11 stycznia 1924 r. urodzi┼é si─Ö Jan Markut ps. „Wichura” – ┼╝o┼énierz NOW i AK

┬ęFundacja KEDYW

Jan Markut ps. „Wichura”

11 stycznia 1924 ÔÇô 6 lutego 2006

Żołnierz Armii Krajowej placówki w Jastkowicach (woj. podkarpackie)
┼╗o┼énierz partyzanckiego oddzia┼éu NOW-AK „Ojca Jana” Franciszka Przysi─Ö┼╝niaka


Jan Markut urodzi┼é si─Ö 11 stycznia 1924 r. w gaj├│wce w Rudzie Jastkowskiej ko┼éo dzisiejszej Stalowej Woli (woj. podkarpackie). By┼é synem Piotra i Katarzyny z d. Chwiej. Mia┼é dw├│ch m┼éodszych braci Stefana i Tadeusza. By┼é uczniem szko┼éy powszechnej w Jastkowicach, kt├│r─ů uko┼äczy┼é w 1939 roku. Jeszcze podczas nauki w szkole podstawowej zapisa┼é si─Ö do „Strzelca”, w kt├│rym przeszkoli┼é si─Ö w przysposobieniu wojskowym. W swoich wspomnieniach pisa┼é, ┼╝e w Strzelcu „nauczyli mnie jak kocha─ç Ojczyzn─Ö”.

Okupacja niemiecka

W czasie okupacji pracowa┼é w brygadzie zaopatrzeniowej oraz w parowozowni na stacji kolejowej w Rozwadowie (obecnie dzielnica Stalowej Woli). Podczas pracy na kolei obserwowa┼é liczne transporty niemieckie jad─ůce na wsch├│d z uzbrojeniem i wojskiem niemieckim oraz te jad─ůce ze wschodu, kt├│re transportowa┼éy je┼äc├│w rosyjskich, ┼╗yd├│w i ludno┼Ť─ç rosyjsk─ů wywo┼╝on─ů do Niemiec na przymusowe roboty. Czasem podczas nieuwagi Niemc├│w, wrzuca┼é z innymi pracownikami do wagon├│w tych transport├│w chleb dla g┼éodnych i zmarzni─Ötych wi─Ö┼║ni├│w przygotowany przez rozwadowskiego piekarza Tadeusza Skrucha.

Praca konspiracyjna

W 1943 r. przez swoj─ů wujenk─Ö, Mari─Ö Chwiej, nawi─ůza┼é kontakt z lud┼║mi z Armii Krajowej na terenie Jastkowic. U wujenki znajdowa┼é si─Ö w├│wczas tak┼╝e punkt kontaktowy jastkowskiej AK (wchodzi┼éa w sk┼éad plutonu ÔÇ×Az-4ÔÇť plac├│wki AK krypt. „Wilcze ┼üyko” z pobliskiego Rozwadowa).

W lipcu 1943 r. Jan Markut zaprzysi─Ö┼╝ony zosta┼é do AK w domu swojej wujenki przez kapelana AK ks. Franciszka L─ůdowicza ps. „Kalina” w obecno┼Ťci inspektora Obwodu Nisko-Stalowa Wola kpt. Micha┼éa Wo┼║niaka ps. „Boruta”. W jastkowskiej AK Jan Markut pe┼éni┼é funkcj─Ö kuriera, zajmowa┼é si─Ö m.in. dostarczaniem meldunk├│w konspiracyjnych mi─Ödzy plac├│wkami AK w Rozwadowie, Pysznicy i Ulanowie.

W grudniu 1943 r. w ┼Üwi─Öta Bo┼╝ego Narodzenia Jan Markut zosta┼é wezwany do wujenki Marii Chwiej, gdzie przebywa┼é kpt. Micha┼é Wo┼║niak ps. „Boruta”, w├│wczas zakomunikowano mu, ┼╝e w najbli┼╝szych dniach zostanie skierowany do le┼Ťnego oddzia┼éu partyzanckiego NOW-AK „Ojca Jana”. Oddzia┼é ten dowodzony przez ÔÇ×Ojca JanaÔÇť Franciszka Przysi─Ö┼╝niaka by┼é w tamtym czasie jednym z najwi─Ökszych i jednym z najlepiej wyposa┼╝onych oddzia┼é├│w partyzanckich w okupowanej Polsce. Jan Markut jako partyzant oddzia┼éu „Ojca Jana” uczestniczy┼é w wielu akcjach bojowych oddzia┼éu na dzisiejszym Podkarpaciu i Lubelszczy┼║nie. W oddziale tym s┼éu┼╝y┼é a┼╝ do jego rozwi─ůzania w 1944 r.

