27 wrze┼Ťnia 1920 r. urodzi┼é si─Ö Czes┼éaw Cubera ps. „Cygan” – ┼╝o┼énierz stalowowolskiej AK

Czes┼éaw Cubera ps. „Cygan”

ur. 27 wrze┼Ťnia 1920 r. – zm. 24 marca 2009 r.
Żołnierz Placówki AK Stalowa Wola


Czes┼éaw Cubera tu┼╝ przed wojn─ů rozpocz─ů┼é dzia┼éalno┼Ť─ç handlow─ů i prowadzi┼é fili─Ö rozwadowskiej Sp├│┼édzielni Rolniczo-Handlowej przy ul. F-S, dzisiejszej ul. Wolno┼Ťci w Stalowej Woli. Gdy wybuch┼éa wojna i niemieckie wojska zacz─Ö┼éy okupacj─Ö Stalowej Woli, ulic─Ö F-S i znajduj─ůcy si─Ö przy niej plac, Niemcy przemianowali na „Adolf Hitler Platz” (dzisiejszy plac przed Urz─Ödem Miasta). W 1941 r. niemiecki zarz─ůd postanowi┼é wysiedli─ç Polak├│w z osiedla przy Adolf Hitler Platz, wraz ze znajduj─ůcymi si─Ö tam sklepami i urz─ůdzili tam sklepy ┬á„Nur f├╝r Deutsche” (tylko dla Niemc├│w). W├│wczas sklep Czes┼éawa Cubery zosta┼é przeniesiony do nowego bloku na ul. Narutowicza gdzie kontynuowa┼é swoj─ů dzia┼éalno┼Ť─ç Sp├│┼édzielni.

Niemiecki oddzia┼é Wehrmachtu na trawniku „Adolf Hitler Platz” przed budynkiem, w kt├│rym mie┼Ťci┼é si─Ö sklep C. Cubery. Dzi┼Ť jest to budynek Urz─Ödu Miasta w Stalowej Woli (fot. Karol Karbarz).

Praca konspiracyjna

Podczas niemieckiej okupacji Czes┼éaw Cubera ps. „Cygan” dzia┼éa┼é w konspiracji i zosta┼é ┼╝o┼énierzem stalowowolskiej Armii Krajowej. W jego sklepie znajdowa┼é si─Ö punkt kontaktowy stalowowolskiej plac├│wki AK o kryptonimach „Pelargonia”, „154”. W tym czasie Czes┼éaw Cubera wraz ze swoim koleg─ů z konspiracji Wac┼éawem G├│rskim ps. „┼╗muda”, rozprowadzali w┼Ťr├│d najbiedniejszych chleb, na kt├│ry Wac┼éaw G├│rski podrabia┼é niemieckie kartki ┼╝ywno┼Ťciowe. O ich dzia┼éalno┼Ťci wspomina┼é tak:

„M├│j sklep prowadzi┼é sprzeda┼╝ r├│┼╝nych artyku┼é├│w spo┼╝ywczych, jak np. papier do zaciemniania okien, s├│l, garnki itp. Rozprowadzali┼Ťmy tak┼╝e chleb na kartki, przy tym zaj─Öciu dopuszczali┼Ťmy si─Ö fa┼észerstw, bo przecie┼╝ by┼éo wielu ludzi biednych i prosz─ůcych o sprzeda┼╝ chleba bez kartek. Niemcy zorientowali si─Ö, wi─Öc zacz─Öli na kartkach przybija─ç piecz─ůtki. Wac┼éaw G├│rski ze swoimi lud┼║mi podrobili piecz─Ö─ç. Wtedy Niemcy sporz─ůdzili matryc─Ö z napisem „Stahlwerke Braunschweig – Werk Stalowa Wola” i wyt┼éaczali z jej pomoc─ů ┼Ťlady na kartkach. G├│rski dostarczy┼é i tak─ů matryc─Ö…”

Czes┼éaw Cubera ps. „Cygan” przed swoim sklepem na ul. Wolno┼Ťci w latach 40-tych i dzisiejszy wygl─ůd sklepu. (fot. D. Garbacz/Fundacja KEDYW)

Wpadka

W maju 1944 r. Czes┼éaw Cubera dosta┼é polecenie od dow├│dztwa AK by przewi├│z┼é do Sandomierza ma┼é─ů paczk─Ö skierowan─ů do sandomierskiej AK. 24 maja 1944 r. mia┼é odby─ç podr├│┼╝ poci─ůgiem z Rozwadowa, niestety w Rozwadowie Niemcy urz─ůdzili ob┼éawe, w kt├│rej zdo┼éali Go aresztowa─ç. Tak ospisa┼é t─ů wpadk─Ö po wojnie:

24 maja 1944 roku by┼éa ob┼éawa na dworcu kolejowym w Rozwadowie. Zacz─Ö┼éo si─Ö gdzie┼Ť o sz├│stej rano. Stacj─Ö otoczyli Bahnschutze, Werkschutze, niemiecka ┼╝andarmeria, policja granatowa. By┼éo te┼╝ trzech gestapowc├│w. Ju┼╝ na dworcu, w przej┼Ťciu nast─Öpowa┼éa selekcja prowadzona przez gestapo. Jecha┼éem w├│wczas z polecenia organizacji do Sandomierza, ┼╝eby w okre┼Ťlonym miejscu przekaza─ç niewielki pakuneczek. Zatrzymano mnie podobnie jak wielu innych. Na szcz─Ö┼Ťcie w pobli┼╝u znalaz┼é si─Ö granatowy policjant i zaryzykowa┼éem. Szeptem m├│wi─Ö mu, ┼╝e chc─Ö si─Ö czego┼Ť pozby─ç. Skin─ů┼é na mnie, abym przesun─ů┼é si─Ö mi─Ödzy zatrzymanymi. Gdy ju┼╝ by┼éem blisko niego wyci─ůgn─ů┼é spod mojej pachy teczk─Ö z fataln─ů przesy┼ék─ů. Zdo┼éa┼é powiedzie─ç mi, ┼╝e jest z Gorzyc i nazywa si─Ö Lipina, wi─Öc poprosi┼éem go, aby przekaza┼é teczk─Ö w tamtej wsi Dulowi. Uda┼éo si─Ö. Potem ustawiono nas w czw├│rki i poprowadzono do rozwadowskiego aresztu. Tego samego dnia zacz─Ö┼éo si─Ö przes┼éuchanie. Mia┼éem i┼Ť─ç pierwszy, ba┼éem si─Ö. Widz─ůc to jeden z zatrzymanych, postawny m─Ö┼╝czyzna w p┼éaszczu sk├│rzanym poszed┼é za mnie. I zacz─Öli go bi─ç. Nied┼éugo i mnie zacz─Öto przes┼éuchiwa─ç. „Dok─ůd jecha┼ée┼Ť?” „Do Sandomierza”. „Po co, dlaczego nie jeste┼Ť w pracy?” „Dzi┼Ť mam wolny dzie┼ä.” Zgadza┼éo si─Ö, mia┼éem wtedy wolny dzie┼ä. Kazali mi wszystko wyj─ů─ç z kieszeni. A mia┼éem niewiele, r├│┼╝ne drobiazgi, fotografi─Ö narzeczonej z dedykacj─ů, instrukcj─Ö hodowli kr├│lik├│w. Obszukano mnie, nawet buty polecano ┼Ťci─ůga─ç, co sz┼éo mi bardzo opornie. Widz─ůc to jeden z Niemc├│w pom├│g┼é mi zsun─ů─ç…

O sz├│stej wieczorem do naszej celi – a by┼éo w niej dziesi─Öciu – przychodzi klucznik i m├│wi, ┼╝eby wychodzi─ç. Ju┼╝ nam si─Ö zdawa┼éo, ┼╝e bior─ů nas na rozwa┼ék─Ö, bo obok stoi gestapowiec. Tymczasem on m├│wi, aby bra─ç swoje rzeczy. Klucznik otworzy┼é bram─Ö i oto jeste┼Ťmy na ulicy. Z miejsca pojecha┼éem do Stalowej Woli, ┼╝eby da─ç zna─ç moim szefom. W mieszkaniu Kislingera zasta┼éem jego, Dziubi┼äskiego i Trojanowskiego siedz─ůcych na pod┼éodze. Zastanawiali si─Ö co robi─ç, skoro mnie aresztowano. Jaka┼╝ by┼éa rado┼Ť─ç, jak mnie zobaczyli i dowiedzieli si─Ö na domiar, ┼╝e up┼éynni┼éem przesy┼ék─Ö… Jak si─Ö p├│┼║niej okaza┼éo, Lipina przekaza┼é Dulowi ow─ů teczk─Ö z zawarto┼Ťci─ů.

Udzia┼é w akcji „Burza”

W sierpniu 1944 r. Czes┼éaw Cubera zosta┼é cz┼éonkiem Komitetu Obywatelskiego, kt├│ry powsta┼é w ramach akcji „Burza”, ktor─ů planowa┼éo stalowowolskie AK. Zadaniem Komitetu by┼éo utrzymanie porz─ůdku w okresie po wycofaniu si─Ö niemieckich wojsk oraz zabezpieczenie Zak┼éad├│w Po┼éudniowych i stalowowolskiej elektrowni przed grabie┼╝─ů i dewastacj─ů. Niestety plany zabezpieczenia Zak┼éad├│w w pe┼éni nie powiod┼éy si─Ö, jak te┼╝ sama akcja „Burza” w Stalowej Woli.

Po wojnie

Czes┼éawowi Cuberze uda┼éo sie przerzy─ç trudny czas niemieckiej okupacji i wojn─Ö. Po opuszczeniu przez Niemc├│w Stalowej Woli, w sierpniu 1944 r. otrzyma┼é pozwolenie na prowadzenie sklepu od nowo formuj─ůcej si─Ö w┼éadzy miasta i kontynuowa┼é dzia┼éalno┼Ť─ç handlow─ů. W latach 70-tych by┼é zast─Öpc─ů dyrektora zak┼éad├│w mi─Ösnych w Nisku. W 1976 r. zosta┼é dyrektorem produkcji w nowo powsta┼éej „Spo┼éem” w Stalowej Woli.

Czesław Cubera zmarł w Stalowej Woli 24 marca 2009 r. w wieku 89 lat. Spoczywa na Cmentarzu Komunalnym w Stalowej Woli.

Cze┼Ť─ç Jego Pami─Öci!

 

MW/Fundacja KEDYW

Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej (w organizacji), Dionizy Garbacz „Brunatne Lata”.

Jeden komentarz o “27 wrze┼Ťnia 1920 r. urodzi┼é si─Ö Czes┼éaw Cubera ps. „Cygan” – ┼╝o┼énierz stalowowolskiej AK

Dodaj komentarz

Tw├│j adres email nie zostanie opublikowany. Pola, kt├│rych wype┼énienie jest wymagane, s─ů oznaczone symbolem *