17 maja 1901 r. urodzi┼é si─Ö niez┼éomny Antoni Cwen ps. ÔÇ×Ry┼ŤÔÇŁ – komendant SZP, ZWZ, AK, WiN

ppor. Antoni Cwen ps. ÔÇ×MaszynowskiÔÇŁ, ÔÇ×SzybkiÔÇŁ, ÔÇ×RomanÔÇŁ, ÔÇ×Ry┼ŤÔÇŁ

17 maja 1901 ÔÇô 16 czerwca 1985

Żołnierz Wojska Polskiego II RP
Żołnierz Służby Zwycięstwu Polsce (SZP) w Dębicy (woj. podkarpackie)
Komendant Zwi─ůzku Walki Zbrojnej (ZWZ) w D─Öbicy

Komendant Obwodu Nisko-Stalowa Wola Armii Krajowej krypt. ÔÇ×NiwaÔÇŁ (woj. podkarpackie)
Komendanta Obwodu D─Öbica Armii Krajowej
Zast─Öpc─ů inspektora Inspektoratu AK Mielec (woj. podkarpackie)
┼╗o┼énierz Zrzeszenia Wolno┼Ť─ç i Niezawis┼éo┼Ť─ç (WiN)


Antoni Cwen urodzi┼é si─Ö 17 maja 1901 roku w miejscowo┼Ťci Busk w woj. tarnopolskim na Kresach Wschodnich. By┼é synem rolnika Wojciecha i Franciszki z d. Miot┼éa.

Służba w II RP

W maju 1918 roku zg┼éosi┼é si─Ö jako ochotnik do Wojska Polskiego. W 1919 roku walczy┼é w wojnie polsko-ukrai┼äskiej i w 1920 roku w wojnie polsko-bolszewickiej w Dywizjonie Jazdy Lwowskiej ÔÇ×Wilk├│wÔÇŁ. W II RP uko┼äczy┼é kurs podoficerski w Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Przemy┼Ťlu i awansowa┼é do stopnia kaprala. W 1921 roku zosta┼é skierowany do 5. Pu┼éku Strzelc├│w Konnych w Tarnowie, gdzie s┼éu┼╝y┼é zawodowo przez ca┼éy okres II RP. W 1928 r. skierowany zosta┼é do szko┼éy strzelniczej w Toruniu, kt├│r─ů uko┼äczy┼é w 1929 roku i awansowa┼é do stopnia wachmistrza. W 1934 roku wraz 5 pu┼ékiem przeni├│s┼é si─Ö do D─Öbicy i zamieszka┼é przy ul. Ko┼Ťciuszki.

II wojna ┼Ťwiatowa i konspiracja

We wrze┼Ťniu 1939 roku walczy┼é jako dow├│dca szwadronu ckm-├│w 5. Pu┼éku Strzelc├│w Konnych w D─Öbicy. Przeszed┼é szlak bojowy od Wo┼║nik na G├│rnym ┼Ül─ůsku do las├│w na Lubelszczy┼║nie. Po kapitulacji polskich wojsk unikn─ů┼é niewoli i powr├│ci┼é do D─Öbicy gdzie nawi─ůza┼é kontakty z Zygmuntem Leyko – ┼╝o┼énierzem nowo tworz─ůcej si─Ö na terenie D─Öbicy konspiracyjnej antyniemieckiej S┼éu┼╝by Zwyci─Östwu Polsce (SZP). W SZP zaprzysi─Ö┼╝ony zosta┼é pod pseudonimem ÔÇ×MaszynowskiÔÇŁ. Po przemianowaniu SZP na ZWZ i aresztowaniach cz┼éonk├│w komendy ZWZ w maju 1940 roku, mianowany zosta┼é komendantem Obwodu D─Öbica ZWZ. W grudniu 1940 roku zrezygnowa┼é z funkcji komendanta Obwodu D─Öbica ZWZ, na rzecz majora Adama Lazarowicza, kt├│rego zosta┼é zast─Öpc─ů. W├│wczas zmieni┼é pseudonim na ÔÇ×SzybkiÔÇŁ. W pa┼║dzierniku 1943 roku awansowany zosta┼é do stopnia podporucznika przez dow├│dztwo Armii Krajowej. W czerwcu 1944 roku mianowany zosta┼é zast─Öpca Inspektora Rejonowego w Tarnobrzegu i nast─Öpnie w lipcu 1944 roku zosta┼é przeniesiony do Stalowej Woli, gdzie obj─ů┼é stanowisko komendanta Obwodu Nisko-Stalowa Wola AK. W pa┼║dzierniku 1944 roku oddelegowany zosta┼é do organizacji Akcji ÔÇ×BurzaÔÇŁ na terenie p├│┼énocnego Podkarpacia. Po zako┼äczeniu dzia┼éa┼ä w ramach Akcji ÔÇ×BurzaÔÇŁ powr├│ci┼é do D─Öbicy, gdzie mianowany zosta┼é ponownie komendantem Obwodu AK.

Konspiracja antykomunistyczna

Wkr├│tce w po┼éudniowo-wschodniej Polsce pojawi┼éa si─Ö sowiecka Armia Czerwona, a za nimi tabory NKWD, kt├│rych celem by┼éo wy┼éapywanie ┼╝o┼énierzy podziemia i wszystkich kt├│rzy mogliby stawia─ç op├│r nowemu okupantowi. Anoni Cwen pozosta┼é w konspiracji i wszed┼é w struktury antykomunistycznej Wolno┼Ť─ç i Niezawis┼éo┼Ť─ç (WiN) w D─Öbicy.

Aresztowanie i wi─Özienie

Po wej┼Ťciu sowiet├│w i utworzeniu Urz─Ödu Bezpiecze┼ästwa (UB) musia┼é si─Ö ukrywa─ç gdy┼╝ by┼é poszukiwany. W 1945 roku wyjecha┼é do dawnego wojew├│dztwa opolskiego. W 1948 roku aresztowany zosta┼é przez funkcjonariuszy UB i wkr├│tce skazany za ÔÇ×wrog─ůÔÇŁ dzia┼éalno┼Ť─ç.┬áWyrokiem Wojskowego S─ůdu Rejonowego w Warszawie z dnia 9 grudnia 1948 roku skazany zosta┼é na 5 lat pozbawienia wolno┼Ťci i utrat─Ö praw publicznych, utrat─Ö obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat oraz przepadek ca┼éego mienia na rzecz Skarbu Pa┼ästwa.

Antoni Cwen osadzony został 26 lutego 1948 roku w więzieniu MBP w Warszawie, następnie 4 sierpnia 1949 roku przewieziony został do więzienia na Montelupich w Krakowie. 6 lutego 1951 roku został przetransferowany do Centralnego Więzienia we Wronkach.

Antoni Cwen zwolniony zosta┼é 16 lutego 1953 roku i powr├│ci┼é do D─Öbicy. Po odbyciu kary pozosta┼é pod sta┼é─ů obserwacj─ů UB i p├│┼║niej S┼éu┼╝b Bezpiecze┼ästwa (SB) a┼╝ do lat siedemdziesi─ůtych.

Zawsze służył Polsce

W latach 1956-1966 by┼é kierownikiem zajezdni w przedsi─Öbiorstwie budowlanym w D─Öbicy.┬áW latach siedemdziesi─ůtych Antoni Cwen by┼é inicjatorem spotka┼ä kole┼╝e┼äskich dla ┼╝o┼énierzy 5. Pu┼éku Strzelc├│w Konnych i by┼éych ┼╝o┼énierzy AK na plebanii ko┼Ťcio┼éa p.w. ┼Üw. Jadwigi w D─Öbicy. Wraz z kolegami z pu┼éku reaktywowa┼é coroczne obchody ┼Üwi─Öta Pu┼ékowego, a w 1984 roku sfinalizowa┼é projekt postawienia pomnika poleg┼éym ┼╝o┼énierzom II Zgrupowania 5. psk AK na polanie Ka┼éu┼╝├│wka.

By┼é lubiany przez swoich by┼éych ┼╝o┼énierzy i koleg├│w. Jego koledzy m├│wili, ┼╝e by┼é cz┼éowiekiem o wielkim sercu i szlachetno┼Ťci. Za swoj─ů s┼éu┼╝b─Ö by┼é odznaczony m.in. Krzy┼╝em Virtuti Militari V klasy, Z┼éotym Krzy┼╝em Zas┼éugi z Mieczami i trzykrotnie Krzy┼╝em Walecznych.

Antoni Cwen by┼é ┼╝onaty dwukrotnie, mia┼é syna z pierwsz─ů ┼╝on─ů. Zmar┼é 16 czerwca 1985 roku. Spoczywa na Starym Cmentarzu Parafialnym w D─Öbicy. W 1991 roku jego imieniem nazwana zosta┼éa jedna z ulic w D─Öbicy.

Cze┼Ť─ç Jego Pami─Öci!

 

MW / MKDAK

Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej (w organizacji), ÔÇ×Ma┼éopolski S┼éownik Biograficzny Uczestnik├│w Dzia┼éa┼ä Niepodleg┼éo┼Ťciowych 1939-1956″, ┼ÜZ┼╗AK D─Öbica, Archiwum IPN.

┬ę 2016-2024 MKDAK. Wszelkie Prawa zastrze┼╝one. Kopiowanie tekst├│w, zdj─Ö─ç lub film├│w bez zgody zabronione!