Kazimierz Moskal ps. „Brzezina”, „Bosak”, „Budulski” 

28 stycznia 1915 – 1976

Żołnierz Wojska Polskiego II RP
Żołnierz Związku Walki Zbrojnej placówki krypt. „Wilcze Łyko” (Rozwadów, woj. podkarpackie)
Komendant placówki krypt. „152” Armii Krajowej w (AK Rozwadów)
Żołnierz Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość (WiN Rozwadów)

Komendant Kazimierz Moskal urodził się 28 stycznia 1915 roku (w czasie I wojny światowej) we wsi Pilchów koło Stalowej Woli (woj. podkarpackie). Był synem Jana i Agnieszki z d. Żurawska. Miał dwóch braci i siostrę. Szkołę powszechną ukończył w Pilchowie. W latach 1926-1934 uczęszczał do Państwowego Gimnazjum im. Stefana Czarnieckiego w pobliskim Nisku, które ukończył 11 maja 1934 roku. W latach 1934-1936 odbył służbę wojskową w Kielcach (woj. świętokrzyskie). W wojsku polskim otrzymał stopień podporucznika. Po odbyciu służby wojskowej powrócił do nauki. W latach 1936-1938 uczył się w Państwowej Szkole Teletechnicznej w Warszawie (woj. mazowieckie).

Wrzesień ’39

Kazimierz Moskal zmobilizowany został w 1939 roku do służby w wojsku i tuż przed niemiecką agresją na Polskę przydzielony został do Armii „Kraków”. W rezultacie wycofania się wojsk polskich na wschód, wpadł w ręce Sowietów we Lwowie. Jako oficer uniknął wywózki na śmierć do Katynia, bo wraz z kolegami udało mu się wydostać z niewoli i zbiec do Przemyśla. W Przemyślu u kolegi leczył przez chwilę podniszczone działaniami wojennymi zdrowie. Następnie przedostał się do rodzinnego domu w Pilchowie. Pierwsze dni wojny dla Kazimierza były bardzo trudne, po powrocie nie rozpoznała Go najbliższa rodzina.

Konspiracja antyniemiecka

Jako zdemobilizowany podporucznik rezerwy WP nawiązał kontakt z konspiracją i wkrótce został zaprzysiężony do tajnej organizacji w Rozwadowie (obecnie dzielnicy Stalowej Woli). Wówczas przyjął konspiracyjny pseudonim „Brzezina”. Jego grupa byłych wojskowych wkrótce podporządkowała się Związku Walki Zbrojnej (ZWZ) i otrzymała kryptonim „Wilcze Łyko” w ramach ZWZ. W 1942 roku ZWZ weszła w skład Armii Krajowej i placówka „Wilcze Łyko” otrzymała nowy kryptonim „152”. W rozwadowskiej AK Kazimierz Moskal pełnił obowiązki dowódcy plutonu krypt. „Az-3” (obejmujący wioski Pilchów i Turbię). W późniejszym czasie pełnił również funkcję podkomendnego i dwukrotnie komendanta placówki „152”.

Konspiracja antysowiecka

W 1944 roku po tzw. „wyzwoleniu” terenów wschodniej Polski zamiast podziękowań za długą i wyczerpującą walkę przeciwko Niemcom, przyszło zagrożenie prześladowań i aresztowania od strony Sowietów i polskich komunistów. Zanim nastąpiły represje, po rozwiązaniu AK Kazimierz Moskal podjął decyzję pozostania w konspiracji. W Rozwadowie został współorganizatorem struktur antykomunistycznego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość (podlegał pod WiN Nisko). Aby nie być „na oku” sowieckiej NKWD i ich pomagierów z Urzędu Bezpieczeństwa (UB) przez jakiś czas ukrywał się w Bielawie na Śląsku, gdzie schronienia udzielił mu kolega i były komendant rozwadowskiej placówki AK Józef Wachsmann-Kruczkiewicz ps. „Wolski”, który uciekł tam w 1944 roku, gdy był zagrożony aresztowaniem po wpadce tajnej bazy Kedywu AK w Rozwadowie (obecnie powstające Muzeum Kedywu).

Aresztowanie

Mimo pozornego spokoju w okresie organizowania się konspiracyjnych struktur WiN-u, UB sukcesywnie wyłapywała i wrzucała do więzień żołnierzy AK z terenów Obwodu Nisko-Stalowa Wola. Po referendum z 30 czerwca 1946 roku aresztowania nasiliły się po fałszywych wyborach do sejmu w styczniu 1947 roku i ogłoszonej z tej okazji podstępnej amnestii. Aresztowania członków WiN-u z tego terenu dalej nasilały się jesienią 1947 roku i wczesną wiosną 1948 roku.

Kazimierz Moskal aresztowany został przez Urząd Bezpieczeństwa 4 grudnia 1947 roku. Wraz z nim aresztowanych zostało w Rozwadowie, Charzewicach, Stalowej Woli i okolicznych miejscowościach około sześćdziesięciu osób. Po czasie część została zwolniona, a część została osadzona w ubeckich aresztach śledczych. Po brutalnym śledztwie wypełnionym potwornymi torturami Kazimierz Moskal stanął 1 czerwca 1948 roku przed komunistycznym sądem wojskowym w Rzeszowie (woj. podkarpackie). Razem z nim przed sądem stanęło jedenastu członków WiN-u.

Skazany na śmierć

Kazimierz Moskal skazany został 7 czerwca 1948 roku przez komunistów na karę śmierci. Jednak na mocy amnestii kara ta została później złagodzona. W sumie Kazimierz Moskal przebywał w więzieniach Polski ludowej 8 lat. Do domu rodzinnego w Pilchowie powrócił 10 maja 1956 roku.

Nie dożył wolnej Polski

Mimo poważnego uszczerbku na zdrowiu, po wyjściu na wolność Kazimierz podjął pracę jako elektromonter i wkrótce zawarł związek małżeński z Elżbietą Czajkowską, z którą miał córkę Annę. Wówczas Moskalowie zamieszkali w Charzewicach (obecnie dzielnica Stalowej Woli)

Kazimierz Moskal zmarł w 1976 roku po ciężkiej chorobie w Stalowej Woli. Miał wówczas 61 lat. Spoczywa na Cmentarzu Parafialnym w Stalowej Woli-Rozwadowie.

Cześć Jego Pamięci!

MW / MKDAK

Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej (w organizacji),  Maria Rehorowska „Rozwadów nad Sanem i Charzewice w konspiracji antyniemieckiej i antysowieckiej”.

© 2016-2026 MKDAK. Wszelkie Prawa zastrzeżone. Kopiowanie tekstów, zdjęć lub filmów bez zgody zabronione!

aktualizacja 28.1.26