Porytowe Wzg├│rze

W czerwcu 1944 r. Jan Markut ps. „Wichura” walczy┼é w najwi─Ökszej bitwie partyzanckiej z Niemcami w szeregach oddzia┼éu „Ojca Jana”. Do walki dosz┼éo w Lasach Janowskich na tzw. Porytowym Wzg├│rzu (pogranicze woj. podkarpackiego i woj. lubelskiego) gdzie w├│wczas znajdowa┼éy si─Ö du┼╝e zgrupowania polskich oddzia┼é├│w partyzanckich i sowieckich oddzia┼é├│w rajdowych. By┼éo tam ponad 3.000 ┼╝o┼énierzy Armii Krajowej (AK), Batalion├│w Ch┼éopskich (BCh), Armii Ludowej (GL-AL) i sowieckich oddzia┼é├│w rajdowych, kt├│re zosta┼éy okr─ů┼╝one przez 30-tysi─Öczny korpus Niemiecki w operacji nazwanej przez Niemc├│w „Sturmwind I” (Wicher I). Ostatecznym celem niemieckiej akcji by┼éo rozprawienie si─Ö z polskimi i sowieckimi oddzia┼éami, kt├│rzy licznie gromadzili si─Ö w Lasach Janowskich i prowadzili skuteczne dzia┼éania dywersyjne parali┼╝uj─ůce niemieckie dzia┼éania na tym terenie. Do g┼é├│wnego starcia z Niemcami dosz┼éo w nocy z 14 na 15 czerwca 1944 r. ┼╗o┼énierze oddzia┼éu ÔÇ×Ojca JanaÔÇŁ dowodzeni w tym czasie przez por. Boles┼éawa Usowa ÔÇ×KonaraÔÇŁ, po ci─Ö┼╝kich walkach przebili niemiecki pier┼Ťcie┼ä, pozwalaj─ůc wyj┼Ť─ç z okr─ů┼╝enia prawie wszystkim partyzantom. W bitwie zgin─Ö┼éo oko┼éo 250 partyzant├│w i oko┼éo 500 Niemc├│w.

Nowa sowiecka okupacja i aresztowanie

Wkr├│tce po bitwie na Porytowym Wzg├│rzu tj. w sierpniu 1944 r. oddzia┼é „Ojca Jana” zosta┼é rozwi─ůzany i Jan Markut powr├│ci┼é do rodzinnego domu. Podczas wizyty u kolegi dowiedzia┼é si─Ö od jego matki, ┼╝e poszukuje Go sowieckie NKWD. Za chwil─Ö zosta┼é namierzony i aresztowany przez NKWD. W czasie aresztowania podczas nieuwagi sowieckiego ┼╝o┼énierza uda┼éo si─Ö mu zbiec. Kilka miesi─Öcy p├│┼║niej w Wigili─Ö Bo┼╝ego Narodzenia 1944 r. kolejny raz zosta┼é namierzony przez funkcjonariuszy NKWD i kolejny raz aresztowany. Tym razem ju┼╝ nie uda┼éo mu si─Ö wydosta─ç z sowieckiego wi─Özienia. Wkr├│tce stan─ů┼é przed Wojennym Trybuna┼éem Wojskowym Ukrai┼äskiego Frontu i zosta┼é skazany na siedem lat za przynale┼╝no┼Ť─ç do ÔÇ×wrogiejÔÇŁ Armii Krajowej. Finalnie kar─ů sowieckiego s─ůdu wojskowego by┼é wyw├│z w g┼é─ůb Rosji do rob├│t w sowieckich ┼éagrach na Syberii.

Syberiada Jana Markuta

Jan Markut na Syberii w trudnych warunkach sp─Ödzi┼é w sumie 4 lata. Pierwsze kilka miesi─Öcy w obozie w Charkowie (obecnie Ukraina), a nast─Öpnie wywieziony zosta┼é na dalek─ů Syberi─Ö do Norylska, gdzie od czerwca 1945 r. do wrze┼Ťnia 1948 r. pracowa┼é przy budowie Elektrowni Norylsk. Poni┼╝ej mapa przedstawiaj─ůca jego niewolnicz─ů drog─Ö po „nieludzkiej ziemi”.

┬ęFundacja KEDYW

„Syberiada” Jana Markuta – . (fot. Zbigniew Markut)

fot. Jan Markut

Za┼Ťwiadczenie Pa┼ästwowego Urz─Ödu Repatriacyjnego w Bia┼éej Podlaskiej z 1948 r. (fot. Jan Markut)

┬ęFundacja KEDYW

Jan Markut ps. „Wichura” w 1993 r. (fot. Jan Markut)

Powr├│t do Polski

Jan Markut jako jeden z nielicznych z okolic Stalowej Woli przeżył nieludzkie warunki sowieckich obozów i powrócił do Polski w październiku 1948 roku.

Po wojnie by┼é aktywnym dzia┼éaczem organizacji kombatanckich i powsta┼éego po 90 r. ┼Üwiatowego Zwi─ůzku ┼╗o┼énierzy Armii Krajowej Ko┼éa w Stalowej Woli, kt├│rego pozosta┼é aktywnym cz┼éonkiem a┼╝ do ko┼äca swojego ┼╝ycia. W 2004 r. wyda┼é autorsk─ů ksi─ů┼╝k─Ö pt. „Wspomnienia” opowiadaj─ůc─ů o jego dzia┼éalno┼Ťci w Armii Krajowej i zes┼éaniu na Syberi─Ö.

Jan Markut zmar┼é 6 lutego 2006 r. w wieku 82 lat. Uroczysto┼Ťci pogrzebowe odby┼éy si─Ö 11 lutego 2006 r. Spoczywa na cmentarzu parafialnym w rodzinnych Jastkowicach.

Pami─Ö─ç o dzia┼éalno┼Ťci Jana Markuta aktywnie podtrzymuje jego syn Zbigniew, kt├│ry od kilku lat jest tak┼╝e prezesem ┼Üwiatowego Zwi─ůzku ┼╗o┼énierzy Armii Krajowej Ko┼éa Obwodu Nisko-Stalowa Wola.

Cze┼Ť─ç Jego Pami─Öci!

 

MW / MKDAK

Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej (w organizacji), Jan Markut „Wspomnienia”, Stanis┼éaw Puchalski „Partyzanci Ojca Jana”, Zbigniew Markut.

┬ę COPYRIGHT 2016-2024. Wszelkie Prawa zastrze┼╝one. Kopiowanie tekst├│w, zdj─Ö─ç lub film├│w bez zgody zabronione!