22 stycznia 1943 r. Komendant Główny AK wydał rozkaz powołania Kedywu

┬ęFundacja KEDYW

Rozkaz nr 84 Komendanta Głównego Armii Krajowej gen. Stefana Roweckiego z 22 stycznia 1943 r.

22 stycznia 1943 r. rozkazem nr 84 o tytule ÔÇ×Uporz─ůdkowanie odcinka walki czynnejÔÇŁ Komendant G┼é├│wny Armii Krajowej gen. Stefan Rowecki ps. „Grot” powo┼éa┼é elitarny pion Kierownictwa Dywersji tzw. „Kedyw”. Celem dow├│dztwa AK by┼éo uporz─ůdkowanie obecnych struktur sabota┼╝u i dywersji oraz stworzenie nowego pionu w AK odpowiedzialnego za organizacj─Ö, kierowanie, a przede wszystkim wykonywanie sabota┼╝u, dywersji i do prowadzenia walki bie┼╝─ůcej przeciwko represyjnemu niemieckiemu okupantowi.

Komendant G┼é├│wny AK gen. Stefan Rowecki ps. „Grot”

Rozkazem nr 84 gen. Stefan Rowecki postanowi┼é po┼é─ůczy─ç dotychczasowe struktury sabota┼╝owo-dywersyjne ÔÇ×Zwi─ůzku OdwetuÔÇŁ pozosta┼éego po Zwi─ůzku Walki Zbrojnej (ZWZ) i dywersyjnego ÔÇ×Wachlarza” AK. Gen. Rowecki ponadto chcia┼é wzmocni─ç nowe struktury osobami dotychczas nie bior─ůcymi udzia┼éu w walce czynnej. Rozkaz 84 nakazywa┼é zorganizowanie w Komendzie G┼é├│wnej jak i w komendach obszar├│w oraz na szczeblu okr─Ög├│w ÔÇ×oddzia┼é├│w sztabowychÔÇŁ Kierownictwa Dywersji. Oddzia┼éy te nazwano od skr├│tu „Kedywami”. W rozkazie gen. Rowecki podkre┼Ťla┼é sw├│j nacisk na wi─Öksz─ů dyspozycyjno┼Ť─ç podleg┼éych tym jednostkom oddzia┼é├│w oraz poleca┼é stworzenie dla nich odr─Öbnej sieci szybkiej ┼é─ůczno┼Ťci z komendami okr─Ög├│w i obszar├│w. Organizatorem i Komendantem G┼é├│wnym Kedywu zosta┼é mianowany p┼ék. Emil August Fieldorf ps. ÔÇ×Nil”.

Zadania Kedywu

Zasadniczym celem stworzenia Kedywu, jak pisa┼é w rozkazie gen. Rowecki, by┼éo n─Ökanie przeciwnika i zadanie mu coraz mocniejszych cios├│w poprzez akcje dywersyjne i sabota┼╝owe oraz przez stosowanie wobec okupanta odwetu za wszelkie krzywdy pope┼énione na ludno┼Ťci polskiej. Oddzia┼éy i pododdzia┼éy Kedywu mia┼éy zaprawia─ç i hartowa─ç ludzi do wykonywania zada┼ä bojowych do p├│┼║niejszego og├│lnopolskiego powstania (akcji Burza – przyp. red.) i utrzymywa─ç w spo┼éecze┼ästwie postawy bojowe podtrzymuj─ůce atmosfer─Ö sprzyjaj─ůc─ů takiemu powstaniu.

Do zadań sztabowych oddziałów Kedywu Armii Krajowej należało:

Komendant G┼é├│wny Kedywu gen. August Emil Fieldorf ps. „Nil”

Ôľ¬ Planowanie i realizacja akcji dywersyjnych i sabota┼╝owych.

Ôľ¬ Studia nad metodami i sposobami organizowania akcji dywersyjnych, sabota┼╝owych i partyzanckich oraz wypracowywanie i wydawanie wytycznych i instrukcji.

Ôľ¬ Szkolenie dow├│dc├│w zespo┼é├│w, patroli dywersyjnych i instruktor├│w technicznych dla potrzeb okr─Ög├│w.

Ôľ¬ Badanie i opiniowanie materia┼é├│w, sprz─Ötu i pomys┼é├│w do przeprowadzania akcji sabota┼╝owo-dywersyjnych.

Ôľ¬ Centralna produkcja ┼Ťrodk├│w walki sabota┼╝owo-dywersyjnej (g┼é├│wnie granat├│w i zapalnik├│w).

Ôľ¬ Zaopatrywanie okr─Ög├│w w ┼Ťrodki do walki dywersyjnej i sabota┼╝owej.

Ôľ¬ Organizowanie, szkolenie i kierowanie oddzia┼é├│w dyspozycyjnych i specjalnych w tym partyzanckich (le┼Ťnych).

Ôľ¬┬áNadzorowanie szkolenia wszystkich oddzia┼é├│w i pododdzia┼é├│w.

Ôľ¬┬áKierowanie akcji oddzia┼é├│w dyspozycyjnych Kedywu Komendy G┼é├│wnej i pododdzia┼é├│w.

„Cichociemni” – Komandosi Kedywu

Poniewa┼╝ tworzenie oddzia┼é├│w sabota┼╝owo-dywersyjnych wymaga┼éo wyszkolonej i do┼Ťwiadczonej kadry oficerskiej, dow├│dztwo AK wykorzysta┼éo do zasilenia kom├│rek Kedywu specjalnie wyszkolonych w Angli komandos├│w-spadochroniarzy Polskich Si┼é Zbrojnych – tzw. ÔÇ×cichociemnychÔÇŁ, kt├│rych przerzucano do Polski drog─ů lotnicz─ů prosto z angielskiej bazy szkoleniowej. W ten spos├│b kilkudziesi─Öciu z 316 wyszkolonych ÔÇ×Cichociemnych” wyl─ůdowa┼éo w r├│┼╝nych rejonach okupowanej Polski, aby tworzy─ç kom├│rki Kedywu w poszczeg├│lnych okr─Ögach i obwodach Armii Krajowej.┬á

Kedyw – elita Armii Krajowej

Przez kr├│tki okres jego istnienia, Kedyw zdo┼éa┼é przeprowadzi─ç wiele spektakularnych akcji na terenie ca┼éej okupowanej Polski. Jeszcze w okresie wojny g┼éo┼Ťno m├│wiono o akcjach Kedywu w ca┼éej Europie. Dzieki brawurowym akcjom Kedywu wykolejonych zosta┼éo 732 poci─ůgi, podpalone zosta┼éy 443┬átransporty kolejowe, uszkodzonych zosta┼éo 19┬átys. wagon├│w kolejowych, uszkodzonych zosta┼éo 6900┬áparowoz├│w. ┼╗o┼énierze Kedywu wysadzili 38┬ámost├│w, zniszczyli 4300┬ásamochod├│w wojskowych okupanta, spalili 120┬ámagazyn├│w i┬á8┬ásk┼éad├│w wojskowych. Zdo┼éali zniszczy─ç tak┼╝e 28┬ásamolot├│w, 1100┬ácystern benzyny. W akcjach odwetowych wykonali 5700┬ázamach├│w i akcji likwidacyjnych na┬áNiemcach i konfidentach. Dodatkowo wykonali ponad 25 tysi─Öcy r├│┼╝nych akcji i niezliczonych akt├│w sabota┼╝u.

Kedyw obwodu Nisko-Stalowa Wola AK w Stalowej Woli – Rozwadowie

┬ęFundacja KEDYW

Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski ps. „Kret” – Komendant rozwadowskiego Kedywu AK.

Wed┼éug wytycznych rozkazu gen. Roweckiego, rozkaz utworzenia Kedywu w ni┼╝a┼äsko-stalowowolskim obwodzie Armii Krajowej wyda┼é Komendant obwodu Kazimierz Pilat ps. ÔÇ×ZarembaÔÇŁ w maju 1943 r. W tym samym mniej wi─Öcej czasie na strychu kamienicy mieszcz─ůcej przedwojenne kino przy ul. Strzeleckiej 24 (obecnie ul. Stanis┼éawa Be┼é┼╝y┼äskiego 18 w Stalowej Woli-Rozwadowie) ulokowana zosta┼éa tajna baza obwodowa Kedywu o kryptonimie ÔÇ×G├│rka”. (Obecnie siedziba powstaj─ůcego Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej).

Pierwszym szefem Kedywu Obwodu „Niwa’ Nisko-Stalowa Wola AK mianowany zosta┼é oficer dywersji pchor. rez. Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski ps. ÔÇ×KretÔÇŁ, kt├│ry pe┼éni┼é funkcj─Ö dow├│dcy prawie przez ca┼éy okres istnienia bazy Kedywu w Rozwadowie. Na chwil─Ö dow├│dztwo nad rozwadowskim Kedywem przej─ů┼é zrzucony do Polski „cichociemny” Stanis┼éaw So┼étys ps. „Sowa”, „W├│jt”.


