17 sierpnia 1913 r. urodzi┼é si─Ö Alojzy Holeksa – komendant NOW i KZ-AK w Stalowej Woli

Alojzy Holeksa

17 sierpnia 1913 ÔÇô 12 grudnia 1943

Żołnierz Wojska Polskiego II RP
Komendant Komendy Powiatowej Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW) w Stalowej Woli

Komendant dywersyjnego oddzia┼éu Korpusu Zachodniego ÔÇô Armii Krajowej (KZ-AK) w Stalowej Woli


Alojzy Holeksa urodzi┼é si─Ö 17 sierpnia 1913 r. w Cieszynie (woj. ┼Ťl─ůskie). By┼é synem Jerzego i Anny. W Cieszynie uko┼äczy┼é szko┼é─Ö handlow─ů. W okresie mi─Ödzywojennym odby┼é s┼éu┼╝b─Ö w wojsku polskim II RP zdobywaj─ůc stopie┼ä kaprala-podchor─ů┼╝ego. W latach 1933-1935 pracowa┼é w cieszy┼äskim Funduszu Pracy. We wrze┼Ťniu 1937 roku podj─ů┼é prac─Ö w wydziale finansowo-rachunkowym w Zak┼éadach Po┼éudniowych w Katowicach (woj. ┼Ťl─ůskie). W sierpniu 1938 roku przyby┼é do Stalowej Woli (woj. lwowskie, obecnie woj. podkarpackie) wraz z dyrekcj─ů katowickiej ZP, kt├│ra zosta┼éa przeniesiona do Centralnego Okr─Ögu Przys┼éownego (COP) do nowo powsta┼éych Zak┼éad├│w Po┼éudniowych w Stalowej Woli i kontynuowa┼é tutaj prac─Ö urz─Ödnicz─ů w nowej dyrekcji ZP.

Niemiecka okupacja

We wrze┼Ťniu 1939 roku, w wyniku niemieckiej agresji na Polsk─Ö, Zak┼éady Po┼éudniowe zaprzesta┼éy prac─Ö a dyrekcja ZP ewakuowa┼éa si─Ö za rzek─Ö San. Wkr├│tce po zaj─Öciu Stalowej Woli Niemcy ponownie uruchomili ZP dla produkcji zbrojeniowej pod szyldem „Hermann G├Âring Stahlwerke Stalowa Wola”, a p├│┼║niej zmienili nazw─Ö na „Stahlwerke Braunschweig G.m.b.H. – Werk Stalowa Wola”. Po uruchomieniu ZP, pod gro┼║b─ů Niemc├│w, wielu pracownik├│w powr├│ci┼éo do pracy. Alojzy Holeksa powr├│ci┼é do pracy w ZP w grudniu 1939 roku.

Konspiracja

Ju┼╝ w 1939 roku na terenie okupowanej Stalowej Woli i Zak┼éad├│w Po┼éudniowych zacz─Ö┼éy formowa─ç si─Ö pierwsze kr─Ögi antyniemieckiej konspiracji, do kt├│rych przy┼é─ůczy┼é si─Ö Alojzy Holeksa. Ju┼╝ na pocz─ůtku wojny w pobliskim Nisku tworzone by┼éy konspiracyjne kr─Ögi Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW), z kt├│rej komendantem Kazimierzem Mireckim ps. „┼╗muda” nawi─ůza┼é kontakty Holeksa. Dow├│dztwo NOW wkr├│tce utworzy┼éo w Stalowej Woli Komend─Ö Powiatow─ů NOW, kt├│rej komendantem mianowany zosta┼é Alojzy Holeksa. Tak wspomina┼é Alojzego Holeks─Ö po wojnie w swojej ksi─ů┼╝ce Kazimierz Mirecki: „Prac─Ö organizacyjn─ů rozpocz─Öli┼Ťmy z rozmachem. Zaraz na pocz─ůtku uda┼éo si─Ö pozyska─ç dla NOW w Stalowej Woli m┼éodego i bardzo energicznego urz─Ödnika, Alojzego Holeks─Ö. Wed┼éug opinii jego najbli┼╝szych wsp├│┼épracownik├│w w┼éa┼Ťnie Holeksa najlepiej nadawa┼é si─Ö na to stanowisko. Posiada┼é on du┼╝e wp┼éywy nie tylko w ko┼éach urz─Ödniczych, ale cieszy┼é si─Ö r├│wnie┼╝ du┼╝─ů popularno┼Ťci─ů w┼Ťr├│d robotnik├│w. Po zainstalowaniu kom├│rki kierowniczej na szczeblu powiatu, sam przebieg akcji werbunkowej do NOW nie napotyka┼é ju┼╝ na ┼╝adne trudno┼Ťci (…).”

W maju 1940 roku niemiecki wywiad coraz lepiej rozeznany w tworz─ůcym si─Ö ruchu oporu kontynuowa┼é zacz─Öt─ů w 1939 roku akcj─Ö likwidacji polskiej inteligencji, kt├│ra z du┼╝ym sukcesem tworzy┼éa siatki ruch oporu na terytorium ca┼éego Generalnego Gubernatorstwa. Akcj─Ö t─Ö Niemcy nazywali Au├čerordentliche Befriedungsaktion w skr├│cie tzw. akcj─ů „A-B”. W ramach tej akcji 18 maja 1940 roku na terenie Stalowej Woli i okolic aresztowanych zosta┼éo kilkadziesi─ůt os├│b w tym tak┼╝e Alojzy Holeksa. Po aresztowaniu zosta┼é przetransportowany do wi─Özienia w Tarnowie. Tam przeszed┼é ┼Ťledztwo, w kt├│rym nie zosta┼éy udowodnione mu ┼╝adne winy. Jeszcze we wrze┼Ťniu tego samego roku zosta┼é zwolniony z wi─Özienia, po czym powr├│ci┼é do Stalowej Woli i kontynuowa┼é prac─Ö w ZP.

W 1941 roku poza dzia┼éalno┼Ťci─ů w NOW Holeksa rozpocz─ů┼é wsp├│┼éprac─Ö z Zwi─ůzkiem Walki Zbrojnej (ZWZ), dla kt├│rego wraz z koleg─ů Kazimierzem Kazimierczakiem zorganizowali w Stalowej Woli oddzia┼é dywersyjny Korpusu Zachodniego (KZ) w ramach ZWZ. Pierwszym i jedynym dow├│dc─ů tego oddzia┼éu zosta┼é Alojzy Holeksa. W 1942 roku po powo┼éaniu Armii Krajowej KZ pozosta┼é odr─Öbn─ů kom├│rk─ů w ramach AK i funkcjonowa┼é w Stalowej Woli pod dow├│dztwem Holeksy do grudnia 1943 roku.

Wpadka 

W grudniu 1943 roku Alojzy Holeksa wsp├│┼éorganizowa┼é akcj─Ö KZ wraz z Kedywem AK Obwodu NiskoÔÇôStalowa Wola, kt├│ra mia┼éa na celu wydobycie zakopanej w 1939 roku broni. 7 grudnia 1943 roku grupa ┼╝o┼énierzy z obydw├│ch kom├│rek uda┼éa si─Ö na teren niemieckiego poligonu do pobliskiego Przyszowa gdzie zakopana by┼éa wspomniana bro┼ä. Po udanej akcji ┼╝o┼énierze bezpiecznie powr├│cili do Stalowej Woli. Niestety na drugi dzie┼ä, Niemcy natrafili na trop do ┼╝o┼énierzy KZ pod miejscem zamieszkania jednego z ┼╝o┼énierzy. Po aresztowaniu tych ┼╝o┼énierzy dosz┼éo do dekonspiracji oddzia┼éu. Ju┼╝ 9 grudnia 1943 roku podczas pracy na terenie okupowanych Zak┼éad├│w Po┼éudniowych aresztowani zostali niemal┼╝e wszyscy ┼╝o┼énierze KZ-AK, w tym Alojzy Holeksa.

┬ę Fundacja KEDYW

Obwieszczenie Niemieckie og┼éaszaj─ůce wykonanie wyroku na stalowowolskim Korpusie Zachodnim (fot. Fundacja KEDYW)

Zbiorowa egzekucja

12 grudnia 1943 roku, 3 dni po pierwszych aresztowaniach w szeregach KZ, Niemcy rozstrzelali Alojzego Holeks─Ö wraz z dziewi─Öcioma ┼╝o┼énierzami KZ w zbiorowej egzekucji w lasku obok Elektrowni w Stalowej Woli. Zbiorowa egzekucja, w kt├│rej znalaz┼é si─Ö Holeksa i ┼╝o┼énierze KZ by┼éa pokazow─ů egzekucj─ů Niemc├│w maj─ůca na celu zastraszenie ludno┼Ť─ç Stalowej Woli, kt├│ra tej godziny dzi─Öki „hojno┼Ťci” okupanta ┼Ťwi─Öci┼éa pierwszy ko┼Ťci├│┼é w mie┼Ťcie. Jak pisali Niemcy na obwieszczeniu rozplakatowanym po mie┼Ťcie, wyrok wykonany zosta┼é „za udzia┼é w zakazanych organizacjach i za nielegalne posiadanie broni”.

Ekshumacja

W 1945 roku, po wojnie z Niemcami Alojzy Holeksa zosta┼é ekshumowany z miejsca egzekucji wraz z wszystkim ┼╝o┼énierzami KZ-AK i w uroczystym pochodzie przeniesieni zostali do Mauzoleum na Cmentarz Komunalny do Stalowej Woli, gdzie spoczywaj─ů po dzi┼Ť dzie┼ä.

Cze┼Ť─ç Ich Pami─Öci!

 

MW / MKDAK

Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej (w organizacji), Kazimierz Mirecki „Narodowa Organizacja Wojskowa w Centralnym Okr─Ögu Przemys┼éowym”, Dionizy Garbacz „Brunatne Lata”, Praca zbiorowa „Oddali ┼╗ycie za Polsk─Ö”.

┬ę COPYRIGHT 2016-2023. Wszelkie Prawa zastrze┼╝one. Kopiowanie tekst├│w, zdj─Ö─ç lub film├│w bez zgody zabronione!