26 sierpnia 1999 r. w USA zmar┼é Adam Lis ps. ÔÇ×SamborskiÔÇŁ ÔÇô ┼╝o┼énierz Kedywu AK

Adam Wiktor Lis ps. „Samborski”

ur. 5 stycznia 1924 r. – zm. 26 sierpnia 1999 r.

┼╗o┼énierz oddzia┼éu dywersyjnego NOW Henryka Paterka ps. „Lew”
┼╗o┼énierz Kedywu Armii Krajowej Obwodu Nisko – Stalowa Wola
┼╗o┼énierz Kedywu Armii Krajowej Obwodu Przemy┼Ťl


Adam Wiktor Lis urodzi┼é si─Ö 5 stycznia 1924 r. w Przemy┼Ťlu. W 1938 r. przeprowadzi┼é si─Ö z rodzicami do Stalowej Woli i rozpocz─ů┼é nauk─Ö w stalowowolskim Gimnazjum i Liceum przy ul. Mickiewicza (dzisiejsza PSP nr 2). Po wybuchu wojny kontynuowa┼é nauk─Ö na tajnych kompletach pod kierownictwem profesora Witolda Habdank-Kossowskiego i wkr├│tce te┼╝ podj─ů┼é prac─Ö jako elektryk w administracji osiedla Stalowej Woli. Dodatkowo pracowa┼é jako operator w Kinie „Stal” W┼éadys┼éawa Kubikowskiego na ul. Narutowicza (dzi┼Ť sklep Stokrotka).

Konspiracja

Adam Lis wychowywa┼é si─Ö w rodzinie patriotycznej, co podczas okupacji mocno wp┼éyn─Ö┼éo na jego pogl─ůdy i dzia┼éalno┼Ť─ç konspiracyjn─ů. Po wybuchu wojny i zaj─Öciu przez Niemc├│w Stalowej Woli, jako nastoletni ch┼éopak marzy┼é o walce z okupantem w polskim podziemiu. W 1942 r. postanowi┼é podj─ů─ç samodzieln─ů dzia┼éalno┼Ť─ç konspiracyjn─ů. W marcu tego roku┬ána P┼éawie (dzisiejsza dzielnica Stalowej Woli),┬ározbroi┼é niemieckiego ┼╝o┼énierza zdobywaj─ůc niemiecki pistolet parabellum z futera┼éem. Nast─Öpnie w maju w┼éama┼é si─Ö do mieszkania kpt. Meske – oficera Wehrmachtu (przy dzisiejszej ul. ks. Skoczy┼äskiego 22) zdobywaj─ůc pistolet maszynowy Bergman, magazynek b─Öbnowy, 2 mundury oficerskie, p┼éaszcz oraz radio. W czerwcu 1942 r. podj─ů┼é trzeci─ů samodzieln─ů akcj─Ö tym razem rozbrajaj─ůc ┼╝o┼énierza z centrali telefonicznej odcinaj─ůc mu kabur─Ö z belgijskim pistoletem „Walther”. Po tej akcji akcji Niemcy wyznaczyli 5.000 z┼é. nagrody za wskazanie sprawcy, nikt jednak na ten apel si─Ö nie zg┼éosi┼é.

Zdobyta przez Adama Lisa bro┼ä by┼éa dla niego przepustk─ů do konspiracji. Po tej akcji nawi─ůza┼é kontakt z dow├│dc─ů oddzia┼éu dywersyjnego Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW) Henrykiem Paterkiem ps. „Lew” z pobliskiego Zbydniowa. W sierpniu 1942 r. jako osiemnastoletni m─Ö┼╝czyzna, spe┼éniaj─ůc swoje marzenie walki dla ojczyzny, zosta┼é zaprzysi─Ö┼╝ony przez „Lwa” do jego┬áoddzia┼éu dywersyjnego i przyj─ů┼é pseudonim „Samborski”.

