10 stycznia 1945 r. sowieckie NKWD zabiło Tadeusza Sochę – ostatniego dowódcę Kedywu AK Obwodu „Niwa”

©Fundacja KEDYW

ppor. Tadeusz Socha ps. „Brzoza”, „Karol”

ur. 16.10.1916 r. – zm. 10.01.1945 r.
Oficer Dywersji Kedywu AK Obwodu „Niwa” (Nisko – Stalowa Wola),
Dowódca placówki AK Rudnik Nad Sanem, Szef wywiadu Obwodu „Niwa”

Urodził się 16 października 1916 roku w Rudniku nad Sanem. Syn Marcina, burmistrza Rudnika i Marii z Szarków. Ukończył Gimnazjum im. Marcinkowskiego w Poznaniu i Wyższą Szkolę Budownictwa w Poznaniu. W 1938 roku ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy przy 57 pułku piechoty w Poznaniu.

Działalność konspiracyjna

We wrześniu 1939 roku nie został zmobilizowany. Już w październiku 1939 roku zorganizował nasłuch radiowy w Rudniku. Przepisywał przy pomocy kolegów wiadomości i rozdawał je. W listopadzie zorganizował pierwsze wyprawy za San, celem odkopania broni zostawionej przez oddziały Wojska Polskiego.

W styczniu 1940 roku został zaprzysiężony do Związku Walki Zbrojnej (ZWZ) i objął stanowisko oficera szkoleniowego, na kursie Szkoły Podchorążych. Następnie został mianowany dowódcą Związku Odwetu w Rudniku, a po scaleniu ZWZ z Armią Krajową został dowódcą rudnickiej placówki AK o kryptonimie „Regina”, „158”. Dodatkowo w tym czasie pełnił też funkcję szefa wywiadu w Obwodzie AK „Niwa” (Nisko-Stalowa Wola). 11 listopada 1943 r. został awansowany na stopień podporucznika.

W maju 1944 r. po wykryciu i likwidacji przez niemieckie Gestapo rozwadowskiego Kedywu na tzw. „Górce” w obawie przed aresztowaniami decyzją Komendanta Obwodu „Niwa” kpt. Bolesława Rudzińskiego ps. „Selim”, „Irka”  zostaje przeniesiona Komenda Obwodu ze Stalowej Woli do Rudnika. Wkrótce zostaje również przeniesiona baza Kedywu do Rudnika, a dowódcą zostaje mianowany Tadeusz Socha.


Historia rozwadowskiego Kedywu Obwodu „Niwa” tutaj…


Jako żołnierz Armii Krajowej zorganizował i dowodził około 40 akcjami zbrojnymi na terenie Obwodu. Do najważniejszych akcji należało rozbrojenie posterunku Policji Granatowej w Bielinach, a następnie w mundurach tej policji przejechanie przez Rudnik, Przędzel, Nisko i Stalową Wolę i dokonanie likwidacji 3 konfidentów Gestapo. Dowodził odbiorem i przetransportował broń zrzutową z rejonu Kijanki-Chmielnik do Rudnika.

Akcja „Burza”

W lipcu 1944 roku, w momencie rozpoczęcia akcji „Burza” opracował plan zdobycia Rudnika. Rozmieścił grupy żołnierzy AK od strony spodziewanego ataku Armii Czerwonej. 26 lipca żołnierze ci rozpoczęli strzelaninę, stwarzając wrażenie ataku Rosjan. Spowodowało to panikę wśród Niemców i opuszczenie przez nich miasta. Po czym podporucznik Socha ze swoim plutonem zniszczył pojedyncze gniazda oporu Niemców i opanował miasto, do którego Rosjanie weszli bez żadnej walki.

Aresztowanie

28 października 1944 roku został aresztowany przez UB. Osadzono go w areszcie UB w Rudniku. Po przesłuchaniu przez szefa UB Stanisława Suproniuka, agenta sowieckiego, został przekazany NKWD. Przetrzymywany był w ziemiance na rynku w Rudniku. Następnie przewieziono go do obozu w Byszówce koło Klimontowa, gdzie jak w Rudniku więźniów przetrzymywano w ziemiankach. Skazany przez Trybunał Wojenny Armii Czerwonej na 8 lat więzienia za „wrogi stosunek do ZSRR”. 10 stycznia 1945 roku został zastrzelony przez funkcjonariuszy NKWD. Spoczywa w nieznanym do dziś miejscu.

Za bohaterstwo w walkach w Armii Krajowej został pośmiertnie odznaczony Orderem Virtuti Militari V klasy nr DK-303-11 (7 maja 1991 roku) oraz Krzyżem Walecznych, Krzyżem AK i Medalem Wojska Polskiego.

18 grudnia 1992 roku w Stalowej Woli na osiedlu Piaski nazwano jego imieniem ulicę w pobliżu dawnego rozwadowskiego Kedywu. Miał dwóch braci w AK. Pierwszy Zbigniew Socha ps. „Szczur”, był żołnierzem AK w Rudniku, uczestniczył w akcji „Burza” i wyzwoleniu Rudnika. Drugi brat Skarbimir Socha ps. „Jaskółka”, był również żołnierzem AK w Rudniku, uczestniczył w akcji „Burza” i wyzwoleniu przez akowców Rudnika, po wejściu Sowietów podjął walki z sowieckim okupantem jako „Żołnierz Wyklęty” w oddziale Narodowego Zjednoczenia Wojskowego (NZW).

piaski

Cześć Jego Pamięci!

MW – Fundacja KEDYW

bibliografia: Gmina i Miasto w Rudniku nad Sanem, Andrzej Wojciechowski „Podokręg AK Rzeszów”. Skarbimir Socha „Czerwona Śmierć czyli narodziny PRL”.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *