84. rocznica pierwszego niemieckiego transportu wi─Ö┼║ni├│w do KL Auschwitz

┬ę Fundacja KEDYW

Pierwszy transport więźniów prowadzony ulicami Tarnowa do stacji kolejowej w Tarnowie, który następnie wywieziony został do KL Auschwitz

14 czerwca obchodzimy ÔÇ×Narodowy Dzie┼ä Pami─Öci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Oboz├│w Koncentracyjnych i Oboz├│w Zag┼éadyÔÇŁ. Ten dzie┼ä pami─Öci zosta┼é uchwalony w 66. rocznic─Ö wys┼éania przez Niemc├│w pierwszego masowego transportu polskich wi─Ö┼║ni├│w do obozu koncentracyjnego KL Auschwitz do O┼Ťwi─Öcimia. W tym pierwszym transporcie wywieziony zosta┼é m.in. p├│┼║niejszy dow├│dca Kedywu Armii Krajowej Obwodu NiskoÔÇôStalowa Wola, oficer dywersji por. Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski ps. ÔÇ×KretÔÇŁ.

Setki tysi─Öcy Polak├│w zosta┼éo wywiezionych do niemieckich oboz├│w koncentracyjnych podczas II wojny ┼Ťwiatowej, ale tylko nielicznym uda┼éo si─Ö z tych oboz├│w wydosta─ç ┼╝ywym. Do tych nielicznych nale┼╝─ů m.in. ┼╝o┼énierz AK rotmistrz Witold Pilecki oraz nasz lokalny bohater – dow├│dca Kedywu AK Obwodu NiskoÔÇôStalowa Wola Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski ps. ÔÇ×KretÔÇŁ.

Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski aresztowany zosta┼é przez Niemc├│w 18 maja 1940 roku w Nisku (woj. podkarpackie). Nast─Öpnie przewieziony zosta┼é i osadzony w wi─Özieniu w Tarnowie (woj. ma┼éopolskie). Do niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Auschwitz Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski trafi┼é s┼éynnym dzi┼Ť, pierwszym transportem wys┼éanym z Tarnowa 14 czerwca 1940 roku. Po przybyciu do KL Auschwitz zosta┼é oznaczony numerem obozowym 581.

Zdjęcie obozowe Stanisława Bełżyńskiego w KL Auschwitz (fot. Archiwum Muzeum Auschwitz)

W KL Auschwitz Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski sp─Ödzi┼é prawie p├│┼étorej roku. W 1941 roku dzi─Öki staraniom matki, kt├│ra powo┼éuj─ůc si─Ö na zas┼éugi swojego m─Ö┼╝a lekarza i dyrektora szpitala, ub┼éaga┼éa zwolnienie syna z obozu. Ojcu Stanis┼éawa Be┼é┼╝y┼äskiego zawdzi─Öcza┼éo ┼╝ycie i zdrowie wielu niemieckich ┼╝o┼énierzy, kt├│rych leczy┼é w okresie I wojny ┼Ťwiatowej. Dzi─Öki zas┼éugom ojca Niemcy zgodzili si─Ö uwolni─ç Stanis┼éawa Be┼é┼╝y┼äskiego 24 listopada 1941 roku i wkr├│tce powr├│ci┼é do rodziny do Niska.

Powr├│t Stanis┼éawa Be┼é┼╝y┼äskiego wspomina┼éa s─ůsiadka Stefania Pawlik-Buderawska w nast─Öpuj─ůcy spos├│b:

ÔÇ×Po aresztowaniu Be┼é┼╝y┼äskiego, jego ┼╝ona Krystyna z dwojgiem ma┼éych dzieci mieszka┼éa po s─ůsiedzku u p. Gazdowej. Tam mieszkali, ale wy┼╝ywienie i opieka nad dzie─çmi nale┼╝a┼éa do nas. Zostali wysiedleni, a raczej wyrzuceni z mieszkania w Poznaniu ( ┬á )…., ca┼éy ich dobytek mie┼Ťci┼é si─Ö w dw├│ch walizkach i to sk┼éada┼é si─Ö z ksi─ů┼╝ek. Byli bardzo sympatyczni, grzeczni, kulturalni, nigdy na sw├│j los nie narzekali, nigdy o nic nie prosili, a gdy dzielili┼Ťmy si─Ö z nimi wszystkim, czym mogli┼Ťmy – przyjmowali z wdzi─Öczno┼Ťci─ů.

Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski niespodziewanie zjawi┼é si─Ö w dzie┼ä ┼Ťw. Miko┼éaja w grudniu 1941 roku, kiedy paczuszki przygotowane przez moj─ů Mam─Ö dla wszystkich i dla p. Krystyny i jej dzieci, ju┼╝ zosta┼éy rozdzielone. Pami─Ötam, ┼╝e ka┼╝dy z nas oddawa┼é cz─Ö┼Ť─ç ┼éakoci dla p. Stanis┼éawa, okropnie wychudzonego, wyg┼éodnia┼éego.

Wr├│ci┼é z O┼Ťwi─Öcimia, ale nie chcia┼é ujawni─ç, jakim sposobem. Pami─Ötam r├│wnie┼╝, ┼╝e m├│j Ojciec zwr├│ci┼é si─Ö do Be┼é┼╝y┼äskiego, aby opowiedzia┼é, jak tam jest w obozie, w O┼Ťwi─Öcimiu. Zapytany odpowiedzia┼é: Cokolwiek powiem – nie uwierzycie, wi─Öc prosz─Ö nie pyta─ç. Jedno jest tylko pewne, ┼╝e Niemcy ju┼╝ mnie ┼╝ywego nie dostan─ů.

ÔÇ×StachÔÇŁ – jak nazywali go koledzy i rodzina, dotrzyma┼é s┼éowa. Nie da┼é si─Ö Niemcom ┼╝ywy, zgin─ů┼é r├│wne cztery lata po aresztowania w Nisku, 18 maja 1944 roku os┼éaniaj─ůc swoich ┼╝o┼énierzy podczas niemieckiej ob┼éawy na baz─Ö Kedywu Armii Krajowej w Rozwadowie (obecnie powstaj─ůce Muzeum Kedywu).

Podczas niemieckiej ob┼éawy na Kedyw, Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski ps. ÔÇ×KretÔÇŁ wydosta┼é si─Ö na zewn─ůtrz i podj─ů┼é pr├│b─Ö przebicia si─Ö przez dworzec kolejowy mieszcz─ůcy si─Ö naprzeciwko konspiracyjnej bazy Kedywu. Kret wybra┼é drog─Ö przez stacj─Ö kolejow─ů aby odwr├│ci─ç uwag─Ö Niemc├│w, gdy┼╝ za nim przez okna dawnego kina gdzie ulokowana by┼éa baza Kedywu pr├│bowali wydosta─ç si─Ö jego ┼╝o┼énierze. Tu┼╝ za torami dworca, kt├│ry uda┼éo si─Ö pokona─ç zauwa┼╝yli go niemieccy ┼╝o┼énierze z poci─ůgu, kt├│ry sta┼é na bocznicy stacji. Niemcy widz─ůc biegn─ůc─ů osob─Ö z broni─ů zacz─Öli do niego strzela─ç i Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski zgin─ů┼é na miejscu.

Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski nie by┼é jedynym wi─Ö┼║niem z okolic Stalowej Woli, kt├│ry znalaz┼é si─Ö w pierwszym transporcie do niemieckiego obozu KL Auschwitz. Razem z Be┼é┼╝y┼äskim jecha┼éo kilku wi─Ö┼║ni├│w aresztowanych wcze┼Ťniej w Charzewicach, Rozwadowie, Nisku i okolicznych miejscowo┼Ťciach. Wi─Ökszo┼Ť─ç z nich zgin─Ö┼éa w obozie.

 

MW / MKDAK

┬ę COPYRIGHT 2016-2024 Muzeum Kedywu. Wszelkie Prawa zastrze┼╝one. Kopiowanie tekst├│w, zdj─Ö─ç lub film├│w bez zgody zabronione!