Niemcy prowadzący grupę polskich więźniów ulicami Tarnowa do stacji kolejowej, którzy tworzyli pierwszy transport więźniów do KL Auschwitz

Dziś przypada Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych i Obozów Zagłady. Dzień ten uchwalono w 66. rocznicę pierwszego masowego transportu polskich więźniów do KL Auschwitz. Wśród 728 Polaków w tym transporcie wywieziony został nasz bohater – późniejszy dowódca Kedywu AK Obwodu Nisko–Stalowa Wola por. Stanisław Bełżyński ps. „Kret”.

Setki tysięcy Polaków trafiło do niemieckich obozów koncentracyjnych podczas II wojny światowej, ale tylko nielicznym udało się z tych obozów wydostać żywym. Wśród tych nielicznych byli bohaterowie antyniemieckiej konspiracji jak rotmistrz Witold Pilecki czy nasz lokalny bohater – dowódca Kedywu AK Obwodu Nisko–Stalowa Wola Stanisław Bełżyński ps. „Kret”.

Aresztowania w ramach akcji AB

Stanisław Bełżyński aresztowany został przez Niemców 18 maja 1940 roku w Nisku (woj. podkarpackie) w ramach niemieckiej akcji AB (Intelligenzaktion). Wkrótce po tym przewieziony został i osadzony w więzieniu w Tarnowie (woj. małopolskie). Do niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Auschwitz Stanisław Bełżyński trafił słynnym pierwszym transportem, który Niemcy wysłali z Tarnowa 14 czerwca 1940 roku. Transport ten następnie przybył do Oświęcimia do rozpoczynającego działalność obozu. Po przybyciu Stanisław Bełżyński został sfotografowany i oznaczony numerem obozowym 581.

Matka wywalczyła zwolnienie

W KL Auschwitz Stanisław Bełżyński spędził prawie półtorej roku. W 1941 roku dzięki staraniom matki, która powołując się na zasługi swojego męża lekarza i dyrektora szpitala, ubłagała zwolnienie syna z obozu. Ojcu Mieczysławowi Bełżyńskiemu zawdzięczało życie i zdrowie wielu niemieckich żołnierzy, których leczył w okresie I wojny światowej. Dzięki zasługom ojca, matce udało się przebłagać Niemców i tak zgodzili się oni uwolnić Stanisława. Zdruzgotany i na skraju wykończenia Stanisław powrócił 24 listopada 1941 roku do rodziny do Niska, gdzie wówczas mieszkali. Powrót Stanisława wspominała po wojnie sąsiadka Stefania Pawlik-Buderawska w następujący sposób:

„Po aresztowaniu Bełżyńskiego, jego żona Krystyna z dwojgiem małych dzieci mieszkała po sąsiedzku u p. Gazdowej. Tam mieszkali, ale wyżywienie i opieka nad dziećmi należała do nas. Zostali wysiedleni, a raczej wyrzuceni z mieszkania w Poznaniu (…), cały ich dobytek mieścił się w dwóch walizkach i to składał się z książek. Byli bardzo sympatyczni, grzeczni, kulturalni, nigdy na swój los nie narzekali, nigdy o nic nie prosili, a gdy dzieliliśmy się z nimi wszystkim, czym mogliśmy – przyjmowali z wdzięcznością.

Stanisław Bełżyński niespodziewanie zjawił się w dzień św. Mikołaja w grudniu 1941 roku, kiedy paczuszki przygotowane przez moją Mamę dla wszystkich i dla p. Krystyny i jej dzieci, już zostały rozdzielone. Pamiętam, że każdy z nas oddawał część łakoci dla p. Stanisława, okropnie wychudzonego, wygłodniałego.

Wrócił z Oświęcimia, ale nie chciał ujawnić, jakim sposobem. Pamiętam również, że mój Ojciec zwrócił się do Bełżyńskiego, aby opowiedział, jak tam jest w obozie, w Oświęcimiu. Zapytany odpowiedział: Cokolwiek powiem – nie uwierzycie, więc proszę nie pytać. Jedno jest tylko pewne, że Niemcy już mnie żywego nie dostaną.

Dotrzymał słowa

„Stach”, jak nazywali go koledzy i członkowie najbliższej rodziny, dotrzymał słowa. Nie dał się Niemcom żywy. Zginął 18 maja 1944 roku, równo cztery lata co do dnia od aresztowania – podczas niemieckiej obławy na tajną bazę Kedywu Armii Krajowej ulokowaną w starym kinie w Rozwadowie (obecnie powstające Muzeum Kedywu).

W trakcie tej obławy Stanisław Bełżyński „Kret” zachował się jak walczący rycerz, osłaniając swoich żołnierzy. Dzięki jego wielkiemu poświęceniu stracił życie, ale uratował trzech podkomendnych, którzy bezpiecznie wydostali się z okrążenia. „Kret” wydostał się na zewnątrz budynku i podjął heroiczną próbę przebicia się przez dworzec kolejowy znajdujący się naprzeciwko konspiracyjnej bazy. Wybrał drogę przez stację, aby odwrócić uwagę Niemców i umożliwić swoim żołnierzom ucieczkę przez okno. Po oddaniu strzałów próbował przebiec przez teren dworca. Niestety tuż za torami zauważyli go niemieccy żołnierze z pociągu stojącego na bocznicy. Widząc biegnącego uzbrojonego człowieka, od razu otworzyli ogień. Stanisław Bełżyński „Kret” został trafiony kulą i zginął na miejscu, tuż za torami.

Cześć Jego Pamięci!

MW / MKDAK

© 2016-2026 MKDAK. Wszelkie Prawa zastrzeżone. Kopiowanie tekstów, zdjęć lub filmów bez zgody zabronione!

aktualizacja 13.6.26