowskiej Elektrowni, w dyrekcji Las├│w Pa┼ästwowych w ┼üucku, w zak┼éadach produkuj─ůcych dla wojska, w warsztatach portowych rzecznej Marynarki Wojennej w Pi┼äsku, Zak┼éadach Balonowych i Wytw├│rni Spadochron├│w w Legionowie, a tak┼╝e Zbrojowni nr 2 w Warszawie. W┬ápa┼║dzierniku┬á1938 r. zosta┼é przyj─Öty do Zak┼éad├│w┬áPo┼éudniowych w Stalowej Woli, gdzie pocz─ůtkowo pracowa┼é w dziale konstrukcyjnym, a nast─Öpnie w dziale┬ágospodarki maszynowej.

┬ęFundacja KEDYW

(fot. Kolekcja Karola Karbarza)

Praca konspiracyjna

Kazimierz Pilat czynnie dzia┼éa┼é w konspiracji, b─Öd─ůc jednym z organizator├│w Zwi─ůzku Walki Zbrojnej (ZWZ) na terenie Stalowej Woli. Po scaleniu ZWZ z AK pe┼éni┼é r├│wnie┼╝ funkcj─Ö pierwszego Komendanta Obwodu „Niwa” (Nisko-Stalowa Wola) Armii Krajowej. Jako komendant obwodu zaplanowa┼é i zorganizowa┼é wiele akcji bojowych na terenie obwodu. By┼é bardzo lubiany w┼Ťr├│d pracownik├│w Zak┼éad├│w Po┼éudniowych oraz konspirant├│w. Przez ca┼ée ┼╝ycie cechowa┼éa go niezwyk┼éa solidno┼Ť─ç, poczucie odpowiedzialno┼Ťci, porz─ůdku i zdyscyplinowanie.

Aresztowanie

9 marca 1944 r. Kazimierz Pilat zosta┼é aresztowany przez Niemc├│w na terenie Zak┼éad├│w Po┼éudniowych w Stalowej Woli i zosta┼é osadzony w areszcie stalowowolskiej Gestapo, kt├│rej siedziba mie┼Ťci┼éa si─Ö przy dzisiejszej ul. Skoczy┼äskiego 26. Prawdopodobnie przyczyn─ů aresztowania by┼éo zdobycie przez Niemc├│w informacji o tym, ┼╝e na zlecenie Kazimierz Pilata zosta┼éa sfotografowana i przekazana do Londynu dokumentacja produkowanego w Zak┼éadach Po┼éudniowych niemieckiego dzia┼éa przeciwlotniczego „Flak 8.8”. Do dzi┼Ť jednak nie wiadomo kto wyda┼é Kazimierza Pilata. Podczas ┼Ťledztwa w siedzibie Gestapo by┼é brutalnie torturowany lecz nie wyda┼é nikogo. Wed┼éug informacji przekazanej przez niemieckiego lekarza Richarda Herbolda lekarzowi stalowowolskiej AK dr Henrykowi Trojanowskiemu ps. „Lena”, wkr├│tce po aresztowaniu┬ázosta┼é zabity, a nast─Öpnie zakopany na terenie dzisiejszego Parku Miejskiego. Niemcy nigdy nie podali dok┼éadnego miejsca jego poch├│wku, co mia┼éo by─ç z ich strony aktem zemsty za jego patriotyczn─ů dzia┼éalno┼Ť─ç.

Dok┼éadne miejsce, w kt├│rym zosta┼éy zakopane zw┼éoki Kazimierza Pilata do dzi┼Ť nie zosta┼éo odnalezione. W 1989 r. za staraniem organizacji kombatanckich Kazimierz Pilat zosta┼é upami─Ötniony pomnikiem na terenie parku w pobli┼╝u Szko┼éy Muzycznej. Park dzi┼Ť nazywa si─Ö Parkiem Miejskim im. Kazimierza Pilata.

┬ęFundacja KEDYW

Pomnik Kazimierza Pilata na terenie dzisiejszego Parku Miejskiego im. Kazimierza Pilat (fot. Fundacja KEDYW)

Cze┼Ť─ç Jego Pami─Öci!

MW

zr├│d┼éa: Zdzis┼éaw Domino „G┼éos Tyczna” 2009. Dionizy Garbacz „Brunatne Lata”.