por. Franciszek Wojtyło ps. „Kruk”

1 czerwca 1923 – 23 czerwca 2017

Żołnierz Armii Krajowej placówki Ulanów (podobwód AK Obwodu Nisko–Stalowa Wola „Niwa”)

Podporucznik Franciszek Wojtyło ps. „Kruk” urodził się 1 czerwca 1923 roku w Ulanowie w woj. lwowskim (obecnie woj. podkarpackie).

5 kwietnia 1942 roku podczas Świąt Wielkanocnych został zaprzysiężony do placówki Armii Krajowej w Ulanowie. Placówka ta w czasie okupacji należała do struktur AK jako podobwód Obwodu Nisko–Stalowa Wola krypt. „Niwa”. Dzień zaprzysiężenia Franciszek Wojtyło opisał w swoich wspomnieniach pt. „Moja przynależność do Armii Krajowej” w następujący sposób:

 

„W święta Wielkanocne 5.04.1942 roku, w domu Kumików, ja oraz Tadeusz Kumik i Włodzimierz Jaroszyński zostaliśmy zaprzysiężeni przez por. Bogusława Męcińskiego ps. „Władka” do ZWZ-AK. Przysięga odbyła się w domu kolegi Tadeusza Kumika. Przysięgę i nastrój, jaki panował pamiętam do dziś. Na stole stała pasyjka, por. „Władka” wziął krzyż do ręki, a my stojąc podnieśliśmy dwa palce w górę i powtarzaliśmy za nim słowa przysięgi. Po przysiędze dał nam krzyż do ucałowania i z każdym z nas się ucałował…. Po dokonaniu przysięgi, każdy z nas obrał sobie pseudonim, ja przyjąłem „Kruk”. Odtąd już oficjalnie byłem żołnierzem AK, placówki Ulanów, której dowódcą był Kazimierz Blajer…” – Franciszek Wojtyło ps. „Kruk„

Akcje z Armią Krajową

Jako żołnierz AK Franciszek Wojtyło uczestniczył w licznych akcjach i działaniach AK. W marcu 1944 roku brał udział w nieudanej akcji o kryptonimie „31”, która miała na celu uwolnienie uwięzionego w areszcie Gestapo w Stalowej Woli komendanta AK Obwodu Nisko–Stalowa Wola Kazimierza Pilata ps. „Zaremba”.

Uczestniczył później także w akcji schwytania i przetransportowania groźnego niemieckiego gestapowca, volksdeutscha Nowaka do oddziału partyzanckiego NOW–AK „Ojca Jana” Franciszka Przysiężniaka. Nowak wówczas był funkcjonariuszem Gestapo w Stalowej Woli i znany był ze znęcania się nad polską i żydowską ludnością.

W ulanowskiej AK Franciszek Wojtyło służył do jej rozwiązania w 1944 roku.

Sowiecka okupacja i prześladowanie

Po zajęciu przez Sowietów terenów Podkarpacia, został aresztowany i wcielony do ludowego Wojska Polskiego (LWP), z którym później przez 18 miesięcy walczył z ukraińskimi oddziałami UPA.

W 1946 roku Franciszek ożenił się i wkrótce urodziła się jego pierwsza córka. Do Ulanowa powrócił w 1947 roku, ale w tamtym czasie nie ustawały prześladowania żołnierzy AK przez Urząd Bezpieczeństwa (UB), z tego powodu Franciszek kilkakrotnie z żoną i małą córeczką musieli zmieniać miejsce zamieszkania.

Spokój w Stalowej Woli

W 1949 roku Wojtyłowie przeprowadzili się do Stalowej Woli. Tutaj jak wspominał sam Franciszek Wojtyło – „skończyła się jego gehenna”. W Stalowej Woli kolega z konspiracji załatwili mu pracę i wkrótce urodziła się druga córka.

Przynależność do PZPR

W czasach PRL Franciszek Wojdyło prawdopodobnie na potrzebę stabilizacji i awansów w pracy zhańbił się dołączając do komunistycznej Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR), w której pełnił funkcję I sekretarza Podstawowej Organizacji Partyjnej (POP PZPR) w swoim zakładzie pracy (pracował w handlu).

Za wzorową służbę komunistom w 1979 roku uhonorowany został przez ówczesne komunistyczne władze miasta Stalowej Woli orderem i tytułem „Zasłużony Dla Miasta Stalowa Wola”.

Odznaczenia kombatanckie

Za swoją działalność w AK był odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Armii Krajowej oraz Krzyżem Partyzanckim.

5 kwietnia 2017 roku w 75. rocznicę zaprzysiężenia do Armii Krajowej uhonorowany został przez prezydenta Miasta Stalowej Woli Lucjusza Nadbereżnego i Przewodniczącego Rady Miejskiej Stanisława Sobieraja specjalnym odznaczeniem za zasługi dla AK i dla Miasta Stalowej Woli.

Kronikarz ŚZŻAK

Franciszek Wojtyło był wieloletnim członkiem Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Koła Obwodu Nisko–Stalowa Wola, w którym pełnił funkcję kronikarza. Przez 26 lat dokumentował wydarzenia i prowadził kroniki ŚZŻAK w Stalowej Woli. Był także autorem niepublikowanych wspomnień pt. „Moja przynależność do Armii Krajowej” (zbiory MKDAK).

Franciszek Wojtyło zmarł 23 czerwca 2017 roku w wieku 94 lat w Stalowej Woli. Ceremonia pogrzebowa odbyła się 26 czerwca 2017 roku w kościele Trójcy Przenajświętszej w Stalowej Woli. Spoczywa na Cmentarzu Komunalnym w Stalowej Woli.

Cześć jego Pamięci!

MW / MKDAK

Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej (w organizacji), wspomnienia Franciszka Wojtyło.

© 2016-2026 MKDAK. Wszelkie Prawa zastrzeżone. Kopiowanie tekstów, zdjęć lub filmów bez zgody zabronione!

aktualizacja 1.6.26