Pocz─ůtkiem 1943 r. Armia Krajowa rozpocz─Ö┼éa konsolidacj─Ö ├│wczesnych struktur sabota┼╝u i dywersji, z kt├│rych wkr├│tce powsta┼é pion Kierownictwa Dywersji w skr├│cie „Kedyw”. W tym samym czasie Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski z polecenia komendanta Obwodu Nisko – Stalowa Wola kpt. Kazimierza Pilata ps. „Zaremba” rozpocz─ů┼é formowanie Kedywu, kt├│ry wed┼éug nowych dyrektyw Komendy G┼é├│wnej AK musia┼é uformowa─ç ka┼╝dy obw├│d AK.┬áPrawdopodobnie podczas dzia┼éalno┼Ťci w oddziale „Lwa”, Adam Lis zapozna┼é oficera dywersji stalowowolskiej AK Stanis┼éawa Be┼é┼╝y┼äskiego ps. „Kret”, z kt├│rym to oddzia┼é „Lwa” cz─Östo wsp├│┼épracowa┼é podczas r├│┼╝nych akcji dywersyjnych w okolicach Stalowej Woli. W styczniu 1943 r. Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski poleci┼é Adamowi Lisowi przej┼Ťcie do struktur stalowowolskiej AK na co Lis si─Ö zgodzi┼é. W swoich powojennych wspomnieniach, Adam Lis wspomina┼é jedno z jego pierwszych spotka┼ä ze Stanis┼éawem Be┼é┼╝y┼äskim pod jego blokiem przy ul. H-┼╗ 2┬á(dzisiejsza ul. ks. Popie┼éuszki okolice ul. Dmowskiego) tak:

„(…) …On mnie rozpozna┼é wychodz─ůc z klatki schodowej i napomkn─ů┼é; rozmawia┼éem przed chwil─ů z mamusi─ů, ale nie skorzysta┼é z jej go┼Ťcinno┼Ťci, bo nie mia┼é czasu. Co Pan jej powie po powrocie do domu? Co powiem? powiem, ┼╝e Pan jest nauczycielem matematyki na tajnych kompletach! Niez┼éa┬ámy┼Ťl skomentowa┼é „Kret”, ja to powinienem┬áu┼╝y─ç „matematyki”.
Pogoda by┼éa licha, zimno, wi─Öc poszli┼Ťmy do kina do operatorni (Kina „Stal” na ul. Narutowicza – przyp. red.). Tam rozmawiali┼Ťmy dobr─ů godzin─Ö. Rozchodzi┼éo si─Ö mu o przeniesienie mojego cz┼éonkostwa z plac├│wki „Lwa” Zbydni├│w do miejscowej komendy.
Zrobili┼Ťmy randk─Ö na spotkanie si─Ö w ko┼Ťciele Kapucyn├│w i ustalili┼Ťmy metody komunikacji, bo by┼éo jasne, ┼╝e w domu mnie nikt (nie) skontaktuje z racji mojej matki.
Na jedno z nast─Öpnych spotka┼ä w kinie, „Kret” przyszed┼é z „W├│jtem” St. So┼étys i stopniowo dowiedzia┼éem si─Ö, ┼╝e on by┼é skoczkiem spadochronowym i zacz─ů┼é ci─ůg spotka┼ä i korepetycji w u┼╝yciu (walki) no┼╝a, ubezw┼éadniania i innych sztuczek u┼╝ywanych przez „Komandos├│w”. Czasami trudno by┼éo dla jednego lub drugiego przyj┼Ť─ç do Stalowej Woli, wi─Öc po spotkaniu mnie w Rozwadowie na targowisku, poszli┼Ťmy na „G├│rk─Ö” (krypt. budynku Kedywu, przyp. red.) ko┼éo stacji (PKP). Tu by┼éa inna atmosfera, bardziej centralna operacja. Nikt nikogo nie przedstawia┼é, nie pyta┼é o pow├│d wizyty, rozmawiano p├│┼ég┼éosem, bo zawsze kto┼Ť spa┼é na tapczanie lub na bambetlu. W aluminiowym czajniku woda kipia┼éa na piecyku od czasu do czasu i mo┼╝na si─Ö by┼éo napi─ç herbaty z niemytych szklanek lub kubk├│w. Garnuszki i kubki by┼éy u┼╝ywane gdy przyby┼éo wi─Öcej „zwiedzaj─ůcych”. Tu spotka┼éem „Irk─Ö” i innych wa┼╝niejszych konspirator├│w, zawsze ten sam spos├│b by┼éem przedstawiany przez „Kreta”. To jest „Samborski” m├│wi┼é za mnie. Nie pyta┼éem, co on komu m├│wi┼é, ale uwa┼╝a┼éem, ┼╝e twarzowe rozpoznanie jest zasadnicze w konspiracji. Ja r├│wnie┼╝ nigdy nie pyta┼éem o nic i dlatego nie wiele wiedzia┼éem; ale obi┼éo mi si─Ö o uszy, ┼╝e „Kret” mia┼é dwie c├│reczki, kt├│re by┼éy z ┼╝on─ů, ale gdzie? co, i jak? to mnie nie obchodzi┼éo. Moim g┼é├│wnym problemem by┼éy t┼éumaczenia si─Ö, i wyja┼Ťnienia mojej matce na pytania; dlaczego jeste┼Ť p├│┼║no? gdzie by┼ée┼Ť? z kim? (sprawdza┼éa) i inne ambarasuj─ůce pytania dla m┼éodego Akowca….(…)”

Po przej┼Ťciu Lisa do AK, Stanis┼éaw Be┼é┼╝y┼äski „Kret” by┼é ju┼╝ dow├│dc─ů Kedywu Obwodu Nisko – Stalowa Wola, kt├│rego tajn─ů baz─Ö ulokowano w Rozwadowie na strychu przedwojennego kina (dzisiejszy budynek powstaj─ůcego Muzeum Kedywu). Nowo powsta┼éy Kedyw obwodu pod dow├│dztwem Stanis┼éawa Be┼é┼╝y┼äskiego rozpocz─ů┼é swoj─ů dzia┼éalno┼Ť─ç w Rozwadowie i Adam Lis jako jeden z pierwszych ┼╝o┼énierzy Kedywu dosta┼é polecenie stworzenia pi─Öcioosobowego patrolu Kedywu, kt├│rego zosta┼é te┼╝ dow├│dca. Dodatkowo w tym czasie Adam Lis zosta┼é przeszkolony w sabota┼╝u i dywersji przez zrzuconego z Anglii do Polski „Cichociemnego” Stanis┼éawa So┼étysa ps. „W├│jt”.

Akcje Kedywu Obwodu Nisko – Stalowa Wola

Pocz─ůtkiem 1944 r. Adam Lis „Samborski” uczestniczy┼é w transportowaniu za rzek─Ö San broni zrzutowej do oddzia┼éu dyspozycyjnego Jana Or┼éa „Kmicica”. W marcu 1944 r. po aresztowaniu i osadzeniu komendanta ktp. Kazimierza Pilata ps. „Zaremba”, Adam Lis bra┼é udzia┼é w planowaniu akcji odbicia Pilata z aresztu Gestapo przy dzisiejszej ul. ks. Skoczy┼äskiego 26. Ze wzgl─Ödu na wcze┼Ťniejsz─ů prac─Ö i jego znajomo┼Ť─ç uk┼éadu elektrycznego i ca┼éego zasilana osiedla, powierzono mu przygotowanie planu odci─Öcia pr─ůdu do osiedla podczas akcji. Na czas tej akcji mia┼é by─ç r├│wnie┼╝ odpowiedzialny za przygotowanie butelek zapalnych i ich p├│┼║niejsze roz┼éadowanie nitrogliceryn─ů. Po odbiciu wi─Ö┼║ni├│w, mia┼é by─ç p├│┼║niej odpowiedzialny za przetransportowanie ich do Niska lub Rudnika nad Sanem. Akcja niestety nie powiod┼éa si─Ö gdy┼╝ Gestapo wcze┼Ťniej zd─ů┼╝y┼éo zamordowa─ç Pilata i akcj─Ö odwo┼éano.

