5 listopada 1977 r. odszed┼é Karol Cacaj ps. „Orzech” – ┼╝o┼énierz rozwadowskiej AK

(fot. Aleksandra Ziemba)

Karol Cacaj w mundurze przedwojennej polskiej policji (fot. Aleksandra Ziemba)

Karol Cacaj ps. „Orzech”

ur. 18 sierpnia 1893 r. – zm. 5 listopada 1977 r.
┼╗o┼énierz Armii Krajowej plac├│wki „Wilcze ┼üyko” Rozwad├│w

Karol Cacaj urodzi┼é si─Ö 18 sierpnia 1893 r. w Rozwadowie. Pochodzi┼é z wielodzietnej rodziny, by┼é jednym z trzyna┼Ťciorga dzieci Franciszki i J├│zefa Cacaja z Rozwadowa. W okresie mi─Ödzy wojennym by┼é Policjantem oraz┬áRadnym Miejskim w rozwadowskim magistracie. Tu┼╝ przed wojn─ů w maju 1939 r. kandydowa┼é do Rady Miejskiej Rozwadowa z ramienia Komitetu Chrze┼Ťcija┼äskiego i zosta┼é radnym miejskim. Wkr├│tce po wybuchu II wojny niemiecki okupant zainstalowa┼é swoje w┼éadze pozbawiaj─ůc przedwojenna rad─Ö swojej funkcji.

Konspiracja

W czasie niemieckiej okupacji podj─ů┼é si─Ö pracy konspiracyjnej i wst─ůpi┼é do rozwadowskiej plac├│wki Zwi─ůzku Walki Zbrojnej (ZWZ) „Wilcze ┼üyko”, kt├│ra po scaleniu z Armi─ů Krajow─ů zosta┼éa plac├│wk─ů AK o kryptonimach „Wilcze ┼üyko”, „152”. W pracy konspiracyjnej przyj─ů┼é pseudonim „Orzech”. Wed┼éug rodziny, jego pseudonim m├│g┼é pochodzi─ç od jego zami┼éowania do drzewa orzechowego. Do dzi┼Ť w ogrodzie rodzinnego domu przy ul. Zielonej rosn─ů drzewa i daj─ů co roku orzechy, kt├│re on zasadzi┼é. Na rozwadowskim rynku ros┼éy r├│wnie┼╝ kiedy┼Ť orzechy, kt├│re on osobi┼Ťcie sadzi┼é, niestety dzi┼Ť ju┼╝ ich nie ma, zosta┼éy wyci─Öte.

┬ęFundacja KEDYW

Franciszka i J├│zef Cacaj, rodzice Karola Cacaja. (fot. rodzina Wr├│blewskich)

Jego rodzinny dom s─ůsiadowa┼é z domem dow├│dcy rozwadowskiej plac├│wki „Wilcze ┼üyko” J├│zefem Wachsman-Kruczkiewiczem ps. „Wolski” i J├│zefem Cio┼ékoszem ps. „Konar”. Stodo┼éa „Wolskiego” s┼éu┼╝y┼éa jako punkt kontaktowy rozwadowskich konspirant├│w. Stodo┼é─Ö Wolskiego i dom Cacaj├│w ┼é─ůczy┼é podziemny tunel, kt├│ry dochodzi┼é do kryj├│wki pod domem Cacaj├│w. W domu Cacaj├│w by┼éo r├│wnie┼╝ jedno z dw├│ch miejsc gdzie przechowywano bro┼ä dla oddzia┼éu, za kt├│re odpowiada┼é Karol. Druga przechowywalnia broni by┼éa u J├│zefa Cio┼ékosza.

W maju 1944 roku, kiedy rozwadowski Kedyw mieszcz─ůcy si─Ö kilka ulic dalej wpad┼é w r─Öce gestapo, „Wolski” i „Konar” w obawie przed zdekonspirowaniem i aresztowaniem zbiegli z Rozwadowa. W Kedywie Niemcy znale┼║li list─Ö pseudonim├│w i zdj─Öcia do „lewych” kenkart, co spowodowa┼éo wielkie zagro┼╝enia dla rozwadowskich i stalowowolskich ┼╝o┼énierzy AK, wielu wtedy opu┼Ťci┼éo tereny. Wielu uciek┼éo te┼╝ na Zasanie by przyst─ůpi─ç do le┼Ťnych oddzia┼é├│w Jana Or┼éa „Kmicia” lub Franciszka Przysi─Ö┼╝niaka „Ojca Jana”.

Wkr├│tce po wpadce Kedywu, 6 czerwca 1944 r. Niemcy okr─ů┼╝yli dom J├│zefa Wachsmana-Kruczkiewicza ps. „Wolski” niestety go nie zastali. W domu by┼é jego brat Jan Wachsman. W czasie rewizji domu Niemcy natrafili na ┼é─ůcz─ůcy domy Wachsman├│w i Cacaj├│w tunel i znale┼║li ukryte w nim radio. W tamtym czasie posiadanie radia by┼éo przez Niemc├│w karane ┼Ťmierci─ů. W efekcie zosta┼é aresztowany brat „Wolskiego” Jan Wachsman i ich znajomy p. ┼Ülepecki. Obydwaj ┼Ülepecki i Jan Wachsman byli wi─Özieni w Rzeszowie. ┼Ülepeckiego po czasie wypuszczono. Jana Wachsmana wywieziono do O┼Ťwi─Öcimia, a potem do Oranienburga, gdzie zosta┼é rozstrzelany przy ewakuacji obozu.

Po wojnie

Karol Cacaj prze┼╝y┼é wojn─Ö. Po wojnie pracowa┼é jako rymarz i tapicer w rozwadowskiej firmie brata Wojciecha. Po wej┼Ťciu Sowiet├│w kolejny raz kandydowa┼é do nowo powstaj─ůcej Rady Miejskiej Rozwadowa i zosta┼é wybrany radnym, wkr├│tce jednak zrezygnowa┼é prawdopodobnie ze wzgl─Ödu na to, ┼╝e Stronnictwo Ludowe z kt├│rym by┼é powi─ůzany przekszta┼écono w 1945 r. w komunistyczne Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL), z komunistami nie by┼éo jemu po drodze dlatego te┼╝ nie poszed┼é do pracy do komunistycznej Milicji.

Był żonaty, miał syna Eugeniusza, który zmarł w wieku 4 lat. Karol Cacaj zmarł 5 listopada 1977 r. w wieku 84 lat. Spoczywa na Cmentarzu Parafialnym w Rozwadowie. Karol Cacaj był starszym bratem babci obecnego prezesa Fundacji KEDYW.

┬ęFundacja KEDYW

Karol Cacaj ps. „Orzech” (fot. zbiory rodziny Ziemb├│w)

Cze┼Ť─ç Jego Pami─Öci!

 

MW/Fundacja KEDYW

Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej (w organizacji), relacje Zuzanny Karlik, Aleksandry i Marka Ziemby. Wspomnienia rodziny Wr├│blewskich, Maria Rehorowska „Rozwad├│w nad Sanem i Charzewice w konspiracji antyniemieckiej i antysowieckiej”, Ks. Wilhelm Gaj-Piotrowski „Z przesz┼éo┼Ťci miasta Rozwadowa”

Dodaj komentarz

Tw├│j adres email nie zostanie opublikowany. Pola, kt├│rych wype┼énienie jest wymagane, s─ů oznaczone symbolem *