25 wrze┼Ťnia 2012 r. odesz┼éa Krystyna Skowron-Gaj – ┼é─ůczniczka Kedywu AK Obwodu Nisko – Stalowa Wola

┬ęFundacja KEDYW

Krystyna Skowron-Gaj ps. ÔÇ×Gra┼╝ynaÔÇŁ, ÔÇ×S┼éoni─ůtkoÔÇŁ

ur. 12 kwietnia 1926 r. ÔÇô zm. 25 wrze┼Ťnia 2012 r.

┼ü─ůczniczka Kedywu AK Obwodu Nisko ÔÇô Stalowa Wola,
Sanitariuszka oddzia┼éu dyspozycyjnego AK Jana Or┼éa ÔÇ×KmicicaÔÇŁ


Krystyna Gaj z d. Skowron urodzi┼éa si─Ö 12 kwietnia 1926 r. we wsi Glinnik ko┼éo Zgierza. By┼éa c├│rk─ů Ludwika i Marii z d. Karwowska. Mia┼éa starsz─ů siostr─Ö Zofi─Ö. W latach 1932ÔÇô1942 mieszka┼éa i uczy┼éa si─Ö we Lwowie. W 1943 r. podczas niemieckiej okupacji przenios┼éa si─Ö z matk─ů i siostr─ů ze Lwowa do Rozwadowa i zamieszka┼éy w tzw. ÔÇ×G├│rceÔÇŁ ÔÇô kamienicy przy ul. Strzeleckiej 24 (dzisiejszej ul. Stanis┼éawa Be┼é┼╝y┼äskiego 18) w budynku, w kt├│rym na strychu mie┼Ťci┼é si─Ö konspiracyjny lokal Kedywu ni┼╝a┼äsko-stalowowolskiego Obwodu Armii Krajowej (dzisiejsza siedziba powstaj─ůcego Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej).

Praca konspiracyjna w Kedywie

Po przeprowadzeniu si─Ö do Rozwadowa Krystyna Skowron wraz z siostr─ů Zofia od razu przyst─ůpi┼éy do pracy konspiracyjnej w Kedywie AK, kt├│rego tajna baza by┼éa na wspomnianym strychu kamienicy nad ich mieszkaniem. Krystyna i Zofi─ů zosta┼éy zaprzysi─Ö┼╝one do Kedywu przez Oficera Dywersji Stanis┼éawa Be┼é┼╝y┼äskiego ps. ÔÇ×KretÔÇŁ. Krystyna przyj─Ö┼éa pseudonim ÔÇ×Gra┼╝ynaÔÇŁ, a Zofia ÔÇ×JoannaÔÇŁ. ÔÇ×S┼éoni─ůtkaÔÇŁ – bo tak je nazywali koledzy z AK, dla Kedywu prowadzi┼éy dzia┼éalno┼Ťci informacyjn─ů, kolporta┼╝ prasy podziemnej i ┼é─ůczno┼Ť─ç na terenie Stalowej Woli ÔÇô RozwadowaÔÇô Tarnobrzega ÔÇô Mielca. Ze wzgl─Ödu, ┼╝e zamieszkiwa┼éy w budynku, w kt├│rym mie┼Ťci┼éa si─Ö tajna baza Kedywu, dodatkowo zajmowa┼éy si─Ö obs┼éug─ů i zaopatrzeniem bazy Kedywu w posi┼éki.

W marcu 1944 roku Krystyna Gaj uczestniczy┼éa w akcji ÔÇ×31ÔÇŁ, kt├│ra mia┼éa na celu odbicie Komendanta Obwodu Kazimierz Pilata ps. ÔÇ×ZarembaÔÇŁ ze stalowowolskiej siedziby Gestapo. Tak wspomina┼éa o swoim udziale w akcji „31”:

ÔÇ×ÔÇŽZadania przez nas wykonywane polega┼éy na zbieraniu wiadomo┼Ťci o ruchu wojsk niemieckich, kolporta┼╝u prasy podziemnej, by┼éy┼Ťmy ┼é─ůczniczkami na terenie Stalowej Woli, Rozwadowa, Tarnobrzega, Mielca oraz zajmowa┼éy┼Ťmy si─Ö aprowizacj─ů i gotowaniem posi┼ék├│w dla mieszka┼äc├│w ÔÇ×G├│rkiÔÇŁ. Mi─Ödzy innymi w czasie zgrupowania oddzia┼é├│w maj─ůcych na celu odbicie z siedziby gestapo komendanta obw. ÔÇ×SanÔÇŁ (jeden z krypt. Obwodu Nisko-Stalowa Wola AK ÔÇô przyp. red.) kapitana Pilata w czasie oczekiwania na rozpocz─Öcie planowanej akcji, zaopatrywa┼éy┼Ťmy w ┼╝ywno┼Ť─ç jeden z oddzia┼é├│w zakwaterowany w Rozwadowie w zamkni─Ötym magazynie. Pami─Ötam jak sz┼éam ulic─ů do nich z ca┼é─ů ba┼äk─ů pe┼én─ů zupy i zastanawia┼éam si─Ö co odpowiem gdyby przypadkiem jaki┼Ť ┼╝andarm spyta┼é si─Ö mnie po co mi tyle tego i gdzie z tym id─Ö. Niestety akcja ta jak wiadomo nie dosz┼éa do skutku.ÔÇŁ┬á – Krystyna Gaj.