Skierowany do Kedywu Obwodu Przemy┼Ťl

6 czerwca 1944 r. zosta┼é aresztowany przez Niemc├│w ┼é─ůcznik Kedywu Feliks Kidawa ps. „Je┼╝”. Z zwi─ůzku z aresztowaniem Kidawy w obawie przed zdekonspirowaniem ┼╝o┼énierzy Kedywu, Adam Lis otrzyma┼é rozkaz natychmiastowego opuszczenia Stalowej Woli i zg┼éoszenia si─Ö do Kedywu Obwodu przemyskiego. 7 czerwca o godz. 9.30 Gestapo otoczy┼éo jego dom przy ul. H-┼╗ 2 by go aresztowa─ç, lecz jeszcze dzie┼ä wcze┼Ťniej, 25 minut po aresztowaniu Kidawy, Adam Lis by┼é ju┼╝ w drodze do Przemy┼Ťla i aresztowania unikn─ů┼é.

W Kedywie Obwodu Przemy┼Ťl s┼éu┼╝y┼é nieca┼ée dwa miesi─ůce, czyli do wej┼Ťcia sowieckiej Armii Czerwonej. 26 lipca 1944 r. podczas obrony Przemy┼Ťla w ramach akcji „Burza” uczestniczy┼é w ostatniej akcji w Kedywie przemyskim. W├│wczas wycofuj─ůcy si─Ö Niemcy pr├│bowali zaminowa─ç i wysadzi─ç koszary wojskowe przyleg┼ée do ul. ┼Üw. Jana w Przemy┼Ťlu. Skierowany do akcji obrony koszar├│w z kilkoma ┼╝o┼énierza natrafili na pr├│buj─ůcych wysadzenia budynk├│w Niemc├│w. Podczas pr├│by przerwania przewod├│w przez ┼╝o┼énierzy AK rozegra┼éa si─Ö bitwa z Niemcami. W czasie ostrzeliwania Niemc├│w Adam Lis znalezion─ů siekier─ů przer─ůba┼é – jak si─Ö p├│┼║niej okaza┼éo – g┼é├│wny przew├│d do detonatora ┼éadunku wybuchowego. W tym samym czasie pojawi┼é si─Ö oddzia┼é dywersyjny „Gniewosza”, kt├│ry zaatakowa┼é Niemc├│w i wypar┼é ich z terenu koszar. Niemcom nie uda┼éo si─Ö wysadzi─ç koszar i budynki zosta┼éy uratowane.

Ucieczka z Polski

Adam Lis ps. „Samborski”, lata 90-te. (fot. MKDAK/Fundacja KEDYW)

Po wojnie Adam Lis pozosta┼é w Przemy┼Ťlu i uko┼äczy┼é Liceum im. Kazimierza Morawskiego. Poszukiwany przez NKWD i UB u┼╝ywa┼é fa┼észywych dokument├│w pod nazwiskiem Wiktor Dubik. Po uko┼äczeniu Liceum przeni├│s┼é si─Ö do Lublina gdzie rozpocz─ů┼é studia medyczne. W czasie studi├│w rozpoznany przez UB uciek┼é do Krakowa, sk─ůd wkr├│tce przedosta┼é si─Ö do Pilzna, a nast─Öpnie do Monachium sk─ůd uda┼éo mu si─Ö wyjecha─ç do USA.

Kariera w medycynie w USA

Do USA Adam Lis przyby┼é w 1947 r. i tam pozosta┼é ju┼╝ do ko┼äca swojego ┼╝ycia.┬áW 1947 r. uzyska┼é tytu┼é licencjata mikrobiologii na Uniwersytecie w Arkansas w stanie Kansas. Nast─Öpnie uko┼äczy┼é studia biochemiczne i medycyn─Ö uzyskuj─ůc stopie┼ä doktora biochemii na Uniwersytecie Berkley College of Chemistry, w Berkley w stanie Kalifornia. W latach 1963-1977 wyk┼éada┼é na University of Oregon Medical School (obecnie OSHU School of Medicine) w Portland w stanie Oregon.

