12 lipca 1945 r. w publicznej egzekucji komuniści rozstrzelali trzech żołnierzy oddziału NZW Tadeusza Gajdy „Tarzana”.

Rynek w Janowie Lubelskim w latach 60-tych.

Egzekucja polskich patriotów 12 lipca 1945 r. nie była jedyną egzekucją tego dnia wykonaną przez komunistów i ich sowieckich namiestników. W pobliskiej Lipie i Zaklikowie (woj. podkarpackie) zginęło kolejnych 4 żołnierzy z NZW i Narodowych Sił Zbrojnych (NSZ).

11 lipca 1945 roku, dzień przed pokazową egzekucja na rynku w Janowie Lubelskim, ludowe Wojsko Polskie (LWP) wraz z sowiecką NKWD i funkcjonariuszami milicji okrążyli oddział NZW „Tarzana” Tadeusza Gajdy w Lipowcu (obecnie powiat stalowowolski, woj. podkarpackie). W obławie na oddział komuniści zdołali aresztować 22 żołnierzy oddziału. Sam dowódca Tadeusz Gajda „Tarzan” uniknął tego dnia aresztowania, gdyż wcześniej opuścił oddział aby udać się na zaplanowane spotkanie z oficerami ze zgrupowania mjr. Hieronima Dekutowskiego „Zapory”. (czytaj więcej: Obława na oddział „Tarzana”)

Publiczny mord na rynku w Janowie

Po akcji w Lipowcu, aresztowanych żołnierzy z oddziału „Tarzana” komuniści przewieźli do Janowa Lubelskiego, gdzie zostali zamknięci w prowizorycznym areszcie. Wieczorem tego dnia wszyscy aresztowani zaprowadzeni zostali przed oblicze generała w polskim mundurze, który nie mówił po Polsku. Z rana około godziny 10.00 rano następnego dnia wyczytane zostały przez strażnika trzy nazwiska: chorąży Karol Bis „Wysocki”, sierżant Jan Mierzwa „Błyskawica”, sierżant Stanisław Dziubek „Vis”. Trzej wyczytani byli najstarsi stopniem partyzanci oddziału „Tarzana”. Po odczytaniu nazwisk trzej wywołani zakładnicy zaprowadzeni zostali do sowieckiego generała Stanisława Zajkowskiego – dowodzącego wówczas dywizją piechoty w LWP. Zajkowski rozkazał rozstrzelać zakładników bez śledztwa i wyroku sądu. Chwilę po tym zakładników przetransportowano na Rynek w Janowie Lubelskim, gdzie przygotowane było miejsce na publiczną egzekucję. W momencie gdy strzelano do polskich bohaterów do akompaniamentu grała orkiestra wojskowa LWP. Egzekucja żołnierzy oddziału „Tarzana” była propagandowym spektaklem w stylu niemieckim mającym zastraszyć mieszkańców Janowa. Egzekucja miała podkreślić słuszność działań komunistów przeciwko tzw. „bandytom” nie godzącym się na nową władzę.

Egzekucje w Lipie i Zaklikowie

Mord na żołnierzach NZW oddziału „Tarzana” w Janowie Lubelskim nie był jedyną egzekucją wykonaną przez komunistów na „żołnierzach niezłomnych” antykomunistycznego powstania 12 lipca 1945 roku na pograniczu Lubelszczyzny i Podkarpacia tego dnia. W publicznych egzekucjach, które odbyły się jeszcze w Lipie i Zaklikowie (woj. podkarpackie) zginęło kolejnych 4 żołnierzy z NZW i Narodowych Sił Zbrojnych (NSZ). Za wszystkie egzekucje odpowiadał ten sam sowiecki gen. Stanisław Zajkowski, dowódca 3 Dywizji Piechoty LWP, który po zakończeniu akcji meldował swoim zwierzchnikom:

„… W dniu 10 -12.07.1945 r. w Lasach Janowskich całkowicie zniszczono bandę „Tarzana”, częściowo bandy por. „Jerzyka” i „Orła”, zabito 15 bandytów, zraniono ciężko 1 bandytę. Złapano 72 bandytów w tym 5 kobiet z band „Jerzyka”, „Tarzana” i „Orła” oraz 52 osoby współpracujące z bandami. Złapano 5 dezerterów.
Na wiecach rozstrzelano publicznie 7 bandytów. Publicznie egzekucje pokazały ludności, że Rząd Rzeczpospolitej jest zdecydowany, nie cofając się przed najradykalniejszymi środkami by zakończyć raz na zawsze z plagą bandytyzmu.”

szef sztabu D-ca 3 DP
/-/ Kudrewicz płk dypl /-/ Zajkowski gen. bryg.

Nikt nie zapłacił za zbrodnie na Polakach

Sowiecko-białoruski generał Stanisław Stanisławowicz Zajkowski (ros. Станислав Станиславович Зайковский) dowodził polskim oddziałem 3 Dywizji Piechoty LWP do jesieni 1946 roku, potem został zwolniony dyscyplinarnie za kradzieże i przemyt i odesłany został do ZSRR. Za zbrodnie popełnione na polskiej ziemi, na polskich bohaterach walczących o wolną Polskę, nigdy nie został osądzony. Dożył spokojnie emerytury, zmarł dopiero w 1975 roku w Odessie (obecnie Ukraina).

Polscy komuniści biorący udział w wyżej wymienionych zbrodniach również nigdy nie zostali rozliczeni w wolnej Polsce. Do końca żyli w dostatku i pobierali do końca życia wysokie emerytury.

MW / MKDAK

Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej (w organizacji). Skarbimir Socha „Czerwona Śmierć”.