Wpadka Kedywu

Praca konspiracyjna┬áKrystyny Gaj w rozwadowskim Kedywie zosta┼éa przerwana 18 maja 1944 r. Tego dnia wczesnym porankiem obudzi┼éa Krystyn─Ö, jej siostr─Ö Zofi─Ö i ich mam─Ö s─ůsiadka z parteru – Janina Kalarus├│wna informuj─ůc, ┼╝e przed chwil─ů by┼éo Gestapo i pyta┼éo o Leszka Kami┼äskiego. Gdy przysz┼éo Gestapo Janina Kalarus poinformowa┼éa Niemc├│w, ┼╝e mieszka tam Kami┼äski ale Czes┼éaw – nie Leszek, bo rzeczywi┼Ťcie tak by┼éo. Leszek i Czes┼éaw w istocie byli t─ů sam─ů osob─ů poniewa┼╝ Kami┼äski cho─ç nazywa┼é si─Ö Czes┼éaw korzysta┼é r├│wnie┼╝ z pseudonimu „Leszek”. Informacje Janiny Kalarus jednak zdezorientowa┼éy gestapowc├│w, a zapewne Janinie te┼╝ oto chodzi┼éo licz─ůc, ┼╝e gestapowcy nie podejm─ů dalszej rewizji. Niemcy nie b─Öd─ůc pewni czy to ta sama osoba, o kt├│r─ů pytali, poszli wi─Öc zatelefonowa─ç z pobliskiego dworca kolejowego do siedziby Gestapo w Stalowej Woli by sprawdzi─ç kogo poszukuj─ů. Podczas gdy Niemcy poszli na poblisk─ů stacj─Ö PKP sprawdzi─ç dok┼éadne dane poszukiwanej przez nich osoby, Krystyna Gaj natychmiastowo zaalarmowa┼éa przebywaj─ůcego w Kedywie dow├│dc─Ö Stanis┼éawa Be┼é┼╝y┼äskiego i jego ┼╝o┼énierzy. Wtedy szybko pomog┼éa im przedosta─ç si─Ö pi─Ötro ni┼╝ej do sali kinowej, kt├│ra znajduje si─Ö w budynku. Sama za┼Ť┬áKrystyna z siostr─ů Zofi─ů i mam─ů Mari─ů zbieg┼éy niezauwa┼╝one tylnymi drzwiami do pobliskich Charzewic. Chwil─Ö p├│┼║niej Gestapo powr├│ci┼éo i rozwadowski Kedyw zosta┼é wykryty. W wyniku walki ┼╝o┼énierzy Kedywu z Niemcami poleg┼é dow├│dca Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski ps. „Kret” oraz Stanis┼éaw Szumielewicz ps. „Kryspin”. Krystyna, Zofia i ich mama Maria bezpieczne wydosta┼éy si─Ö tylnymi drzwiami i zbieg┼éy.


O wpadce rozwadowskiego Kedywu >>> TUTAJ


W oddziale „Kmicica” Jana Or┼éa-Wysockiego

Po wpadce Kedywu by unikn─ů─ç ewentualnych represji i aresztowania Krystyna wraz siostr─ů Zofi─ů zosta┼éy skierowane przez dow├│dztwo AK na Zasanie do dyspozycyjnego oddzia┼éu partyzanckiego Jana Or┼éa ÔÇ×KmicicaÔÇť o krypt. ÔÇ×OP-33ÔÇŁ, kt├│ry podlega┼é komendantowi Obwodu w Stalowej Woli. W oddziale ÔÇ×KmicicaÔÇŁ Krystyna i siostra Zofia pe┼éni┼éy funkcj─Ö ┼é─ůczniczek i jak si─Ö wkr├│tce okaza┼éo musia┼éy r├│wnie┼╝ zosta─ç sanitariuszkami oddzia┼éu, gdy┼╝ oddzia┼é „Kmicica” wkr├│tce znalaz┼é si─Ö w epicentrum najwi─Ökszej niemieckiej akcji przeciwpartyzanckiej o kryptonimie „Sturmwind I”.

„Sturmwind I” – walka na Porytowych Wzg├│rzach

W czerwcu 1944 r. wywiad AK donosi┼é o pot─Ö┼╝nym zgrupowaniu niemieckich wojsk na p├│┼énocny wsch├│d od Stalowej Woli wok├│┼é las├│w lipskich i janowskich gdzie stacjonowa┼é oddzia┼é „Kmicica” oraz oddzia┼é NOW-AK „Ojca Jana” Franciszka Przysi─Ö┼╝niaka. Zdecydowano w├│wczas by oddzia┼é┬á ÔÇ×KmicicaÔÇŁ podporz─ůdkowa┼é si─Ö dow├│dcy zgrupowania Boles┼éawowi Usowi ps. ÔÇ×KonarÔÇŁ, kt├│ry w├│wczas przej─ů┼é dow├│dztwo nad oddzia┼éem ÔÇ×Ojca JanaÔÇŁ. Dow├│dztwo AK przewidywa┼éo niemieckie niebezpiecze┼ästwo i postanowili po┼é─ůczy─ç si┼éy w razie ewentualnego starcia z Niemcami.