Po uko┼äczeniu pracy na uniwersytecie za┼éo┼╝y┼é „The Intermediary Metabolism Institute” (Instytut Po┼Ťrednicz─ůcych Metabolizm├│w), kt├│ry prowadzi┼é do 1984 r. W 1985 r. za┼éo┼╝y┼é ”┬áHealth Advocacy Associates” – stowarzyszenie zajmuj─ůce si─Ö wspieraniem zdrowia, kt├│re pomaga┼éo biednym, nowo przyby┼éym imigrantom oraz osobom starszym w uzyskaniu opieki zdrowotnej.

Emerytura

W 1993 r. przeszed┼é na emerytur─Ö i zaanga┼╝owa┼é si─Ö w ┼╝ycie swojej parafii im. ┼Ťw. Stanis┼éawa w Portland, w├│wczas prowadzonej przez ksi─Ö┼╝y z Chorwacji. Dzi─Öki negocjacjom Adama Lisa z Archidiecezj─ů w Portland i ojcami Towarzystwa Chrystusowego pos┼éuguj─ůcego Polonii ameryka┼äskiej uda┼éo mu si─Ö wynegocjowa─ç pos┼éug─Ö polskich ksi─Ö┼╝y w.w. parafii, w kt├│rej ksi─Ö┼╝a Chrystusowcy pos┼éuguj─ů po dzi┼Ť dzie┼ä.

W latach 90-tych by┼é tak┼╝e autorem wspomnie┼ä z lat konspiracji, kt├│re napisa┼é w j─Özyku angielskim pt. „Teenager’s diary”.

Odznaczenia

Za zas┼éugi podczas akcji „Burza” zosta┼é awansowany na stopie┼ä sier┼╝anta podchor─ů┼╝ego i otrzyma┼é Krzy┼╝ Zas┼éugi z Mieczami. Za dzia┼éalno┼Ť─ç naukow─ů w dziedzinie medycyny zosta┼é odznaczony medalem Miko┼éaja Kopernika przez Uniwersytet Jagiello┼äski w Krakowie.

Był żonaty dwa razy, najpierw z Elaine, a następnie z Diane. Miał dwóch synów: Richarda, Adama oraz dwie córki Janinę, Victorię.

Zmar┼é 26 sierpnia 1999 r. po ci─Ö┼╝kiej chorobie w mie┼Ťcie Portland w Stanie Oregon. Spoczywa na cmentarzu River View Cemetery w Portland.

Gr├│b Adama Wiktora Lisa ps. „Samborski” na cmentarzu River View Cemetery w Portland w stanie Oregon , USA.

Cze┼Ť─ç┬áJego Pami─Öci!

 

MW / MKDAK / Fundacja KEDYW

Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej (w organizacji), Wspomnienia Adama Lis. Wspomnienia Boles┼éawa Ma┼Ťlacha, Kronika ┼ÜZ┼╗AK Ko┼éo Obwodu Nisko Stalowa Wola, Przegl─ůd Historyczny XXXIX 1984 r.

┬ę COPYRIGHT 2016-2019 Fundacja KEDYW. Wszelkie Prawa zastrze┼╝one. Kopiowanie tekst├│w, zdj─Ö─ç lub film├│w bez zgody Fundacji KEDYW zabronione!


Pierwsze w Polsce Muzeum Kedywu – elitarnego pionu dywersyjnego Armii Krajowej powstaje z inicjatywy Fundacji KEDYW. Nasza dzia┼éalno┼Ť─ç opiera si─Ö na wolontariacie i darowiznach ludzi dobrej woli. Bez twojego wsparcia nie osi─ůgniemy celu! WESPRZYJ NAS!

Wesprzyj i zostań Patronem Muzeum Kedywu poprzez serwis Patronite:


Lub przelewem bankowym na konto:

Konto bankowe: SANBank Nadsański Bank Spółdzielczy
Nr konta: 05 9430 0006 0046 7597 2000 0001
KOD SWIFT: POLUPLPR
Lub bezpiecznie kart─ů p┼éatnicz─ů przez system p┼éatno┼Ťci PayPal

Dodaj komentarz

Tw├│j adres email nie zostanie opublikowany. Pola, kt├│rych wype┼énienie jest wymagane, s─ů oznaczone symbolem *