Czytaj wi─Öcej: ┼╗yciorys Stanis┼éawa Be┼é┼╝y┼äskiego ps. ÔÇ×Kret”


Ze wzgl─Ödu na wysokie wyszkolenie ÔÇ×cichociemnyÔÇŁ por. Stanis┼éaw So┼étys opr├│cz dow├│dztwa w rozwadowskim Kedywie oddelegowany zosta┼é do nadzoru wytw├│rni granat├│w w Wadowicach G├│rnych ko┼éo Mielca i przygotowywa┼é akcje ochrony zrzut├│w z alianckich samolot├│w co powodowa┼éo, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç swego czasu sp─Ödza┼é w terenie. Kierownictwo na Kedywem Obwodu „Niwa” przez So┼étysa jednak nie trwa┼éo d┼éugo, po przeprowadzeniu┬ánieuzgodnionej wcze┼Ťniej z kierownictwem obwodu akcji zosta┼é przeniesiony do Kedywu obwodu mieleckiego. Niestety zaledwie dwa miesi─ůce po przeniesieniu do Mielca, Stanis┼éaw So┼étys wpad┼é w r─Öce Gestapo i wkr├│tce zosta┼é zamordowany przez Niemc├│w w wi─Özieniu w Rzeszowie.


Czytaj wi─Öcej:┬á┼╗yciorys ÔÇ×Cichociemnego” Stanis┼éawa So┼étys

Fundacja KEDYW

„Cichociemny” Stanis┼éaw So┼étys ps. „Sowa”, „W├│jt”.


Po przeniesieniu Stanis┼éawa So┼étysa do Mielca, ponownie powo┼éano na szefa Kedywu pierwszego oficera dywersji Stanis┼éawa Be┼é┼╝y┼äskiego. Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski pe┼éni┼é funkcj─Ö szefa Kedywu do dnia odkrycia i likwidacji Kedywu przez niemieckie Gestapo. W niemieckiej ob┼éawie dnia 18 maja 1944 r. Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski zastrzelony zosta┼é podczas pr├│by ucieczki z okr─ů┼╝onej przez Niemc├│w siedziby Kedywu gdy os┼éania┼é swoich ┼╝o┼énierzy uciekaj─ůcych w tym samym czasie w innym kierunku.


Czytaj więcej: O likwidacji Kedywu przez Gestapo


Po niemieckiej likwidacji bazy Kedywu w Rozwadowie, przez kr├│tki czas reorganizacji, dow├│dztwo nad Kedywem obwodu przej─ů┼é Stanis┼éaw Krzemi┼äski ps. ÔÇ×StanÔÇŁ, a nast─Öpnie ju┼╝ w przeniesionej do Rudnika nad Sanem bazie dow├│dztwo sprawowa┼é Tadeusz Socha ps. ÔÇ×KarolÔÇŁ. Tadeusz Socha by┼é ostatnim dow├│dc─ů elitarnego Kedywu na terenie Obwodu „Niwa” Nisko-Stalowa Wola AK.


Czytaj wi─Öcej:┬á┼╗yciorys Tadeusza Sochy ps. ÔÇ×Karol”


Kedyw obwodu Nisko-Stalowa Wola tak jak Kedywy na terenie ca┼éej okupowanej Polski przeprowadzi┼é wiele akcji sabota┼╝owo-dywersyjnych na terenach p├│┼énocnego Podkarpacia, co znacz─ůco os┼éabi┼éo i spowolni┼éo dzia┼éania niemieckiego okupanta na tych terenach.

80. Rocznica Powołania Kedywu w Stalowej Woli

Stalowa Wola aktywnie pami─Öta swoich lokalnych bohater├│w Kedywu. W 80. rocznic─Ö powo┼éania Kedywu z inicjatywy Fundacji KEDYW pod siedzib─ů dawnej bazy Kedywu a obecnie powstaj─ůcego Muzeum Kedywu ho┼éd oddali┬ápracownicy Muzeum Regionalnego w Stalowej Woli, cz┼éonkowie ┼Üwiatowego Zwi─ůzku ┼╗o┼énierzy Armii Krajowej Ko┼éa Obwodu Nisko-Stalowa Wola, harcerze SHP i kierownictwo Fundacji KEDYW. Na koniec wszyscy przejechali do Mauzoleum na Cmentarz Komunalny gdzie spoczywa kilku ┼╝o┼énierzy Kedywu. Tam zosta┼éa odm├│wiona modlitwa z┼éo┼╝one zosta┼éy kwiaty i pami─ůtkowe znicze.

 

MW / MKDAK
Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej (w organizacji)

┬ę COPYRIGHT 2016-2023. Wszelkie Prawa zastrze┼╝one. Kopiowanie tekst├│w, zdj─Ö─ç lub film├│w bez zgody zabronione!