Kilka dni p├│┼║niej, wsp├│lnie pod dow├│dztwem ÔÇ×KonaraÔÇŁ obydwa oddzia┼éy AK po┼é─ůczy┼éy si┼éy z przebywaj─ůcymi tam sowieckimi oddzia┼éami rajdowymi i stoczy┼éy jak si─Ö p├│┼║niej okaza┼éo najwi─Öksz─ů bitw─Ö partyzanck─ů z Niemcami na terenie okupowanej Polski. W tzw. „Bitwie na Porytowym Wzg├│rzu” w nocy z 14 na 15 czerwca po ci─Ö┼╝kich walkach z Niemcami partyzantom uda┼éo si─Ö przebi─ç przez otaczaj─ůcy ich pier┼Ťcie┼ä niemieckich wojsk i wyszli z okr─ů┼╝enia.

Po bitwach na Porytowym Wzg├│rzu na tereny wschodniego Podkarpacia wkr├│tce wkroczy┼éy wojska Armii Czerwonej i niemiecka okupacja zamieni┼éa si─Ö w sowieck─ů. Oddzia┼é ÔÇ×KmicicaÔÇŁ zosta┼é rozwi─ůzany i Krystyna Gaj wraz z siostr─ů powr├│ci┼éy do Rozwadowa.


Niemiecka akcja „Sturmwind I” >>> TUTAJ


Po wojnie

W 1945 r. Krystyna Gaj przeprowadzi┼éa si─Ö do Krakowa. W Krakowie pozna┼éa swojego m─Ö┼╝a Jana i pracowa┼éa zawodowo w Sp├│┼édzielczo┼Ťci.

18 maja 1984 roku, w 40 rocznic─Ö likwidacji przez Gestapo rozwadowskiego Kedywu, Krystyna Gaj odwiedzi┼éa Rozwad├│w by wraz z Czes┼éawem Kami┼äskim ps. ÔÇ×G┼éazÔÇŁ uroczy┼Ťcie ods┼éoni─ç pami─ůtkow─ů tablic─Ö na budynku rozwadowskiego Kedywu. Tablica, kt├│ra do dzi┼Ť znajduje si─Ö budynku upami─Ötnia tragiczny dzie┼ä, w kt├│rym Niemcy nakryli rozwadowski Kedyw Armii Krajowej.

┬ęFundacja KEDYW

18 maja 1984 r. ods┼éoni─Öcie pami─ůtkowej tablicy na siedzibie Kedywu tzw. „G├│rce” przez Krystyn─Ö Gaj i Leszka Kami┼äskiego. (fot. Walenty Sowa)

Odznaczenia

W 1947 r. za uczestnictwo w czasie niemieckiej okupacji w ruchu oporu Krystyna Skowron-Gaj zosta┼éa odznaczona Medalem „Zwyci─Östwa i Wolno┼Ťci” oraz otrzyma┼éa „Odznak─Ö Grunwaldzk─ů”.

W 1984 r. ├│wczesne w┼éadze Stalowej Woli uhonorowa┼éy j─ů odznaczeniem i tytu┼éem „Zas┼éu┼╝ony dla Stalowej Woli”.

Krystyna Gaj do ko┼äca swych dni mieszka┼éa w Krakowie, tam zmar┼éa 25 wrze┼Ťnia 2012 r. w wieku 86 lat. Spoczywa na krakowskim Cmentarzu Rakowickim.

┬ęFundacja KEDYW

Gr├│b rodzinny Krystyny Skowron-Gaj na cmentarzu Rakowickim w Krakowie. (fot. Fundacja KEDYW)

Cze┼Ť─ç Jej Pami─Öci!

 

MW/Fundacja KEDYW
Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej, ┼╝yciorys i wspomnienia Krystyny Gaj, Janusz Homa.


Pierwsze w Polsce Muzeum Kedywu – elitarnego pionu dywersyjnego Armii Krajowej powstaje w czynie spo┼éecznym z inicjatywy Fundacji KEDYW. Nasza dzia┼éalno┼Ť─ç opiera si─Ö na wolontariacie i darowiznach ludzi dobrej woli. Bez twojego wsparcia nie osi─ůgniemy celu! WESPRZYJ NAS!┬á

Konto bankowe: SANBank Nadsański Bank Spółdzielczy
Nr konta: 05 9430 0006 0046 7597 2000 0001
KOD SWIFT: POLUPLPR
Lub bezpiecznie kart─ů p┼éatnicz─ů przez system p┼éatno┼Ťci PayPal

Dodaj komentarz

Tw├│j adres email nie zostanie opublikowany. Pola, kt├│rych wype┼énienie jest wymagane, s─ů oznaczone symbolem *