płk. Józef Zawitkowski ps. „Wierny”

20 lutego 1922 – 14 września 2018

Żołnierz Służby Zwycięstwu Polski (SZP Nisko)
Żołnierz Związku Walki Zbrojnej (ZWZ Obwód Nisko-Stalowa Wola)
Żołnierz Armii Krajowej (AK Obwód Nisko-Stalowa Wola)
Żołnierz oddziału NOW-AK „Ojca Jana” Franciszka Przysiężniaka (AK OP-44, Okręg COP)

Pułkownik Józef Zawitkowski urodził się 20 lutego 1922 r. w Nisku w woj. lwowskim (obecnie woj. podkarpackie). Był synem Jana i Marii z d. Dąbek. W 1936 roku ukończył Szkołę Powszechną w Nisku. W latach 1936-1939 uczęszczał do Szkoły Handlowej w Rozwadowie (obecnie dzielnica Stalowej Woli). W 1939 roku przeszedł przeszkolenie Przysposobienia Wojskowego.

Wrzesień ’39

1 września 1939 roku po niemieckiej agresji na Polskę, Józef Zawitkowski zgłosił się na ochotnika do Komendy Powiatowego Przysposobienia Wojskowego w Nisku, skąd skierowany został do służby w Policji Państwowej. W Policji przydzielony został do obrony przeciwlotniczej i pełnił służbę wartowniczą przy koszarach wojskowych i obiektach państwowych oraz przy ochronie stacji kolejowej w Nisku. Podczas wycofywania się Wojska Polskiego przydzielony został do kierowania wojsk za rzekę San.

Niemiecka okupacja i konspiracja

W styczniu 1940 roku Józef Zawitkowski został zaprzysiężony przez kolegę ze Szkoły Handlowej Józefa Pawlika ps. „Czajka” do Służby Zwycięstwu Polski (SZP) w Nisku, która wkrótce została placówką Związku Walki Zbrojnej (ZWZ). W ZWZ przeszedł szkolenie podchorążych oraz szkolenie podoficerskie. W tym samym czasie podjął pracę na wydziale mechanicznym w Zakładach Południowych – Centralnego Okręgu Przemysłowego (COP) w Stalowej Woli, które wówczas zajęli Niemcy i przemianowali na zakłady zbrojeniowe „Hermann Göring Stahlwerke – Werk Stalowa Wola” i później jeszcze raz na „Stahlwerke Braunschweig – Werk Stalowa Wola”. W Zakładach pod okupacją Niemców pracował przy inspekcji części do niemieckich armat. Tam też został członkiem tajnej grupy sabotażowej, w której Polacy prężnie sabotowali części i opóźniali produkcję dla Niemców.

31 października 1943 roku podczas uczestniczenia we Mszy Świętej w kościele św. Józefa w Nisku Józef ostrzeżony został przez kolegę gdy przed kościołem pojawiło się niemieckie Gestapo. Wraz z obecnymi na mszy kolegami wydostali się bezpiecznie przez boczne drzwi kościoła i umknęli gestapowcom. Od tej pory zagrożony aresztowaniem w Nisku, natychmiast skierowany został za rzekę San do partyzanckiego oddziału NOW-AK dowodzonego przez Franciszka Przysiężniaka ps. „Ojciec Jan”, który wówczas przyjmował spalonych żołnierzy z Niska i Stalowej Woli.

Oddział NOW-AK „Ojca Jana”

Od 1 listopada 1943 roku był już w obozie za Sanem. Tam 11 listopada 1943 roku podczas uroczystej Mszy Świętej zaprzysiężony został wraz z grupą nowych partyzantów w obecności komendanta NOW Kazimierza Mireckiego ps. „Tadeusz” oraz komendantów okolicznych placówek AK, którzy wówczas przebywali w obozie.

Od 1 listopada 1943 roku do 25 lipca 1944 roku w oddziale „Ojca Jana” Józef Zawitkowski pełnił funkcję zastępcy dowódcy I-plutonu por. Bolesława Usowa ps. „Konar”, a później por. Ewalda Sroczyńskiego ps. „Dąb”, z którymi wówczas brał udział w licznych akcjach i bitwach oddziału. W czerwcu 1944 roku walczył z oddziałem w największej walce partyzanckiej z Niemcami na tzw. Porytowym Wzgórzu w Lasach Janowskich (niem. Sturmwind I). W czasie walk z Niemcami został ranny w lewą nogę. Po wejściu Sowietów oddział „Ojca Jana” został zawieszony, a Józef Zawitkowski powrócił do rodzinnego domu w Nisku.

Wcielony do LWP

W grudniu 1944 roku po wejściu sowieckiej Armii Czerwonej na tereny Rzeszowszczyzny przymusowo wcielony został do nowo formowanego przez sowietów i polskich komunistów ludowego Wojska Polskiego (LWP), i skierowany został do 7-go baonu zapasowego LWP do Budzynia koło Opola Lubelskiego (woj. lubelskie). Następnie w styczniu 1945 roku przeniesiony został do 31 pułku artylerii przeciwpancernej 11 Samodzielnej Brygady Przeciwpancernej do Białki koło Zamościa. W marcu 1945 roku kolejny raz walczył z Niemcami pod Budziszynem, tym razem w szeregach LWP.

Na froncie niemieckim przebywał do 9 maja 1945 roku w rejonie pomiędzy Löbau i Dreznem (Niemcy). Po zajęciu tych terenów przez Sowietów stacjonował wraz z oddziałem do czerwca 1945 roku w Lobau, po czym skierowani zostali z powrotem do Polski, gdzie później nastąpiła reorganizacja LWP. Po reorganizacji został skierowany do Biedruska na poligon nr 2. gdzie dostał rolę administracyjną m.in. przy wydawaniu żołnierzom dokumentów i gdzie służył dodatkowo jako kurier specjalny. Mając dostęp do dokumentów i legitymacji „in blanco” skradł kilka fałszywych legitymacji i zwolnień na urlopy dla swoich kolegów, późniejszych dowódców oddziałów Narodowego Zjednoczenia Wojskowego (NZW). W tym czasie zrobił dokumenty m.in. dla Stanisława Pelczara „Majki”, Tadeusza Gajdy „Tarzana”, Józefa Zadzierskiego „Wołyniaka” oraz dla swojego brata Władysława ps. „Gil”.

24 grudnia 1945 roku podczas urlopu z LWP ożenił się z Janiną Machut. W maju 1946 roku został przeniesiony do Krakowa. Tego samego roku w listopadzie został zdemobilizowany z LWP i odesłany do domu.

Życie w komunistycznej Polsce

Po demobilizacji Józef zamieszkał z żoną w Skoroszowie na Śląsku. Mieszkając na Śląsku był często inwigilowany przez UB, więc maju 1947 roku postanowili przenieść się z żoną do Namysłowa. Tam wkrótce dostał pracę w PZGS „Samopomoc Chłopska” i został kierownikiem w branży odzieżowo-skórzanej. W Namysłowie również szybko został namierzony przez UB i szykanowany. Jak wspominał po latach: „UB w Namysłowie często zabierało mnie na przesłuchania odnośnie broni, (pytali) o kolegów z partyzantki, o ich nazwiska, pseudonimy itp. Nie obyło się bez wulgarnych słów, straszenie, trwało to do 1956 r. W tym czasie na mocy amnestii opuścili więzienia: „Ojciec Jan”, por. „Kordian”, „Majka”, „Kosiba”, mjr. „Pomian”, „Zabawa”, „Szpak”, którzy nawiązali ze mną kontakt, odwiedzając się wzajemnie. „Ojciec Jan” i inni oficerowie i koledzy, byli wdzięczni, że niczego i nikogo nie zdradziłem, że właściwy obrałem pseudonim.” – wspominał w swoich relacjach w 2001 roku płk. Józef Zawitkowski ps. „Wierny”.

Emigracja

W 1966 roku na mocy dekretu łączenia rodzin, wyjechał z żoną i pięciorgiem dzieci do brata Władysława do USA. Za oceanem rodzina Zawitkowskich zamieszkała w stanie Nowy Jork i tam Józef pozostał już do końca swojego ziemskiego życia. Przez cały czas na emigracji działał w organizacjach kombatanckich i organizacjach patriotycznych, zawsze pamiętając i krzewiąc pamięć patriotyczną o Polsce.

Za swoje zasługi dla niepodległej Polski Józef Zawitkowski „Wierny” był odznaczony licznymi orderami i medalami.

Odznaczony przez Prezydenta

W 2017 roku Józef Zawitkowski odebrał medal, który został mu przyznany 15 czerwca 2016 roku przez Prezydenta Andrzej Dudę. Order Krzyża Niepodległości Józef Zawitkowski odebrał 12 października 2017 roku podczas wizyty w Waszyngtonie od ówczesnego Sekretarza Stanu w MON Ministra Bartosza Kownackiego. Jako podarunek Józef Zawitkowski otrzymał również w prezencie od Ministra Kownackiego szablę oficerską.

Józef Zawitkowski „Wierny” zmarł 14 września 2018 r. w szpitalu w mieście Buffalo w stanie Nowy Jork. Miał 96 lat. Pochowany został 13 października 2018 roku w uroczystym pogrzebie na Cmentarzu Weterana w Amerykańskiej Częstochowie w mieście Doylestown w stanie Pennsylvania.

Cześć Jego Pamięci!

MW / MKDAK

Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej (w organizacji), Józef Zawitkowski – list i maszynopis, Relacje Jana Zawitkowskiego, National Shrine of Our Lady of Częstochowa in Doylestown, PA.

© 2016-2026 MKDAK. Wszelkie Prawa zastrzeżone. Kopiowanie tekstów, zdjęć lub filmów bez zgody zabronione!

aktualizacja 20.2.26